Тіршілік сақтау дағдылары және қиын жағдайларда өмір сүру техникасы
Survival skills
Тіршілік сақтау дағдылары: табиғатта немесе қиын жағдайда өмір сүруге қажетті су, тағам, баспана табу, өсімдіктермен және жануарлармен дұрыс қарым-қатынас жасау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өмірді сақтау техникалары, әдетте қиын жағдайларда
Techniques for sustaining life, typically in adverse conditions
Тіршілік ету дағдылары – кез келген табиғи немесе құрылған ортада өмірді сақтау үшін қолданылатын техникалар. Бұл техникалар су, тағам және баспана сияқты адам өмірінің қажеттіліктерін қамтамасыз етуге арналған. Тіршілік ету дағдылары сондай-ақ жануарлар мен өсімдіктер туралы білімді және олармен дұрыс қарым-қатынасты қолдайды, осылайша уақыт өте келе өмірді сақтауға көмектеседі. Тіршілік ету дағдылары – ежелгі адамдар ойлап тапқан және мыңдаған жылдар бойы беріліп келген негізгі идеялар мен қабілеттер. Бүгінде тіршілік ету дағдылары көбінесе апаттық жағдайларда аман қалумен байланысты. Жаяу серуендеу, қапты қолданып саяхаттау, атпен жүру, балық аулау және аң аулау сияқты ашық ауадағы іс-шаралардың барлығына шөл далада аман қалудың негізгі дағдылары қажет, әсіресе төтенше жағдайларды басқару үшін. Тіршілік ету дағдыларын хобби ретінде немесе ашық ауада демалыс үшін пайдаланатын адамдар өздерін аман қалушылар деп атайды. Тіршілік ету дағдыларын көбінесе желіден тыс өмір салтында өмір сүретін адамдар, мысалы, шаруалар қолданады. Жалпы, бұталық өнер және алғашқы тұрмыс көбінесе жеке бастамамен іске асырылады, бірақ көптеген осы дағдыларды қажет етеді. Сонымен қатар, заңды билік органдарынан немесе өз мүддесін ойлайтын адамдардан, мысалы, қуғыннан немесе әділеттен қашқандардан, заңсыз көшіп келгендерден, әскерге шақырудан жалтарғандардан, браконьерлерден, түрмеден қашқандардан, серийлі кісі өлтірушілерден, ұйымдасқан қылмыскерлерден және террористерден жасырыну үшін, жабайы жерлерде тіршілік ету дағдыларын пайдаланудың көптеген мысалдары бар. Бұған қоса, парктік рейнджерлер мен табиғатты қорғау инспекторлары жоғалған адамдарды табуға көмектесу үшін және жабайы жерлердегі қылмыстарды тергеу кезінде қалып қойған жағдайда өмір сүру дағдыларына оқытылады. АҚШ Қарулі күштерінде SERE деп аталатын оқу бағдарламасы бар, онда әскери қызметкерлер, Қорғаныс министрлігінің азаматтық қызметкерлері, барлау қызметкерлері және жеке әскери мердігерлер өмір сүру дағдылары мен тұтқындалудан қашу және жаудан жасырыну техникаларын үйренеді. Егер олар аман қалуға және жаудан қашуға мұқтаж болса, олар шөлде жасырыну үшін және құтқарылу үшін осы дағдыларды пайдаланады.
Survival skills are techniques used to sustain life in any type of natural environment or built environment. These techniques are meant to provide basic necessities for human life, including water, food, and shelter. Survival skills also support proper knowledge and interactions with animals and plants to promote the sustaining of life over time. Survival skills are basic ideas and abilities that ancient people invented and passed down for thousands of years. Today, survival skills are often associated with surviving in a disaster situation. Outdoor activities such as hiking, backpacking, horseback riding, fishing, and hunting all require basic wilderness survival skills, especially to handle emergencies. Individuals who practice survival skills as a type of outdoor recreation or hobby may describe themselves as survivalists. Survival skills are often used by people living off grid lifestyles such as homesteaders. Bushcraft and primitive living are most often self implemented but require many of the same skills. There are also many instances of survival skills being used to avoid attention from legitimate authorities or self serving busybodies such as fugitives (from oppression or justice), irregular migrants, draft dodgers and draft evaders, poachers, escaped prisoners, serial killers, organized criminals and terrorists, by hiding in wilderness areas. Additionally, both park rangers and conservation officers are taught survival skills to help them find missing persons, and in case they become stranded while investigating wilderness crimes. The United States Armed Forces has a training program called SERE, in which military personnel, Department of Defense civilians, intelligence personnel, and private military contractors are taught survival skills and techniques for evading capture and escaping from captivity if they need to survive and hideout in wilderness areas while avoiding capture by enemy combatants.
Өрт
Өрт – тіршілік етудің көптеген қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектесетін құрал. Костер суды қайнатуға және оны ішуге қауіпсіз етуге, сондай-ақ тамақ пісіруге пайдаланылады. Өрт қауіпсіздік және қорғаныс сезімін тудырады, бұл көздей соқпайтын психологиялық қолдау береді. Ауа температурасы төмендеген кезде, өрт суық тию қаупін ұзартады немесе алдын алады. Дала жағдайында өрт, маңызды энергия көзі болумен қатар, үй сезімін де сыйлайды. Қиын жағдайларда өрт шығару магний ұрғышы, күннен от жағу құрылғысы және от поршені сияқты құралдардың арқасында әлдеқайда жеңіл болды.
Fire is a tool that helps meet many survival needs. A campfire can be used to boil water, rendering it safe to drink, and to cook food. Fire also creates a sense of safety and protection, which can provide an overlooked psychological boost. When temperatures are low, fire can postpone or prevent the risk of hypothermia. In a wilderness survival situation, fire can provide a sense of home in addition to being an essential energy source. Producing fire under adverse conditions has been made much easier by the introduction of tools such as the magnesium striker, solar spark lighter, and the fire piston.
Су
Адам сусыз орташа есеппен үш-бес күн тіршілік ете алады. Адам денесінің шамамен 60 пайызы судан тұратындықтан, судың тізімде тамақтан жоғары тұруы таңқаларлық емес. Суға деген қажеттілік, тіршілік жағдайында терлеу арқылы судың қажетсіз жоғалуына жол бермеуді талап етеді. Дене шынықтырумен айналысқанда терлеу және суға деген қажеттілік артады. Адамның су ішу мөлшері жасқа және жынысқа байланысты әртүрлі болғанымен, орташа адам күніне шамамен 13 стақан немесе 3 литр су ішуі керек. Тіршілік жағдайында көптеген адамдар сусызданудан және/немесе тазаланбаған судан жұққан патогендердің зиянды әсерінен қаза табады. Қалыпты жағдайда адам күніне кемінде екі-төрт литр су жоғалтады, ал ыстық, құрғақ немесе суық ауа райында одан да көп жоғалтады. Далада сусызданудан сақтану және дененің қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін күніне әдетте төрт-алты литр су немесе басқа сұйықтықтар қажет. АҚШ армиясының аман қалу нұсқаулығында шөлдегенде ғана су ішу ұсынылмайды, себебі бұл жеткіліксіз гидратацияға алып келеді. Оның орнына, суды үнемі, белгілі интервалдармен ішу керек. Басқа топтар "су тәртібін" сақтап, суды мөлшерлеп ішуді ұсынады. Судың жетіспеуі сусыздануға әкеп соғады, ол шаршаңқылыққа, бас ауруға, бас айналуға, сананың шатасуына және соңында өлімге алып келуі мүмкін. Тіпті жеңіл сусыздану да төзімділікті азайтады және концентрацияны нашарлатады, бұл нақты ойлаудың маңызды болатын аман қалу жағдайында қауіпті. Қара немесе қоңыр түсті зәр сусызданудың белгісі болып табылады. Сусызданудан сақтану үшін, әдетте, ішуге жарамды су көзін табу және оны мүмкіндігінше қауіпсіз етуге басымдық беріледі. Соңғы зерттеулер бойынша, қайнату немесе коммерциялық сүзгілер хлор диоксидінен басқа химиялық заттарды қолдануға қарағанда әлдеқайда қауіпсіз.
A human being can survive an average of three to five days without water. Since the human body is composed of an average of 60% water, it should be no surprise that water is higher on the list than food. The need for water dictates that unnecessary water loss by perspiration should be avoided in survival situations. Perspiration and the need for water increase with exercise. Although human water intake varies greatly depending on factors like age and gender, the average human should drink about 13 cups or 3 liters per day. Many people in survival situations perish due to dehydration, and/or the debilitating effects of water borne pathogens from untreated water. A typical person will lose a minimum of two to four liters of water per day under ordinary conditions, and more in hot, dry, or cold weather. Four to six liters of water or other liquids are generally required each day in the wilderness to avoid dehydration and to keep the body functioning properly. The U. S. Army survival manual does not recommend drinking water only when thirsty, as this leads to inadequate hydration. Instead, water should be consumed at regular intervals. Other groups recommend rationing water through "water discipline." A lack of water causes dehydration, which may result in lethargy, headaches, dizziness, confusion, and eventually death. Even mild dehydration reduces endurance and impairs concentration, which is dangerous in a survival situation where clear thinking is essential. Dark yellow or brown urine is a diagnostic indicator of dehydration. To avoid dehydration, a high priority is typically assigned to locating a supply of drinking water and making provisions to render that water as safe as possible. Recent thinking is that boiling or commercial filters are significantly safer than the use of chemicals, with the exception of chlorine dioxide.
Тағам
Тамаққа қолданылатын тамыр түйіндерін, жемістерді, жеуге жарамды саңырауқұлақтарды, жеуге жарамды жаңғақтарды, жеуге жарамды бұршақтарды, жеуге жарамды дәнді дақылдарды немесе жеуге жарамды жапырақтарды, жеуге жарамды кактустарды, құмырсқаларды және балдырларды жинап, қажет болған жағдайда дайындауға болады (көбінесе қайнату арқылы). Жапырақтардан басқа, бұл тағамдардың құрамында калориясы көп, ол денеге энергия береді. Өсімдіктер – джунглиде, орман немесе шөлде табуға ең оңай азық-түлік көздері, себебі олар бір орында тұрады және көп күш жұмсамай алуға болады. Жануарларды аулау, аң теру және балық аулау арқылы тірі қалған адамға жоғары калориялы ет алуға болады, бірақ бұл үшін белгілі бір дағдылар мен құрал-жабдықтар (мысалы, садақ, тұзақ және тор) қажет. Құтқарылғанға дейін тірі қалуға баса назар бере отырып, Американың скауттары жабайы өсімдіктерді іздеуден қатай бас тартады, себебі жабайы табиғатта тіршілік ету жағдайына тап болған адамдарда қауіпсіз шешім қабылдау үшін қажетті білім мен дағдылар болуы екіталай.
Culinary root tubers, fruit, edible mushrooms, edible nuts, edible beans, edible cereals or edible leaves, edible cacti, ants and algae can be gathered and, if needed, prepared (mostly by boiling). With the exception of leaves, these foods are relatively high in calories, providing some energy to the body. Plants are some of the easiest food sources to find in the jungle, forest, or desert because they are stationary and can thus be obtained without exerting much effort. Animal trapping, hunting, and fishing allow a survivalist to acquire high calorie meat but require certain skills and equipment (such as bows, snares, and nets). Focusing on survival until rescued, the Boy Scouts of America especially discourages foraging for wild foods on the grounds that the knowledge and skills needed to make a safe decision are unlikely to be possessed by those finding themselves in a wilderness survival situation.
Психикалық дайындық
Ақыл-ойының толыққандылығы мен дайындық – тірі қалу үшін өте маңызды. Өмір мен өлім арасындағы күрес, тірі қалатындар мен қала алмайтындарды көбінесе ажыратады. Тіпті жақсы дайындалған сақтану сарапшылары да төтенше жағдайларда психологиялық тұрғыдан әсер етуі мүмкін. Төтенше жағдайда сабырлы және назарлы болу өте қажет. Егер стресс адамның мүмкіндіктерін сынап көрсе, стресс жағдайында жұмыс істеуді үйренудің және осы мүмкіндіктерді анықтаудың пайдасы, стрестің зиянынан артық болуы мүмкін. Адамдарға қиын жағдайда жақсырақ қарсы тұруға көмектесетін белгілі бір стратегиялар мен ой-сана құралдары бар, оларға басқаруға болатын міндеттерге назар аудару, қосалқы жоспарды дайындау және өзіңді-өзің алдауды мойындау кіреді.
Mental clarity and preparedness are critical to survival. The will to live in a life and death situation often separates those that live and those that do not. Even well trained survival experts may be mentally affected in disaster situations. It is critical to be calm and focused during a disaster. To the extent that stress results from testing human limits, the benefits of learning to function under stress and determining those limits may outweigh the downside of stress. There are certain strategies and mental tools that can help people cope better in a survival situation, including focusing on manageable tasks, having a Plan B available, and recognizing denial.