Кіріспе

Іздестіру және құтқару жұмыстары

Тау құтқару – таулы жерде жүргізілетін іздестіру және құтқару жұмыстары. Бірақ бұл термин кейде басқа да жабайы табиғаттағы іздестіру және құтқару операцияларына да қолданылады. Бұған техникалық арқанмен түсуді қажет ететін таулар, қар, қар көшкіндері, мұз, жарықтар, мұздықтар, альпілік аймақтар және биік таулар кіреді. Тау құтқару жиі жүзеге асырылатын жердің қиын және шалғай орналасқандығы арнайы жабдықтар мен техникалардың дамуына себеп болды. Тікұшақтар көбінесе зардап шеккендерді жылдам эвакуациялау үшін пайдаланылады, ал іздеу иттері оларды табуға көмектеседі. Тау құтқару қызметінде еңбекақы алатын немесе ерікті мамандар жұмыс істей алады. Ақылы құтқару қызметтері көбінесе Альп таулары, таулы ұлттық парктері мен көптеген шаңғы курорттары сияқты сұраныс жоғары аймақтарда ұйымдастырылады. Дегенмен, тау құтқарудың күш-жігерді қажет етуі және эпизодтық сипаты, сондай-ақ кейбір аймақтарда қажетті арнайы техника мен жергілікті білімдердің болуы тау құтқарудың көбінесе ерікті командалармен жүзеге асырылатынын білдіреді. Мұндай командаларға көбінесе жергілікті альпинистер мен гидтер кіреді. Ақылы құтқару қызметтері ерікті қызметтермен бірлесіп жұмыс істеуі мүмкін. Мысалы, ақылы тікұшақ құтқару тобы жердегі ерікті тау құтқару тобымен ынтымақтаса жұмыс істей алады. Тау құтқару көбінесе тегін, бірақ әлемнің кейбір аймақтарында құтқару ұйымдары өз қызметтері үшін ақы алуы мүмкін. Бірақ Швейцария сияқты елдерде тау құтқару өте қымбат (шамамен 2000-4000 АҚШ доллары) және төлем науқасқа жүктеледі. Әлемнің шалғай немесе дамымаған аймақтарында ұйымдастырылған тау құтқару қызметтері көбінесе нашар дамыған немесе мүлдем жоқ.

Австрия

Österreichischer Bergrettungsdienst (ÖBRD) Австрия Альпі тауларында және Waldviertel аймағында тау құтқару операцияларын жүргізеді. Alpiner Rettungsausschuß Wien (ARAW) 1896 жылы Ракс тауында үш альпинистің көшкінде қаза болуынан кейін құрылды. 1938 жылы бұл ұйым Deutsche Bergwacht ұйымымен біріктірілді. 1946 жылы (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін) Австрияның тау құтқару қызметі Österreichischer Bergrettungsdienst ретінде қайта құрылды.

Босния және Герцеговина

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Босния мен Герцеговинаның таулы жеріне байланысты, қазіргі заманғы таулы құтқару қызметінің баламасын дамыту және ұйымдастыру қажеттігі туды. Кәсіби білімі бар және жартылай кәсіби еріктілерден құралған алғашқы таулы құтқару "бекеті" 1952 жылы Сараевода құрылды және қазіргі Босния мен Герцеговинадағы осындай типтегі ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ұйым болып табылады. Қажеттілік одан әрі артқандықтан, қосымша қалаларда да станциялар ашылды. Босниялық таулы құтқару одағы болғанымен, тек бақылаушы ұйым ретінде ғана әрекет етеді, себебі әр станция дербес түрде жұмыс істейді және өзін-өзі қаржыландырады, көбінесе азаматтық қорғаныс саласындағы облыстық басқармаларға сүйенеді.

Канада

Канаданың Роки тауларындағы бес ұлттық саябақта тау құтқару жұмыстары Канада саябақтарының қонақтар қауіпсіздігіне жауапты құтқару мамандарының ғана жауапкершілігінде болады. Канаданың барлық ұлттық саябақтарының кең аумақтарында сенімді екі бағытты радио байланысы немесе ұялы байланыс қызметі жоқ. Сондықтан SOS сигналдарын, спутниктік телефонды немесе Garmin InReach, Spot сияқты екі бағытты байланыс құрылғыларын пайдалану ұсынылады. Құтқаруға мұқтаж саябақ қонақтарынан ешқандай төлем алынбайды, себебі іздеу-құтқару операцияларының шығындары саябаққа кіру төлемақысына кіреді. Канада саябақтарының қауіпсіздік мамандары сонымен қатар тас жолдардағы қар көшкінін бақылау бағдарламаларын жүзеге асырады және қараша мен мамыр айлары аралығында күнделікті қар көшкіні туралы хабарлама жариялайды.

Чехия

Чехия Республикасының Тау құтқару қызметі (Horská služba České republiky, HS ČR) Чехия Республикасының Әуе құтқару қызметімен және полициясымен тығыз байланыспен бүкіл ел бойынша таулы аймақтардағы құтқару операцияларын және қиын жерлердегі іздеу-құтқару жұмыстарын жүзеге асырады. Ол Чехияның бірыңғай құтқару жүйесінің бір бөлігі болып табылады және 1210 (ақылы номер) немесе 112 – Еуроодақтың бірыңғай төтенше жағдайлар қызметі номері арқылы қолжетімді.

Гонконг

Азаматтық көмек қызметінің Тау құтқару бөлімі (ТҚБ) 1967 жылы тау құтқару қызметіне деген қажеттіліктен туындап құрылды. Алғашқыда ТҚБ-нің екі жеке басқару орталығы болды, біреуі Гонконг аралында, екіншісі Коулун түбегінде. Екі басқару орталығы 1972 жылы Коулундағы Азаматтық көмек қызметі штаб-пәтерінде біріктірілді. 2005 жылы ТҚБ "Тау іздеу және құтқару компаниясы" (ТІҚҚ) деп қайта аталды. Азаматтық көмек қызметінің Тау іздеу және құтқару компаниясы Гонконгтың төбелері мен жаяу жолдарындағы құтқару операцияларын жүргізуге жауапты. 2014 жылғы мәлімет бойынша компанияда 13 офицер және 128 мүше бар. Бұл бөлім әуеде Үкіметтік ұшу қызметімен, ал жерде Гонконг өрт сөндіру қызметімен бірлесіп жұмыс істейді. Құтқару операцияларынан басқа, ТІҚҚ тау туризмінің қауіпсіздігін арттыруға да көмектеседі.

Ирландия

Ирландиядағы тау құтқару қызметтері Mountain Rescue Ireland (Cumann Tarrthála Sléibhte na h Éireann) бас ұйымының аясында жұмыс істейді. Mountain Rescue Ireland Ирландия аралының, Ирландия Республикасының және Солтүстік Ирландияның барлық аймақтарын қамтиды. Бұл – еріктік агенттік, ол бүкіл ел бойынша таулы жерлерде қиын жағдайларда іздеу-құтқару операцияларын жүргізеді. Бұл жұмыс Медициналық әуе құтқару қызметі 118, Meteomont армиялық тобы және Италия полициясымен тығыз байланыста, 112 – Еуропалық стандарттағы бірыңғай төтенше жағдайлар қызметі арқылы жүзеге асырылады. Басты міндеттер: іздеу және құтқару, қар көшкініне жауап беру, алғашқы медициналық көмек көрсету, таулы аймақтарды бақылау, оқиғалардың алдын алу және халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Қырғызстан

Қырғызстан тауларындағы құтқару қызметі – коммерциялық емес, мамандандырылған ұйым. Құтқарушылар заманауи құтқару жабдықтарын және тікұшақты пайдаланады. Топқа тәжірибелі альпинистер мен құтқарушылар кіреді. Жұмыстар кез келген күрделіліктегі таулы жер бедерінде, кез келген биіктікте және бағыттарда жүргізіледі. Ұйым Қырғыз Республикасы заңнамасына сәйкес Қырғыз Республикасының Төтенше жағдайлар министрлігінде аккредиттелген және құтқару операцияларын жүргізуге құқылы.

Пәкістан

Пакистанның биік тауларындағы құтқару операцияларын көбінесе Пакистан Армиясының Әуе күштері жүзеге асырады. 2018 жылдың 30 шілдесінде Латок шыңынан 20 650 фут (6 293 метр) биіктіктен ресейлік альпинист құтқарылды, бұл Пәкістандағы ең биік тау құтқару операциясының рекорды.

Словакия

Словакияның Тау құтқару қызметі (Horská záchranná služba, HZS) – бүкіл ел бойынша таулардағы құтқару операцияларын және Авиациялық құтқару қызметімен тығыз байланыста қиын жерлердегі іздеу-құтқару операцияларын жүзеге асыратын азаматтық мекеме. Ол Словакияның бірыңғай құтқару жүйесінің құрамына кіреді және оған 18300 телефоны немесе 112 – Еуроодақтың бірыңғай төтенше жағдайлар қызметі арқылы хабарласуға болады.

Швейцария

Швейцарияда тау құтқару және көмек көрсету ұйымдарының өте тығыз желісі бар. Құтқару операцияларының көп бөлігін Швейцарияның Әуе Құтқаруы Рега (Schweizerische Rettungsflugwacht,) жүзеге асырады – коммерциялық емес ұйым, 17 медициналық тікұшақтан тұратын паркімен тау құтқаруды қамтамасыз етеді, оның ішінде 11 Agusta A109 SP Grand "Da Vinci" тікұшағы парамедициналық қызметкерлерді жерде қолдау және тау құтқарудың алдыңғы шебінде пайдаланылады. Swiss Air Rescue Rega екі ерекше қасиетке ие: он базасының арқасында Швейцарияның кез келген нүктесіне 15 минут ішінде жете алады, сондай-ақ медициналық жабдықталған. Бұл төтенше жағдайларда дәрігердің (көбінесе анестезиологтың) ұшу кезінде жоғары деңгейдегі медициналық көмек көрсетуі мүмкін дегенді білдіреді. Швейцарияның Вале кантоны Рега қызметін пайдаланбайды, олардың өз құтқару паркі бар, ол Air Glacier және Air Zermatt деп аталады. Олардың түстері, процедуралары және қызметкерлері ұқсас. Швейцария армиясы да азаматтарды құтқаруда белсенді түрде қолданылады. Олардың көптеген тау батальондары Регамен бірлесіп жұмыс істейді, себебі олар жеткілікті адам күшіне, ауыр техникаға және азаматтық билік органдарымен ынтымақтастықта тәжірибелі.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда тау құтқару қызметі – еріктілер ұсынатын тегін қызмет. Әр команда дербес қайырымдылық қоры болып табылады және олар өңірлік ұйымдар мен ұлттық мекемелер арқылы байланыстырылған. Англия мен Уэльсте бұл – Англия мен Уэльстің тау құтқару ұйымы (MREW), ал Шотландияда – Шотландияның тау құтқару комитеті, қазір Шотландияның тау құтқару ұйымы (SMR) деп аталады. Принц Уильям – MREW-тің демеушісі. Тау құтқару қызметін Корольдік әуе күштерінің тау құтқару қызметі (RAFMRS) де жүзеге асырады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында тау іздеу-құтқару операциясы – жалпы іздеу-құтқарудың техникалық мамандығы болып табылады. Оны ұлттық парктегі “қалыпты жұмыс істейтін, кезектегі және шақыру бойынша ақы алатын” командалар жүзеге асырады, ал қажет болған жағдайда басқа ақылы және ерікті күштермен/ресурстармен күштендіріледі. Ұлттық парктен тыс аймақтарда АҚШ-та шамамен 20 агенттік, көбінесе округ шерифтері департаменттері тау іздеу-құтқару командасының ақылы немесе штаттық қызметкерлерін қамтамасыз етеді. Олардың көпшілігі ерікті кәсіпқойлармен толықтырылады. АҚШ-тағы тау іздеу-құтқару операцияларының басым бөлігін “ерікті кәсіпқой” командалар жүзеге асырады (бұл штаттық лауазымдар немесе ақылы емес, бірақ олар өзінің ақылы әріптестерінен кем емес, тіпті жоғары индустриялық стандарттарға сай болуы керек), олар сондай-ақ өзара көмек немесе автоматты көмек арқылы округтен тыс, штаттан тыс және ұлттық парктегі оқиғаларға, штатышілік, штатаралық және ұлттық парктік келісімдер арқылы, сондай-ақ FEMA NIMS ұлттық өзара көмек жүйесі арқылы жауап бере алады. Ақылы командалары бар парктеріне Денали ұлттық паркі, Йосемити ұлттық паркі, Гранд-Тетон ұлттық паркі және Маунт-Рейнир ұлттық паркі кіреді. Көптеген ақылы және ерікті кәсіпқой тау іздеу-құтқару командалары Тау құтқару қауымдастығының (MRA) құрамында болып, жергілікті шериф департаментінің (шамамен 50 штаттың 42-сі) немесе штаттық полицияның немесе төтенше жағдайларды басқару агенттігінің билігінде жұмыс істейді. Мүше командалар үш мамандық бойынша үнемі қайта аттестациядан өтуі керек: техникалық арқанмен құтқару, қар мен мұздан құтқару операциялары және іздеуді басқару/іздерді табу. Командалар негізінен бір округте жұмыс істеуге жауапты болса да, бұл округ 50 шаршы мильден 20 000 шаршы мильге дейін болуы мүмкін, олар көбінесе көршілес округтер мен штаттарға жауап береді. Ұлттық төтенше жағдайларды басқару жүйесінде тау іздеу-құтқару бөлімшелерінің біліктілігі, өз құзырынан тыс жердегі ұлттық апаттар мен ұлттық өзара көмекке жұмылдырылуды қалаған бөлімшелер үшін стандартталған.