Мария Паула Регу: Портрет көрнекті суретшінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Португалиялық бейнелеу суретшісі (1935–2022)

Мария Паула Фигейроа Рего (26 қаңтар 1935 – 8 маусым 2022) – португалдық-британдық бейнелеу суретшісі. Ол 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басындағы ең көрнекті әйел суретшісі деп есептеледі, әсіресе әңгімелер негізінде салған суреттері мен гравюраларымен танымал. Регоның стилі абстракциядан реализмге қарай өркендеді, және ол мансабының көп бөлігінде майға қарағанда пастельді артық көреді. Оның туған жері Португалияның фольклорлық мотивтерімен сіңген феминистік идеялар оның туындыларында жиі көрінеді. Рего Слэйд көркемсурет мектебінде оқыды және Дэвид Хокни мен Франк Ауербахпен бірге «Лондон тобының» мүшесі болды. 1989 жылы ол 1981 жылы алғашқы резидент-суретші болған Джок МакФадьеннен кейін Лондондағы Ұлттық галереядағы екінші резидент-суретші атанды. Ол Лондонда тұрып, жұмыс істеді.

Ерте өмір

Рего 1935 жылғы 26 қаңтарда Португалияның Лиссабон қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Маркони компаниясында жұмыс істейтін электр инженері және фашизмге қарсы күрескен адам болды. Оның анасы талантты суретші болғанымен, 20 ғасырдың басындағы дәстүрлі португал әйелі болғандықтан, қызы 4 жасында сурет салуді бастағанына қарамастан, оны мансапқа баруға шақырмады. 1936 жылы әкесі Ұлыбританияға жұмысқа жіберілгенде отбасы бөлініп кетті. Регоның ата-анасы оны 1939 жылға дейін Португалияда әжесінің қамқорлығында қалдырды. Регоның әжесі оның өмірінде маңызды тұлғаға айналды, себебі ол әжесінен және отбасылық қызметші қызынан көптеген дәстүрлі халық ертегілерін үйренді, олар кейін оның өнер туындыларында пайда болды. Регоның отбасы ағылшын тілін жақсы көрген, сондықтан Рего сол кездегі Лиссабон аймағындағы жалғыз ағылшын тіліндегі мектепке, Каркавелостағы Сент-Жулиан мектебіне 1945 жылдан 1951 жылға дейін оқыды.

Білім

1951 жылы Рего Севеноакста (Кент) орналасқан "Гроув мектебі" деп аталатын мектепке оқуға жіберілді. Сол жерде бақытсыз болған Рего 1952 жылы Лондонның Челси өнер мектебінде өнерді оқуға тырысты, бірақ Ұлыбританиядағы заңдық қамқоршысы Дэвид Филлипс бұл таңдаудан бас тартты, себебі ол сол жерде студент болған кезде жас әйелдің жүкті болғанын естіген. Ол ата-анасына Слэйд көркемсурет мектебіне баруды ұсынды және оған сол жерде орын алуға көмектесті. 1952-1956 жылдары Слейд мектебінде оқыды. Бұл ұйым көптен бері белгілі суретшілердің қатарында Дэвид Хокни мен Франк Ауербах сияқты таланттарды өсірген. 1965 жылы ол Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтында (ICA) "Алты суретші" атты топтық көрмеге қатысуға шақырылды. Сол жылы ол Лиссабондағы Sociedade Nacional de Belas Artes (SNBA) галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді. 1971 мен 1978 жылдар аралығында Португалияда, Лиссабон мен Порту қалаларында жеті жеке көрме ұйымдастырды, содан кейін Ұлыбританиядағы галереяларда көрмелерін жалғастырды, оның ішінде 1981 жылы Лондондағы AIR галереясында, 1983 жылы Бристольдегі Арнольфини галереясында, ал 1984, 1985 және 1987 жылдары Лондондағы Эдвард Тота галереясында өнер туындылары көрсетілді. 1988 жылы Рего Лиссабондағы Калуст Гюльбенкян қорында және Лондондағы Серпентин галереясында ретроспективті көрме өткізді. Бұл оның 1990 жылы Лондонның Ұлттық галереясында тұңғыш рет суретші резидентурасы бағдарламасына қатысуына әкелді. Осы бағдарлама аясында екі жұмыс топтары пайда болды. Біріншісі – балалар өлеңдері тақырыбындағы суреттер мен графикалар сериясы, оны 1991-1996 жылдар аралығында Ұлыбританияның өнер кеңесі мен Британдық кеңес Ұлыбритания және басқа елдерде көрсетті. Екіншісі – Карло Кривеллидің Ұлттық галереядағы картиналарынан шабыттанған үлкен көлемді суреттер сериясы, ол "Кривеллидің бағы" деп аталды. Бұл суреттер галереяның басты мейрамханасында 2024 жылы Ұлттық галереяның екі жүз жылдығын тойлау үшін Сайнсбери қанатын жаңарту жұмыстарына мүмкіндік беру үшін уақытша жабылуға дейін орналастырылған. 1995 жылы Рего пастель суреттерін қолданып, "Аққудың уланған алманы жұтып алуы" суреті арқылы Қар аққу туралы ертегінің сюжетін қайта қарастырды. Оның туындыларында Қар аққу уланған алманы жегеннен кейін қартайған және физикалық ауыртпалықты сезінгендей көрінеді. Ол "өмірді және әйелдік қасиеттерін жоғалтып жатқандай, көйлекті қысып тұрып, тірі қалуға және әйелдігіне жабысуға тырысады". Бұл әйелдің өмір және қартаю процесінде бастан кешетін жағдайын, сондай-ақ әйел өміріндегі "физикалық және психологиялық зорлық-зомбылықты" көрсету үшін жасалды. Суреттің жасалу кезінде Рего шамамен 60 жаста болған және оның жасы осы туындыда маңызды рөл атқарды. Басқа көрмелерге 1997 жылы Тейт-Ливерпульде, 1998 жылы Дулуич сурет галереясында, 2005 жылы Тейт-Британияда және 2007 жылы Бирмингем мұражайы мен өнер галереясында өткен ретроспективті көрмелер кірді. Оның туындыларының ірі ретроспективасы 2007 жылы Мадридтегі Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía мұражайында ұйымдастырылды, ал келесі жылы Вашингтондағы Ұлттық әйелдер өнер мұражайына көшірілді. 2008 жылы Рего Нью-Йорктегі Марлборо Челсиде көрме өткізді және Францияның Ним қаласындағы Эколь-супериер дес-бикс-артта өзінің графикалық жұмыстарының ретроспективасын ұйымдастырды. 2010 жылы Лондондағы Марлборо көркем өнерінде өткен көрмеден кейін өнер тарихшысы Марко Ливингстон оның туындыларының ретроспективасын Мексиканың Монтеррейдегі қазіргі заманғы өнер мұражайында ұйымдастырды, кейіннен Бразилиядағы Сан-Паулудағы Пинакотекада көрсетілді. 2011 жылы Рего Иан МакКелленмен сұхбаттасуда болған "Лоуриді іздеу" деректі фильмінде қатысты, Слейд көркемсурет мектебіндегі Лоуримен танысуы туралы ойын бөлісті. 2004 жылы Корольдік пошта компаниясы Регоға Джейн Эйр маркаларын жасауды тапсырды. 2017 жылдың наурыз айында Регоның ұлы Ник Уиллинг режиссерлік еткен "Паула Рего, құпиялар мен әңгімелер" (Paula Rego, Secrets & Stories) атты BBC деректі фильмінің тақырыбы болды. Регоның туындылары Форт-Уорт заманауи өнер мұражайындағы 2022 жылғы "Әйелдер әйелдерді суретке түсіреді" (Women Painting Women) көрмесіне енгізілді. 2023 жылы оның кейбір туындылары Стамбулдағы Перра мұражайында көрсетілді. Өлген кезде Регоны Виктория Миро галереясы мен Кристеа Робертс галереясы өкілдік етті. Оның туындыларын әлемнің көптеген мемлекеттік және жеке мекемелерінде көруге болады. Британдық Кеңестің коллекциясында оның 43 туындысы, Англияның Өнерлер Кеңесінің коллекциясында он туындысы және Лондонның Тейт галереясында 48 туындысы сақталған.

In 1951, Rego was sent to the United Kingdom to attend a finishing school called The Grove School, in Sevenoaks, Kent. Unhappy there, Rego attempted in 1952 to start studies in art at the Chelsea School of Art in London, but was advised against this choice by her legal guardian in Britain, David Phillips, who had heard that a young woman had become pregnant while a student there. He suggested to her parents that the Slade School of Fine Art was a more respectable choice and helped her achieve a place there. From 1952 to 1956, she attended the Slade School. a long established artists' organization, which had David Hockney and Frank Auerbach among its members. In 1965, she was selected to take part in a group show, Six Artists, at the Institute of Contemporary Arts (ICA) in London. That same year she had her first solo show at the Sociedade Nacional de Belas Artes (SNBA) in Lisbon. Between 1971 and 1978 she had seven solo shows in Portugal, in Lisbon and Porto, and then a series of solo exhibitions in Britain, including at the AIR Gallery in London in 1981, the Arnolfiniin Bristol in 1983, and the Edward Totah Gallery in London in 1984, 1985 and 1987. In 1988, Rego was the subject of a retrospective exhibition at the Calouste Gulbenkian Foundation in Lisbon and the Serpentine Gallery in London. This led to her being invited to become the first Associate Artist at the National Gallery, London, in 1990, in what was the first of a series of artist in residence schemes organized by the gallery. From this emerged two sets of work. The first was a series of paintings and prints on the theme of nursery rhymes, which was taken around Britain and elsewhere by the Arts Council of Great Britain and the British Council from 1991 to 1996. The second was a series of large scale paintings inspired by the paintings of Carlo Crivelli in the National Gallery, known as Crivelli's Garden which have been housed in the main restaurant at the gallery prior to its temporary shutting to allow for the renovation works planned to renew the Sainsbury Wing in celebration of the National Gallery's bicentenary in 2024. In 1995, Rego used pastels to revise the story of Snow White in her drawing Swallows the Poisoned Apple. In her work, Snow White is pictured after she has eaten the poisoned apple and appears older and in some type of physical pain. She "lays clutching her skirts, as if trying to cling to life and her femininity which are slipping away". This was done to show what a female goes through during the processes of life and ageing over the years, as well as showing the "physical and psychological violation" age plays in a female's life. At the time the artwork was made, Rego was about 60 years old and her age did play a significant part in this artwork. Other exhibitions included a retrospective at Tate Liverpool in 1997, Dulwich Picture Gallery in 1998, Tate Britain in 2005, and Birmingham Museum and Art Gallery in 2007. A major retrospective of her work was held at the Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía in Madrid in 2007, which travelled to the National Museum of Women in the Arts in Washington, D. C., the following year. In 2008, Rego exhibited at the Marlborough Chelsea in New York, and staged a retrospective of her graphic works at the École Supérieure des Beaux Arts in Nîmes, France. As well as her showing at Marlborough Fine Art in London in 2010, the art historian Marco Livingstone organised a retrospective of her work at the Museum of Contemporary Art in Monterrey, Mexico, which was later shown at the Pinacoteca de São Paulo in Brazil. In 2011, Rego appeared in the documentary Looking for Lowry with Ian McKellen as an interviewee, commenting on her experience with Lowry at the Slade School of Fine Art. Rego was commissioned by the Royal Mail in 2004 to produce a set of Jane Eyre stamps. In March 2017, Rego was the subject of the BBC documentary Paula Rego, Secrets & Stories, directed by her son Nick Willing. Rego's work was included in the 2022 exhibition Women Painting Women at the Modern Art Museum of Fort Worth. In 2023 some of her art was exhibited at the Pera Museum in Istanbul. At the time of her death, Rego was represented by the Victoria Miro Gallery and the Cristea Roberts Gallery. Her work can be seen in many public and private institutions around the world. There are 43 of her works in the collection of the British Council, ten works in the collection of the Arts Council of England, and 48 works at the Tate Gallery, London.

Стиль және әсерлері

Риго өнімді суретші және гравюрашы болды, сондай-ақ ертерек жылдары коллаждар жасады. 1990 жылдан бері жасалған халық ертегілері мен жас қыздардың бейнелері, оның бұрынғы суреттерінің еркін стиліне қарамастан, күшті, нақты бейнеленген формаларды ерекшелендіретін сурет салу және гравюра әдістерін біріктірді. 1961 жылы салынған «Сіздің құрметіңізге әрқашан қызмет етемін» сияқты ерте туындыларында Рего сюрреализмге, әсіресе Жоан Мироның жұмысына күшті ықпал етті. Бұл тек осы туындылардағы бейнелердің түрінде ғана емес, сонымен қатар қолданылған әдісте де көрінеді, ол сюрреалисттердің автоматты сызу идеясына негізделген, онда суретші саналы ой-қиялын сызу процесінен ажыратуға тырысады, санасыз ойдың бейне жасауға бағыт беруіне мүмкіндік береді. Кейде осы суреттер абстракцияға жақын болды. Дегенмен, 1960 жылы Португалияның оңшыл диктаторы Салазар билікте болған кезде, оның жұмысы абстракцияға бет бұрғанда, мысалы, «Салазар Отанды құсуы» картинасында көрініс тапқандай, күшті повестволық элемент өз орнында қалды. 1960 жылдары Регоның жартылай абстракт стильді қабылдауының екі негізгі себебі бар. Біріншіден, сол кездегі авангардтық өнер орталарында абстракция басым болды, бұл бейнелеу өнерін қорғануға мәжбүр етті. Бірақ Рего сонымен қатар Слейд өнер мектебінде алған біліміне қарсы болды, онда анатомиялық фигураларды суреттеуге ерекше мән берілді. Слейдте оқыған кезінде оның әріптесі және кейінірек күйеуі Виктор Уиллингтің ынталандыруымен Рего өзінің ресми мектеп эскиз кітапшасымен қатар, оның оқытушылары наразы болар еді, еркін формадағы суреттер салған «құпия эскиз кітапшасын» сақтады. Регоның 1960 жылдары кескіндеме техникасын ұнатпауы, 1980 жылдары экспрессионистік комикс суретіне ұқсайтын «Фауст» және оның «Қызыл маймыл» сериясы сияқты туындыларының стилімен ғана емес, сонымен қатар Жан Дюбуфет пен Шаим Сутин сияқты сол кездегі танылған ықпалдарымен де көрінді. 1990 жылы Регоның стиліне елеулі өзгеріс енді, ол Лондондағы Ұлттық галереяның алғашқы серіктес суретшісі болып тағайындалғаннан кейін, ол іс жүзінде суретші резидентурасы болған схемаға қатысты. Оның міндеті «Ұлттық галерея коллекциясына қандай да бір түрде байланысты жаңа туынды жасау» болды. Ұлттық галереяның басым бөлігі – ескі шеберлердің жинағы, және Рего Слейдте алған сурет салу техникасын еске түсіретін әлдеқайда нақты немесе тығыз сызықтық стильге қайта тартылған сияқты. Нәтижесінде оның стиліне танымал болған туындылардың сериясы пайда болды, олар күшті, нақты сурет салуды кейде алаңдататын жағдайлардағы теңдей күшті әйелдердің бейнелерімен біріктірді. Кривеллидің бағы сияқты туындылар Карло Кривеллидің Ұлттық галереядағы суреттерімен тікелей байланысты болды, бірақ сол кезде жасалған басқа туындылар, мысалы, «Жозефтің арманы» және «Киім тігу», Диего Веласкес сияқты ескі шеберлердің туындыларынан тақырып және кеңістіктік бейнелеу тұрғысынан алынған. Рего 1970 жылдардың аяғында коллажбен жұмыс істеуден бас тартып, 90 жылдардың басында пастельді орта ретінде қолдана бастады. Ол өмірінің соңына дейін пастельді қолдана берді, майлы бояуларды толығымен тастады. Пастельдегі ең танымал туындыларының бірі – «Ит әйелдер» сериясы, онда әйелдер отырған, қысылған, қырылған және жалпы иттер сияқты әрекет еткен, бұл әйелдік мінез-құлықтың антонимі. Паула Рего әйелдерді табиғи күш-қуаты мен билігінде бейнелеу арқылы дәстүрлі әйел бейнелеріне қарсы шығады, көрерменнің көзін қанағаттандыруға тырысудың орнына әйелдіктің шынайылығын көрсетеді. Рего әлеуметтік құрылымдар әйелдік деп санамайтын сенсациялық мінез-құлықты қабылдайды, бірақ барлық адамдар осы гуманистік сезімді сезінеді. «Ит әйелдер» сериясы әлсіздіктің сұлулығына әсер етеді, әйелдердің сыртқы көрінісін білдіруден бас тартқан эротикалық өмірлік күштің қарапайым агрессиясына назар аударады. Пастельді үлкен жұмыстарға қолдана отырып, Рего өзінің эмоционалдық қарқындылығын физикалық түрде бейнелейді, өзінің күшті құмарлығын көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл және басқа да туындыларында әйелдер зорлық-зомбылық жасауы немесе оның нақты көрінісі бар сияқты, бұл Регоның феминизммен байланысты болуына себеп болды. Ол жас кезінде Симона де Бовуардың «Екінші жыныс» кітабын, феминистердің негізгі мәтінін оқығанын және бұл оған терең әсер еткенін мойындады. Оның жұмысы сондай-ақ Гриссельда Поллок сияқты 1990 жылдардағы феминист жазушылардың фрейдистік сынға қызығушылығымен де үйлеседі, мысалы, 1986 жылғы «Итке көйлек көтеріп тұрған қыз» және 1987 жылғы «Екі қыз және ит» сияқты туындыларында мазасыздық сезімі бар. Дегенмен, Рего өзінің жұмысында тым көп сексуалдық мазмұн іздейтін сыншыларды айыптаудан тартынбады.

Rego was a prolific painter and printmaker, and in earlier years also produced collage work. Her well known depictions of folk tales and images of young girls, made largely since 1990, brought together methods of painting and printmaking that emphasised strong, clearly drawn forms, in contrast to the looser style of her earlier paintings. In her earliest works, such as Always at Your Excellency's Service, painted in 1961, Rego was strongly influenced by Surrealism, and particularly the work of Joan Miró. This shows itself not only in the type of imagery that appears in these works, but in the method employed, which is based on the Surrealist idea of automatic drawing, in which the artist attempts to disengage the conscious mind from the drawing process in order to allow the unconscious mind to direct the making of an image. At times these paintings verged on abstraction. However, as exemplified by Salazar Vomiting the Homeland, painted in 1960, when Portugal's right wing dictator Salazar was in power, even when her work veered toward abstraction, a strong narrative element remained in place. There are two principal reasons why Rego adopted a semi abstract style in the 1960s. First, abstraction dominated in avant garde artistic circles at the time, which had set figurative art on the defensive. But Rego was also reacting against her training at the Slade School of Art, where there had been a very strong emphasis on anatomical figure drawing. Under the encouragement of her fellow student and later husband Victor Willing while at the Slade, Rego kept alongside her official school sketchbooks a "secret sketchbook" in which she made free form drawings that would have been frowned upon by her tutors. Rego's dislike of crisp drawing techniques in the 1960s revealed itself not only in the style of such works as Faust and her Red Monkey series of the 1980s, which resembled expressionistic comic book drawing, but in her acknowledged influences at the time, which included Jean Dubuffet and Chaïm Soutine. A notable change in Rego's style emerged in 1990, following her appointment as the first Associate Artist of the National Gallery in London in what was effectively an artist in residence scheme. Her remit was to "make new work that in some way connects to the National Gallery Collection." The National Gallery is overwhelmingly an Old Masters collection and Rego seems to have been pulled back towards a much clearer, or tighter, linear style reminiscent of the highly wrought drawing technique that she was taught at the Slade. The result was a series of works that came to characterise the popular perception of her style, combining strong clear drawing with depictions of equally strong women in sometimes disturbing situations. Works such as Crivelli's Garden had clear links to the paintings by Carlo Crivelli in the National Gallery, but other works made at the time, such as Joseph's Dream and The Fitting, drew from works by Old Masters such as Diego Velázquez, in terms of subject matter and spatial representation. Rego gave up working with collage in the late 1970s, and began using pastels as a medium in the early 90s. She continued to use pastels up to her death, almost to the exclusion of oil paint. Among her most notable works in pastel were those in her Dog Women series, in which women were shown sitting, squatting, scratching, and generally behaving as if they were dogs, the antithesis of what is considered feminine behaviour. Paula Rego challenges traditional female depictions by illustrating women in their natural state of strength and power, showing the reality of womanhood rather than trying to satisfy the gaze of the viewer. Rego embraces sensational behaviors that aren’t necessarily considered to be feminine by social constructs, yet all people experience this humanistic feeling. The Dog Women series acts on the beauty of vulnerability, focusing on the raw aggression of erotic vitality that women have been restrained from outwardly expressing. Using pastels for an immense piece of work, Rego manipulates her medium by physically casting her emotional intensity as oil pastels allow her to showcase her violent passion. This and others of her works in which there appeared to be either the threat of female violence or its actual manifestation caused Rego to be associated with feminism. She acknowledged having read Simone de Beauvoir's The Second Sex, a key feminist text, at a young age, and that this had made a deep impression on her. Her work also seemed to chime with the interest in Freudian criticism shown by feminist writers on art in the 1990s, such as Griselda Pollock, with works such as Girl Lifting up her Skirt to a Dog of 1986 and Two Girls and a Dog of 1987 appearing to have disturbing sexual undertones. However, Rego was known to rebuke critics who read too much sexual content into her work.

Көрме каталогтары

ІІ Халықаралық Бейнелеу өнері көрмесі, Калуст Гүлбенкян қоры, Лиссабон (1961). Т. Г. Розентал, Паула Рего: Толық графикалық туындылар, Темза және Хадсон, Лондон (2012)