Кіріспе

Ұлттық ту

Ирак туы (علم العراق;) – Ирактың ұлттық туы. Ол Араб азаттық туының үш тең көлденең қызыл, ақ және қара жолақтарынан тұрады, ал ортасында Күфі әрпімен жасыл түспен "Тәкбір" жазылған. Бұл негізгі үш түсті ту 1963 жылғы 31 шілдеде қабылданғаннан бері қолданылып келеді, орталық ақ жолақтағы жасыл символдар бірнеше рет өзгертілді; ең соңғы нұсқасы 2008 жылғы 22 қаңтарда қабылданды.

19211959 жыл

Қазіргі Ирактың алғашқы туы Мандатты Иракта пайда болды және 1921 жылы қабылданды. Ол араб көтерілісінің туынан шабыттанған, тік бағана жағынан қызыл үшбұрық созылған, қара, ақ және жасыл түстердегі көлденең жолақты ту болды. Бірақ көп ұзамай үшбұрықты қызыл трапеция алмастырды, сондай-ақ Тигр және Евфрат өзендерін бейнелейтін екі жеті бұрышты ақ жұлдыз қосылды. Екі үлгі де араб көтерілісінде жетекші рөл атқарған, бастапқыда Араб түбегіндегі Хиджаздан шыққан, Ирактағы жаңадан құрылған Хашимит әулетін көрсетеді. Сондықтан ол Хашимит Иорданиясының және аз ғана уақытқа созылған Хиджаз Корольдігінің туларына ұқсас болды. Бұл жаңа ту Ирак Корольдігінде де қолданыла берді.

1958 жыл

1958 жылы Мысыр мен Сирияның Біріккен Араб Республикасы құрылуына жауап ретінде Ирак пен Иорданияның екі Хашимит патшалығы Араб Федерациясын құрды, ол екі мемлекеттің конфедерациясы болды. Одақтың туы негізінен Иордания туына ұқсас еді, бірақ қызыл шеврондағы жеті қабырғалы жұлдыз жоқ еді. Бұл ту 1964 жылы қабылданған Палестина туымен бірдей, және Баас партиясының туына өте ұқсас. Одақ алты айдан кем уақытқа созылды, 1958 жылғы шілдеде болған Ирак төңкерісімен таратылды.

1959-1963 жылдар

1958 жылғы 14 шілдедегі Абд әл-Кәрим Қасым басқарған революциядан кейін, Иракта Хашимит монархиясы жойылды және ел республикаға айналды. Осыған байланысты Ирак жаңа туды қабылдады (1959 жылғы 102-заң). Тудың құрамы – қара, ақ және жасыл түстерден тұратын тік үш түс, ал ортасында сары шеңбер орналасқан қызыл сегіз қырлы жұлдыз бейнеленген. Қара, ақ, жасыл және қызыл түстер – панарабизмді көрсететін панарабтық түстер, ал ортадағы сары күндізгі шуақ ирактық күрдтерді, ал оны қоршаған қызыл Иштар жұлдызы – ежелгі Месопотамия тарихын символдайды.

1963-1991 жылдар

Қасымды 1963 жылы Баас партиясы құлатып жібергеннен кейін, жаңа Баас үкіметі Араб азаттық туының өңделген нұсқасын 1963 жылдың 31 шілдесінде Ирактың жаңа туы ретінде қабылдады (1963 жылғы 28-заң). Қызыл, ақ және қара жолақтардан тұратын көлденең үш түсті (1952 жылғы Египет революциясында алғаш қолданылған пан-араб түстерінің бір бөлігі) Біріккен Араб Республикасының (БАР) туының негізін құрады. 1961 жылы БАР тарап кетсе де, араб бірлігіне деген үміттер сақталды. Сондықтан, БАР туындағы ақ жолақта екі жасыл жұлдыз оның екі құрамына (Мысыр мен Сирияға) сілтеме жасаса, жаңа ирактық туда үш жұлдыз қойылды, бұл Ирактың Мысыр мен Сириямен жаңа одақ құруға ұмтылысын көрсетеді. Осы мақсатты бөлісіп, Сирия сол жылы жаңа ирактық туды өз туы ретінде қабылдады. Бұл 1971 жылға дейін Сирияның туы болып қала берді, содан кейін жасыл жұлдыздар Сирияның елтаңбасы ретінде Құрайштің бүркітімен ауыстырылды. Саддам Хусейннің президенттігі кезінде Ирактың Ту туралы 1963 жылғы 28-заңы 1986 жылғы 33-заңмен алмастырылды, ол тудың өзін өзгертпеді, бірақ үш жұлдыздың мағынасын олардың бастапқы географиялық мағынасынан Баас партиясының ұранының үш қағидасына: вахда, хурия, иштрикия (бірлік, бостандық және социализм) бейнелеуге өзгертті.

1991-2004 жылдар

1991 жылғы 13 қаңтарда Ту туралы №6 заңмен ту өзгертілді. Президент Саддам Хусейннің ықпалымен, «Алла – ең ұлы» деген мағына беретін араб тіліндегі такбир (Аллаху акбар) сөзі жұлдыздардың арасына жасыл түспен қосылды. Такбирдің қалыбы Саддамның өзімен жазылғаны айтылады. Көптеген адамдар қасиетті ислам мәтінін қосуды бұрынғыда тыйым салынған ирактық дін басшыларынан соғыс уақытында қолдау алуға, ирактық Кувейтте ирак туын сыйламауды тоқтатуға және Перс шығанағы соғысы алдындағы кезеңде ирак үкіметінің ислами дәрежесін арттыруға жасалған әрекет деп түсіндірді. Басқа араб әрпімен жазылған тулар сияқты, тудың қозғалтқыш жағы тудың алдыңғы бетінің оң жағында орналасқан. Формальды ережелер бойынша, Алла сөзіндегі алиф әрпінің үстіндегі хамза әрпі орфографиялық қателік болып көрінеді, бірақ бұл көптеген мәтіндерде кездесетін жиі жасалатын қателік.

2004-2008 жылдар

АҚШ тағайындаған әкімшіліктің ұсынған туына қатысты әртүрлі пікірлер мен қазіргі ирак туынан толығымен бас тартуға қарсылық туғандықтан, 2004 жылы АҚШ тағайындаған ирак уақытша үкіметі келісімге келді. Тудың негізгі пішіні сақталды; бірақ, такбир Саддам Хусейннің қолжазбасының орнына дәстүрлі стильдегі Куфи әрпімен жазылды. Өзгертілген ту 2004 жылғы 28 шілдеде Коалициялық Кеңестің әскери күштерінен АҚШ тағайындаған үкіметке биліктің техникалық "табысталуы" салтанатында таныстырылды. Бұл шараға қарамастан, күрд халқы туға қарсы болды, себебі ол Саддам Хусейннің Баас режимімен байланысты үш жұлдызды қамтыды, осылайша Баасшылардың күрдтерге жасаған қиянаты еске түсірілді. Парламент жаңа үлгіні бір жыл бойы қолдануды жоспарлады, содан кейін ту туралы түпкілікті шешім қабылданар еді. Алайда, 2009 жылғы 30 тамызда парламент ту заңын қайта қарады. 2012 жылы туды жаңа үлгімен алмастыруға әрекет жасалды.

Символизм

Ирактың туы қызыл, ақ, жасыл және қара түстерден тұрады, бұл түстер Сафи әд-Дин әл-Хиллидің мына поэзиялық шумағынан шабыттанған: «Біздің істеріміз жарқын, шайқас алаптарымыз қараңғы, жеріміз жасыл, ал қанды жауларымыздың қанымен қызыл семсерлеріміз».

Сипаттамалар

Ту тіктөртбұрышты болып, ені ұзындығының екі бөлігі үш бөлікке қатынасында, және ол тең өлшемді үш көлденең жолақтан тұрады, жоғарғысы қызыл, ортасы ақ, төменгісі қара түсті, ал жасыл сөз ʾAllāhu ʾakbar "Аллаһу Акбар" Куфи әрпімен ортаңғы ақ тіктөртбұрыштың ортасында жазылған. Тудың ені мен ұзындығының арақатынасы 2:3.

2008 жылғы ту байқауы

2008 жылдың шілдесінде Ирак Парламенті жаңа ирак туының дизайнына конкурс жариялады. Конкурс 2008 жылдың қыркүйегіне дейін өтті, оған 50 үлгі ұсынылды. Алты үлгі іріктеліп, Парламентке жіберілді, ол 2008 жылдың соңына дейін жаңа туды таңдауға тиіс болды. Тағы бір ұсынылған үлгі 2004–2008 жылғы туға ұқсас болды, бірақ солтүстік Ирактағы күрд халқын көрсететін үшін жазу сары түспен жазылды. Үш жұлдыздың мағынасы бейбітшілік, қабылдау және әділдік символы ретінде өзгертілуі тиіс болды.

Губернаторлықтар

Тудың қолданылу мерзімі мен арақатынасыСипаттамасы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Әл-Әнбар губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Вавиль губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Бағдад губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Басра губернаторлығының туы ?–?2:3 Басра губернаторлығының бұрынғы туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Дияла губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Ди Каар губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Духак губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Эрбиль губернаторлығының мөрі ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Халабжа губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Кербала губернаторлығының эмблемасы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Мейсан губернаторлығының мөрі ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Мутханна губернаторлығының мөрі ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Наджаф губернаторлығының мөрі ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Ниневи губернаторлығының туы. Туда губернаторлықтың эмблемасы бейнеленген – Мосул қаласының әл-Нури үлкен мешітінің зәйтүн бұтақтарымен оралып тұрған еңкейген минареті. ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Саладин губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Киркук губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Әл-Кадисия губернаторлығының туы ?–қазіргі уақытқа дейін1:2 Сүлеймен губерниясының туы ?–қазіргі уақытқа дейін2:3 Васит губернаторлығының туы