Кіріспе
Акцияларды сатып алу құқығын беретін қағаз – қаржылық құрал.
a financial instrument
Қаржы саласында уоррант – иеленушіге акцияларды сатып алуға немесе сатуға құқық беретін қағаз, әдетте, акцияларды шығарған компанияның акцияларын, белгіленген бағамен, яғни жүзеге асыру бағасы бойынша алуға мүмкіндік береді. Уорранттар мен опциондар ұқсас, себебі екі келісімшарттық қаржы құралы да иесіне бағалы қағаздарды сатып алуға арнайы құқық береді. Екеуі де дискрециялық және мерзімі шектеулі. Олардың басты айырмашылығы – уорранттарды тек белгілі бір уәкілетті мекемелер (әдетте, уоррант негізделген корпорация) ғана шығарады, сондай-ақ олардың сауда-саттығы мен жүзеге асыруының техникалық ерекшеліктерінде де айырмашылықтар бар. Уорранттар жиі облигацияларға немесе артықшылықты акцияларға қосымша беріледі, бұл эмитентке төмен пайыздық ставкалармен немесе дивидендтерді төлеуге мүмкіндік береді. Олар облигациялардың кірістілігін арттыруға және оларды потенциалды сатып алушылар үшін тартымды етуге қолданылады. Уорранттарды жеке капиталмен жасалатын мәмілелерде де пайдалануға болады. Көбінесе, мұндай уорранттар бөлінетін болады және облигация немесе акциялардан тәуелсіз сатылуы мүмкін. Артықшылықты акциялармен бірге шығарылған уорранттардың иелері дивидендтерді алу үшін оларды бөліп сатуы қажет болуы мүмкін. Сондықтан, инвестор үшін дивидендтерді алу мақсатында уоррантты мүмкіндігінше ертерек бөліп сату пайдалы болуы мүмкін. Уорранттар Германия және Гонконг қор биржалары сияқты қаржы нарықтарында белсенді саудаланады. Гонконг нарығында 2009 жылдың бірінші тоқсанындағы сауда-саттық айналымының 11,7%-ын уорранттар құрады, бұл көрсеткіш бұқа және аю контрактілерінен кейін екінші орында тұр.
Екіншілік нарық
Кейде эмитент уорранттарға нарық құруға және оларды тіркелген биржада тіркеуге тырысады. Мұндай жағдайда, бағасын қорт брокерінен алуға болады. Бірақ көбінесе уорранттар жекеменшік болып келеді немесе тіркелмейді, бұл олардың бағасын анықтауды қиындатады. NYSE-де уорранттардың бағасын тексеру үшін компанияның таңбасынан кейін "w" әрпін қосып, оларды оңай із басуға болады. Тіркелмеген уоррант операциялары аккредиттелген тараптар арасында жүзеге асырыла береді, және шындығында, осы инвестицияларға сұйықтап беру үшін бірнеше екінші деңгейдегі нарықтар құрылды.
Сатып алу опцияларымен салыстыру
Уорранттар опционды сатып алуға өте ұқсас. Мысалы, көптеген варанттар акциялар опциялары сияқты құқықтарды береді және варанттар опциялар сияқты екіншілік нарықтарда сауда-саттыққа түседі. Алайда, варанттар мен акциялар опциялары арасында бірнеше маңызды айырмашылықтар бар: Варанттарды жеке тұлғалар, әдетте, варант негізінде құрылған компания емес, опциялар биржасы шығарады. Компанияның өзі шығарған варанттар акцияларды сусыздандырады. Компания варантын пайдаланған кезде, компания жаңа акциялар шығарады, сондықтан жалпы акциялар саны артады. Ал опционды сатып алуды пайдаланғанда, опцион иесі тағайындалған сатушыдан қолданыстағы акцияны алады (қызметкерлер акциялары опцияларынан басқа, онда компания пайдаланғаннан кейін жаңа акцияларды шығарып береді). Варанттар, акциялар сияқты дауыс беру құқығына ие емес. Тіркелмеген варанттар таңдау құралы ретінде қарастырылады, сондықтан олармен әдетте осы типтегі мәмілелерді реттеуге және есептеуге қабілетті қаржы институттары ғана сауда жасайды. Ал кейбір варанттар биржада саудаланады. Көбінесе варанттың мерзімі жылдармен (15 жылға дейін) өлшенеді, ал опциялар әдетте айлармен өлшенеді. Тіпті LEAPS (ұзақ мерзімді күтуге арналған акциялар), ең ұзақ опциялардың өмір сүру мерзімі де екі немесе үш жылды құрайды. Мерзімі біткеннен кейін, акция бағасы пайдалану бағасынан жоғары болмаса, варанттар құнсыз болады. Варанттар биржада тіркелген опциялар сияқты стандартталмаған. Инвесторлар ASX (немесе CBOE) -да акциялар опцияларын жаза алады, бірақ ASX-те тіркелген варанттармен мұндайға рұқсат етілмейді, себебі варанттарды тек компаниялар ғана шығара алады. Әрбір опциондық келісімшарт 1000-нан астам қарапайым акцияны (CBOE-де 100) қамтиды, ал варант иесінің негізгі активті сатып алу үшін пайдалануға тиіс варанттардың саны варант шығарылымы туралы ұсыныста көрсетілген конверсиялық қатынасқа байланысты. Опциялар сияқты, варанттар да уақыт өте келе сыртқы құнын жоғалтады. Бұл сезімталдық тета деп аталады.
Warrants are issued by private parties, typically the corporation on which a warrant is based, rather than a public options exchange. Warrants issued by the company itself are dilutive. When the warrant issued by the company is exercised, the company issues new shares of stock, so the number of outstanding shares increases. When a call option is exercised, the owner of the call option receives an existing share from an assigned call writer (except in the case of employee stock options, where new shares are created and issued by the company upon exercise). Unlike common stock shares outstanding, warrants do not have voting rights. Unlisted warrants are considered over the counter instruments and thus are usually only traded by financial institutions with the capacity to settle and clear these types of transactions. Other warrants are traded on exchanges. Often, a warrant's lifetime is measured in years (as long as 15 years), while options are typically measured in months. Even LEAPS (long term equity anticipation securities), the longest stock options available, tend to expire in two or three years. Upon expiration, the warrants are worthless unless the price of the common stock is greater than the exercise price. Warrants are not standardized like exchange listed options. While investors can write stock options on the ASX (or CBOE), they are not permitted to do so with ASX listed warrants, since only companies can issue warrants and, while each option contract is over 1000 underlying ordinary shares (100 on CBOE), the number of warrants that must be exercised by the holder to buy the underlying asset depends on the conversion ratio set out in the offer documentation for the warrant issue. As with options, warrants slowly lose extrinsic value due to time decay. The sensitivity to this is called theta.
Дәстүрлі
Дәстүрлі варанттар облигациямен бірге шығарылады (варрантқа байланысты облигация деп аталады) және облигацияны шығаратын мекеменің акцияларын алу құқығын көрсетеді. Яғни, дәстүрлі варантты шығарушы, негізгі құралдың эмитені де болып табылады. Варанттар облигация эмиссиясын көбірек қызығушылық тудыру және облигацияны сату үшін ұсынылатын пайыздық ставканы төмендету мақсатымен "қосымша бонустық ұсыным" ретінде шығарылады.
Жасырын немесе жалаңаш
Қорғалған варанттар, сондай-ақ жалаңаш варанттар деп те аталады, тиісті облигациясыз шығарылады және дәстүрлі варанттар сияқты қор биржасында саудаланады. Оларды әдетте банктер мен бағалы қағаздар фирмалары шығарады және ақшалай есептесу жүргізіледі, яғни варанттың негізінде жатқан акцияларды шығарушы компания қатыспайды. Әлемнің көптеген нарықтарында қорғалған варанттар жоғарыда сипатталған дәстүрлі варанттардан гөрі көбірек танымал. Қаржылық тұрғыдан олар колл-опциондарға ұқсас, бірақ оларды инвестициялық қорлар немесе банктер емес, жеке инвесторлар сатып алады, олар көбінесе басқа нарықта саудаланатын, бағасы жоғары опциондарды артық көреді. Қорғалған варанттар әдетте акциялармен бірге саудаланады, бұл жеке инвесторларға оларды сатып алу және сатуды жеңілдетеді.
Үшінші тараптарға арналған варанттар
Үшінші тараптың жарнасы – негізгі құрал иелері шығарған туынды құрал. Мысалы, компания жарналар шығарады, онда оның иесі әр жарнаны 500 долларға бір акцияға айналдыруға құқылы. Бұл жарна компания шығарған жарна. Егер компания акцияларын ұстайтын өзара инвестициялық қор, сол акцияларға қарсы жарналарды сатса, олар да акция бағасы 500 доллар болғанда жүзеге асырылатын болады. Мұндай жарналар үшінші тарап жарналары деп аталады. Басты артықшылығы – бұл құрал бағаны анықтау процесіне көмектеседі. Жоғарыдағы мысалда, бір жылдық жарнаны 500 долларға сату, басқа инвесторларға акция бір жыл ішінде 500 доллар деңгейінде саудалануы мүмкін екенін көрсетеді. Егер мұндай жарналардың көлемі жоғары болса, бағаны анықтау процесі одан да жақсы болады, себебі көптеген инвесторлар акция бір жылда сол деңгейде саудаланады деп санайды. Үшінші тарап жарналары – негізінен ұзақ мерзімді колл опциялары. Жарнаны сатушы қорғалған колл опциясын жазады. Яғни, сатушы акцияны ұстап тұрып, оған қарсы жарна сатады. Егер акция бағасы 500 доллардан жоғары көтерілмесе, сатып алушы жарнаны жүзеге асырмайды. Сондықтан сатушы жарна сыйлықақысын өзінде сақтайды.