Кіріспе

1154–1485 жылдардағы ағылшын пенниінің тарихы Плантагенеттер әулеті кезеңінен бастап, Тюдор дәуірінің басталуына әкелген Босворт даласындағы шайқасқа дейінгі мерзімді қамтиды. Плантагенет дәуірінде монеталардың сапасы жалпы алғанда артты, бірақ монеталар шығару үшін пайдаланылатын монетаханалардың саны азайды. Генрих II-нің билігінің алғашқы жылдарында, 1158–1180 жылдар аралығында Тилби пенниі енгізілгенге дейін, Стефанның билігінен бастап монеталар өндірісінде ешқандай өзгеріс болған жоқ. Бұл монеталардың салмағы мен күмісінің сапасы жақсы болды, бірақ жалпы өндіріс нашар болды; нәтижесінде 1180 жылы қысқа крестпені енгізілді. Ричард I және Джонның билік ету кезеңдерінде ақша айналымы көбінесе өзгеріссіз қалды. 1247 жылы Генрих III тұсында, монетаны кесіп алудың алдын алу мақсатында, қысқа крестпені ұзын крестпені алмастырды. 1279 жылы Эдуард I континентте құрметке ие болған және үлгі алған жаңа монета жүйесін бастады, соның ішінде фартинг, жарты пенни және грот енгізілді, сондай-ақ монетаны кесіп алғанды анықтау оңайырақ болды. Бұл дизайн Эдуард II және Эдуард III билік еткен кезеңде де сақталды, соңғысының билік ету кезеңінде төрттен бір, жарты және асыл монеталар қосылды. Розалар соғысы кезінде Генрих VI әкімшілігі айналымда жеткілікті монета мөлшерін сақтап тұрды, көптеген түр-түрлері мен пенни дизайндары шығарылды. Генрих кейінірек Эдуард IV-ті құлатып, оның орнына Эдуард V билікке келді, ал Глостер герцогы Ричард Лорд-протектор рөлін атқарды. Ричард 1483 жылы король атанды, оның атынан аз ғана монеталар соғылды және 1485 жылы Босворт даласындағы шайқаста Генрих VII-ге жеңілді.

Генрих II

Генрих II 1154 жылы Плантагенеттер әулетінің тұңғышы ретінде таққа отырды. Оның билігінің алғашқы жылдарында Стивеннің монеталары әлі де соғыла берді, бірақ валютаға деген сенімді қалпына келтіру үшін жаңа стандарт енгізілді: Тилби пенни, осы монеталардың 1807 жылы Линкольнширдегі Тилбиде табылған қоймасының құрметіне аталды. Бастапқы қайта соғу кезінде барлығы 30 монета соғу орындары жұмыс істеді (Ипсвичтегі монета соғу орны алғашқы кезеңдерде активті болған жоқ, бірақ B класынан бастап серияның соңына дейін өте өнімді болды). Қайта соғудың басында жұмыс істеген монета соғу орындары: Бедфорд, Бристоль, Бьюри Сент-Эдмундс, Кентербери, Карлайл, Честер, Колчестер, Дурхам, Эксетер, Глостер, Херефорд, Илчестер, Лансестон, Лестер, Линкольн, Лондон, Ньюкасл, Нортгемптон, Норвич, Оксфорд, Пемброк, Солсбери, Шрусбери, Стаффорд, Тетфорд, Уоллингфорд, Уилтон, Винчестер және Йорк. Дегенмен, қайта соғу аяқталғаннан кейін тек 12 монета соғу орнына ғана жұмыс істеуге рұқсат берілді. Бұл ағылшын монеталарын соғуға қолданылатын монета соғу орындарының санының біртіндеп азаюының бастауы болды. Тилби монеталары салмағы мен күміс сапасы жағынан қанағаттануға лайық болғанымен, жалпы өндіріс сапасы нашар болды. Бұл мәселені шешу үшін 1180 жылы жаңа үлгідегі монета – қысқа крест пенни енгізілді. Бұл үлгі 1247 жылға дейін көбінесе өзгеріссіз қалды, бұл монеталар мен мемлекетке тұрақтылық сезімін сыйлады. Монета соғушының аты мен монета соғу орнының кері жағында көрсетілуі жалғасты, бірақ монета соғу орындарының санының азаюы өндіріс сапасын жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Тилби монеталарының беткі жағында HENRI REX ANG, HENRI REX AN, HENRI R ANG, HENRI REX, HENRI REX A немесе HENRI REX – «Англия королі Генрих» немесе «Король Генрих» деген жазулар бар, ал қысқа крест пеннилерінде HENRICUS REX деп жазылған. Қысқа крест монеталары Карлайл, Эксетер, Линкольн, Лондон, Нортгемптон, Норвич, Оксфорд, Уилтон, Винчестер, Вустер және Йорк қалаларында соғылды.

Ричард I және Джон

Ричард I (1189–1199) патшалық құрған кезде қысқа крест монеталары өзгеріссіз сақталды, тіпті оларға әлі де HENRICUS REX деп жазылды. Ричардтың монеталары Кентербери, Карлайл, Дурхам, Эксетер, Личфилд, Линкольн, Лондон, Нортгемптон, Норвич, Шрусбери, Винчестер, Вустер және Йорк қалаларында соғылды. Джон патшаның (1199–1216) монеталары қысқа крест сериясын жалғастырды, оларға да әлі де HENRICUS REX деп жазылды. Джонның монеталары Бьюри Сент-Эдмундс, Кентербери, Карлайл, Чичестер, Дурхам, Эксетер, Ипсвич, Кингс-Линн, Линкольн, Лондон, Нортгемптон, Норвич, Оксфорд, Руддлан (бірақ онда соғылған қысқа крест монеталарының көп бөлігі, әлдеқайда, Уэльс ханзадасы Льюэллин ап Айорверт, Джонның күйеу баласы жасаған еліктеу монеталар болды), Рочестер, Винчестер және Йорк қалаларында шығарылды.

Генрих III

Генрих III патшаның ұзақ билік ету кезеңінде (1216–1272) қысқа крест пенни 1247 жылға дейін қолданыла берді. Бірақ, сол кезде ақша соғушылардың кінәсі болмаса да, айналымдағы көптеген монеталардың салмағы жеткіліксіз болды. Бұл, монета шетінен күміс кесудің заңсыз әрекетінен туындады, және монетаның арт жағындағы крест жиегіне жетпегендіктен, монетаның нақты көлемі қандай болуы керектігін анықтау қиын болды. Сондықтан, 1247 жылы қысқа крест монетасының орнына жаңа, ұзын крест монетасы енгізілді, ол монета кесілгенін анықтауды жеңілдетті. Крест мөлшері өзгергеннен басқа, дизайнның қалған бөлігі айтарлықтай өзгермеді, ал ұзын крест монетаны жартысына немесе төрт бөлігіне бөліп, айырбастауға ыңғайлы болды. Жаңа монеталардың енгізілуіне байланысты, жеткілікті монета шығару үшін көптеген ескі монета соғу орындарын қайта ашу қажет болды. Қысқа крест Генрих III пеннилері Бьюри-Сент-Эдмундс, Кентербери, Дарем, Лондон, Винчестер және Йорк қалаларында соғылды. Ұзын крест пеннилері Бристоль, Бьюри-Сент-Эдмундс, Кентербери, Карлайл, Дурхам, Эксетер, Глостер, Херефорд, Илчестер, Линкольн, Лондон, Ньюкасл, Нортгемптон, Норвич, Оксфорд, Шрусбери, Уоллингфорд, Уилтон, Винчестер және Йорк қалаларында шығарылды. Қысқа крест пеннидегі жазу әлі де HENRICUS REX болды, ал ұзын крест пеннилері әртүрлі жазулармен шығарылды: HENRICUS REX TERCI, HENRICUS REX III (Үшінші Генрих патша), ал бір шығарылымда ақша соғушының аты көрсетілмеді, оның орнына алдыңғы жағында HENRICUS REX, артқы жағында ANGLIE TERCI деп жазылды, ал тағы бір шығарылымда алдыңғы жағында HENRICUS REX ANG, артқы жағында LIE TERCI LON (немесе CAN немесе AED) деп жалғасты, бұл монета Лондонда, Кентербериде немесе Бьюри-Сент-Эдмундсте соғылғанын көрсетеді.

Эдвард дәуірі монеталары

Эдуард I (1272–1307) әкесі қасиетті жердегі крест жорығында болғанда оның орнын басып алды. Патша екі жылдық сапармен үйге оралған кезде монета өндірісі жалғасуы керек болды, сондықтан "HENRICUS REX III" деген жазуы бар ұзын крест пеннилері Бьюри Сент-Эдмундс, Дарем және Лондон монетаханаларында соғыла берді. Эдуард үйге қайтып келе жатып, Нидерландыда жүн саудасы туралы маңызды келісім жасады, бұл сол кездегі сыртқы сауданың маңыздылығын көрсетті. Ол сондай-ақ ағылшын монеталарының стилін және сапасын жақсарту қажеттігін мойындады, бұл бұрынғы билік кезінде кездесетін нашар сапалы монеталардан аулақ болу үшін қажет болды, олар жұртшылықтың валютаға деген сенімін шайқалдырған еді. Пенни 500 жыл ішінде көп өзгермегендіктен, үлкен және кіші номиналды монеталар да қажет болды, сондықтан гроат (4d), хафпенни және фартинг сәтті енгізілді. Соңында, яһудилерді кінәлаған қырқылу мәселесі де туындады. Осы қысымдарға жауап ретінде 1279 жылы жаңа дизайнмен жаңа монеталар соғылды, бұл қырқылуды анықтауды жеңілдетті. Лондон мен Кентербериде миллиондаған монеталар соғылды және жұртшылық ескі, салмағы жеткіліксіз қысқа және ұзын крест пеннилерін монетаханаға алып барып, оларды дұрыс салмағы мен сапасы бар жаңа монеталарға айырбастауға болатын. Бұл айырбастау салық салудың бір түрі болды, өйткені монета соғушылар қызметі үшін ақы алуды талап етті. Жаңа монеталар Еуропада жоғары бағаланды және көптеп көшірілді, көбінесе нашар сапалы күміспен, бірақ бұл Эдуардтың монеталарын одан да танымал етті және жергілікті күміс қорларын қатты азайтып, 1299 жылы ағылшын монеталарын экспорттауға тыйым салынды. Сапалы, берік монеталар экономиканы нығайтып, елге өркендеу әкелді. 1279 жылғы пенни бұрынғы монеталардан көп жағынан ерекшеленді. Патшаның бюсі тірірек, алға қараған, ал аверстегі жазу ұзағырақ, әдетте EDW REX ANGL DNS HYB – Эдуард Англия королі, Ирландияның лорды. Реверсте монетаның шетіне дейін созылатын ұзын крест бейнеленген; монета соғушының аты бір жағдайда басқа, бірақ монетахананың аты әдетте толық көрсетіледі, мысалы, CIVITAS LONDON – Лондон қаласы, немесе VILLA NOVI CASTRI – Ньюкасл қаласы. Жаңа монеталарда патшаның кеудесіндегі роза сияқты шағын айырмашылықтар, патшаның шашының стиліндегі өзгерістер, патшаның көзінің мөлшеріне немесе әріп стиліне енгізілген өзгерістер болды; бұл айырмашылықтар абайсыздықтан емес, монетаны шығарған монета соғушыны анықтау үшін жасалды, оның атын көрсетудің орнына. Еуропада Эдуардтың пеннисінің құлдыраған түрлері ретінде соғылған крокардтар, поллардтар және розарийлер алдымен жарты пенниге тең заңды эквиваленттер ретінде қабылданды, содан кейін жалған деп танылып, тыйым салынды. Ирландияның қазынашысы және судьясы, архиепископ Стивен де Фулборн, пенниге теңдей голландтық шиллингтерді пайдалануға рұқсат берді. Бұл монеталар steepings, scaldings және Bishop's money деп аталды, бірақ олар да тыйым салынды, сондай-ақ леондар, митралар және бейнелері бойынша аталған бүркіттер де тыйым салынды. Эдуард II (1307–1327) монеталары әкесінің монеталарына ұқсас етіп жасалған. Эдуард I монеталары Бервик-апон-Твид, Бристоль, Бьюри Сент-Эдмундс, Кентербери, Честер, Дарем, Эксетер, Кингстон-апон-Халл, Линкольн, Лондон, Ньюкасл, Рединг және Йорк қалаларында соғылды. Эдуард II монеталары тек Бервик, Бьюри Сент-Эдмундс, Кентербери, Дарем және Лондонда соғылды. Эдуард III (1327–1377) 14 жасында әкесінің орнын басып алды. Оның билігі кезінде Шотландия және Франциямен қақтығыстар болды, бұл оның монеталарында көрініс тапты. Эдуардтың билігінің алғашқы кезеңінде тек аз мөлшерде пенни соғылды, оның стилі әкесінің монеталарына ұқсас болды. Жаңа алтын монеталар – асыл, жартылай асыл және ширек асыл – енгізілді, содан кейін күміс гроат немесе төрт пенс өте танымал болды және ақырында маңыздылығы жағынан пенниді басып озды, сонымен бірге жарты гроат та танымал болды. Жарты пенни мен фартингтердің өндірісімен бірге Англияда әртүрлі номиналды монеталар жеткілікті болды, бұл ішкі саудаға да, ағылшын монеталары оңай қабылданатын Еуропаның басқа елдерімен саудаға да пайда әкелді. Эдуард III-нің 1327 және 1335 жылдар аралығындағы алғашқы монеталары Эдуард I және II пеннилеріне өте ұқсас, корольдің алдыңғы жағындағы бюстінің айналасында EDWAR ANGL DNS HYB деген жазуы бар; бұл пеннилер Лондон, Бьюри Сент-Эдмундс, Кентербери, Дарем, Йорк және Бервик-апон-Твид қалаларында соғылды. 1344–1351 жылдардағы үшінші немесе флориндік монеталар шығарылғанға дейін тағы пенни соғылмады (осылай аталады, өйткені өлшектерді Флоренциядан екі қолөнерші жасаған). Осы монеталарда корольдің шашы ұзағырақ және түгелсіз болып көрінеді. Бұл монеталар Лондон, Кентербери, Дарем, Рединг және Йорк қалаларында соғылды. Эдуардтың төртінші монетасының кезеңінде (1351–1377) саясат көптеген монеталардағы жазуға әсер етті, бірақ пеннидегідей үлкен монеталардағыдай емес, себебі кеңістік шектеулі болды. Эдуард Франция тағын талап етті, бірақ 1360 жылғы Бретань келісімі оған Францияда жер берді; кейбір монеталарда, бірақ пенниде емес, оның Аквитанияға жоғарылығы мойындалды. 1369 жылы француздықтар келісімді жаңқадан кейін Францияға деген талап қайта жаңартылды және Англия мен Франция тағы соғысқа шықты, бірақ Англия Франциядағы иеліктерінің көп бөлігін, тек Кале мен Бордоны жоғалтты. Келісімге дейінгі пеннилер Лондон, Дарем және Йорк қалаларында, аверстегі жазуы EDWARDUS REX ANGLI болған соғылды. Келісім кезеңінде Дарем және Йорк монетаханалары сол жазумен пенни соғуды жалғастырды, ал Лондон және Кале монетаханаларында соғылған монеталарда EDWARD ANGL R DNS HYB деген жазу болды. Келісімнен кейінгі кезеңде Дарем және Йорк монетаханалары шіркеу монетаханаларына айналды, жергілікті епископ немесе архиепископтың билігінде болды, осылайша шіркеу үшін ақша көзіне айналды. Осы кезеңнің типографиялық жазулары EDWARD R ANGL FRANC, EDWARDUS REX ANGLIE FR, EDWARD REX ANGL FR – Эдуард Англия және Франция королі.

Ричард II

Эдуард III-тің ұлы, Қара ханзада 1376 жылы, әкесінен бір жыл бұрын қайтыс болды, соның салдарынан келесі патша Эдуардтың он бір жасар немересі Ричард II (1377–1399) болды. Англия Францияға талап етуді жалғастырды және 1396 жылға дейін соғыста болды; соғысқа қаржы жұмсау үшін жоғары салықтар бірнеше шаруалардың көтерілісіне әкеп соқты. Осы кезеңде жоғары сапалы ағылшын монеталарымен бірге, сапасы төмен еуропалық монеталардың көп мөлшері айналымға түсті, бұл Грешем заңының нақты мысалы болды, себебі ағылшын монеталары континентке жасырап әкелініп, балқытылып, басқа металдармен қосылып, жалған пеннилер жасалып, Англияға қайта әкелінді. Пеннилер Лондон, Йорк және Дарем қалаларында соғылып, RICARDUS REX ANGLIE, RICARDUS REX ANGLE Z FRANC, RICARDUS REX ANGLIE Z, RICARD REX ANGL Z FRANC, RICARD REX ANGLIE немесе RICARDUS REX ANGL Z F деген жазулармен белгіленген.

Ланкастерлер мен йорктер

1399 жылы Генрих, Ланкастер герцогы – Эдуард III-нің немересі – өзінің туысын құлатып, Генрих IV (1399–1413) болып биледі. Бұл Шотландия мен Уэльсте соғыстар жүргізіліп жатқан және бұрынғы патшалықтың монета айналымындағы мәселелер сақталған, алабұрлы кезең болды. Англияда күміс пен алтын бағасы Еуропамен салыстырғанда төмен болды, ал монеталар заңсыз түрде шетелге шығарылып, Англияда үлкен қиындықтар тудырды, себебі айналымда жеткілікті монета болмады, сонымен қатар монета соғу орындары жаңа монеталар жасау үшін жеткілікті металл сатып ала алмады. Генрих IV-тің пеннилері ауыр монеталарға (1412 жылға дейін) бөлінеді, бұл кезде монета салмағы континенттік күміс бағасына сәйкес келмеген, және 1412–13 жылдардың жеңіл монеталарына, күміс мазмұны континенттік күміс бағасына сәйкес келу үшін төмендетілді, осылайша ағылшын монеталарын заңсыз экспорттау тоқтатылды. Ауыр монеталар Лондон мен Йорк қалаларында «HENRIC DI GRA REX ANGL» – «Генрих Құдайдың рақымымен Англия королі» деген жазумен соғылды, ал жеңіл монеталар Лондон, Йорк және Дурхемде «HENRIC REX ANGLIE» деген жазумен соғылды. Генрих V (1413–1422) Лондон, Дурхэм және Йорк қалаларында соғылған монеталарда ұқсас жазулармен әкесінің жеңіл монеталарын жалғастырды. Генрих VI (1422–1461, 1470–1471) бала кезінде таққа отырды. Ол Франциямен бейбітшілік орнатуға ұмтылды, бірақ оның мұрагері, Эдуард III-нің екінші ұлының ұрпағы Йорк герцогы Ричард соғыс жақтады; осы келіспеушілік Генрихтің жақтастары Ланкастерлер (қызыл раушан) мен Йоркшылардың (ақ раушан) арасындағы Алақан соғысының басталуына себеп болды. Ақсүйектер бір жаққа немесе екінші жаққа қосылды (және көбінесе жағын өзгертті), бірақ ақырында 1461 жылы Генрих Ричардтың ұлынан жеңіліске ұшырады, ол Эдуард IV корольі болды; Генрих тоғыз жыл бойы Лондон мұнарасында қамауда болды, бірақ соғыстар жалғасты, ал 1470 жылдың қазанында Эдуард континентке қашуға мәжбүр болды, ал Генрих таққа қайта оралды. Алайда, бұл қайта орналасу қысқа ғана болды, себебі Эдуард көбірек қолдау тауып, Барнет және Тьюксбери шайқастарынан кейін 1471 жылдың сәуірінде таққа оралды және 1483 жылы қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Генрих Тауэрге қайтарылып, сол түні өлтірілді. Осы уақытқа дейінгі алабұрлылықтарға қарамастан, Генрих VI-ның әкімшілігі бірінші билік кезеңінің барысында монеталардың жеткілікті мөлшерін сақтады. Аңызда кездесетін розеткалар немесе қарағай шоқтары, патшаның кеудесіндегі жапырақ сияқты әртүрлі ерекшеліктерімен ерекшеленетін бірнеше түрлі пенни болды. Әдеттегі жазу «HENRICUS REX ANGLIE» болды. Пеннилер Лондон, Кале, Йорк және Дурхем қалаларында соғылды. Эдуард IV-тің алғашқы билігі кезінде ағылшын монеталарының номиналды құны Еуропадағы металл құнынан төмен болатын мәселе қайтадан туындады. 1464 жылы Эдуард барлық күміс монеталардың салмағын шамамен 20%-ға төмендетіп, мәселені шешуге тырысты: 1461 және 1464 жылдар аралығында шығарылған ауыр пеннидің салмағы 15 грамм (1 грамм) болды және ол Лондон, Йорк және Дурхемде соғылды; жеңіл пеннидің салмағы 12 грамм (0,8 грамм) болды және ол Лондон, Бристоль, Кентербери, Дурхем және Йорк қалаларында соғылды. Олардың барлығына «EDWARD DI GRA REX ANGL» деген жазу жазылған. Генрих VI-ның екінші билігінің қысқа мерзімге созылғанына қарамастан, Лондон, Бристоль және Йорк қалаларында бірінші билігінің стиліне ұқсас монеталар шығарылды. Эдуард IV-тің екінші патшалық пеннилері негізінен оның бірінші патшалығының жалғасы болып табылады, олар сол монета соғу орындарында шығарылды. Осы уақытқа дейін барлық патшалықтар монеталарын анықтау үшін монета белгілерін пайдаланды. Эдуард IV 1483 жылы күрт қайтыс болды және оның орнына оның он екі жасар ұлы Эдуард V келді. Алабұрлы уақытта Эдуард IV-тің некесінің заңдылығына қатысты мәселелер болды. Эдуард пен оның інісі Йорк герцогы Ричард Лондон мұнарасына әкетілді, ал Мұнарадағы ханзадалар енді көрінбеді. Олардың тағдырына кім жауапты екені бүгінге дейін қызу талқыланып келеді. Кейбір монеталар Эдуард V патшаға арналып соғылғаны белгілі, бірақ олардың сақталғаны белгісіз. Ричард III (1483–1485) – Плантагенеттер әулетінің соңғы патшасы. Босворт даласындағы шайқаста қаза тапқанға дейін Лондон, Йорк және Дурхем қалаларында «RICARD DEI GRA REX ANGL» деген жазуы бар монеталар соғылды, бірақ олар өте сирек – Лондон монета соғу орнында соғылған тек бір ғана монета белгілі.