Кіріспе

Төрт қатарлы цилиндрлі, екі коленвалды қозғалтқыш

H қозғалтқышы – екі жеке жатқан қозғалтқыштан (әрқайсысы өз коленвалымен) құралған поршенді қозғалтқыш, көбінесе ортақ шығыс валына жалғанады. "H қозғалтқышы" атауы алдыңғы жағынан қарағанда қозғалтқыш блоктарының пішіні "H" әрпін еске түсіретіндіктен берілген. Осы типтегі ең сәтті H қозғалтқышы – Napier Dagger және оның модификациялары. Бұл атау сондай-ақ ұқсас конструкцияға ие, бірақ 90 градусқа бұрылған қозғалтқыштарға да қолданылды, ең белгілісі – Napier Sabre сериясы. "H" тақырыбының бір түрі – Fairey Prince (H 16) және Fairey P.24 Monarch, онда екі қозғалтқыш жеке жұмыс істеп, жеке концентрлі біліктің арқылы қарама-қарсы айналатын винттерді қозғалтты. Олар табысты болғанымен, тек прототип ретінде ғана сақталды. H қозғалтқышы – сирек кездесетін конструкция, негізгі қолданылуы 1930 және 1940 жылдардағы авиациялық қозғалтқыштарда болды. 1966 жылғы Lotus 43 Formula One автокөлігінде BRM 16 цилиндрлі H қозғалтқышы қолданылса, 1970 жылдары моторлы қайық жарыстарында 8 цилиндрлі H қозғалтқышы пайдаланылды.

Дизайн

H қозғалтқышының артықшылықтары – оның негізделген жазық қозғалтқышпен ортақ бөлшектерді пайдалану мүмкіндігі және жақсы тепе-теңдігі, нәтижесінде аз дірілдеу (мұны көптеген басқа төрт цилиндрлі қозғалтқыштарда қол жеткізу қиын). Дегенмен, H қозғалтқыштары салыстырмалы түрде ауыр және олардың ауырлық орталығы жоғары. Бұл екінші коленвалдың қозғалтқыштың үстіңгі бөлігіне жақын орналасуымен ғана емес, сонымен қатар қажет болған жағдайда газ шығару құбырлары үшін жеткілікті бос орын қалдыру үшін қозғалтқыш жерден жеткілікті биіктікте болуы керек. U қозғалтқышының орналасуы да ұқсас принципке негізделген, екі тік қозғалтқышты қатар орналастырады.

Формула 1 жарыс қозғалтқыштары

British Racing Motors (BRM) H 16 Formula One қозғалтқышы 1966 жылы АҚШ Гран-присінде Джим Кларк басқарған Lotus 43 машинасымен жеңіске жетті. Ол сондай-ақ, Грэм Хилл мен Жакки Стюарт басқарған, сәтсіз болған 1966 жылғы BRM P83 машинасының құрамында да қолданылды. Жарыс машинасының қозғалтқышы ретінде, оның ауырлық орталығының жоғары орналасуы оның мүмкіндіктерін шектеді, сонымен қатар ол ауыр және күрделі болды. Әрбір төрт цилиндрлік басына тісті беріліспен қоздырылатын екі жоғарғы вал, екі тісті білігі және механикалық отын инжекторлары орнатылған еді.

Мотоциклдердегі қозғалтқыштар

Brough Superior Golden Dream мотоциклі алғаш рет 1938 жылы таныстырылды. 1939 жылдың басында 1000 куб.см H 4 қозғалтқышымен жабдықталған бірнеше дана шығарылды. Жоспарланған әрі қарыдай дамулар Екінші дүниежүзілік соғыс пен одан кейінгі үнемділік шаралары салдарынан тоқтатылды. Вуллер Brough Superior Golden Dream мотоцикліне ұқсас конструкциядағы мотоцикл прототипін жасады және оны 1948 және 1951 жылдары Эрлс-Корт көрме орталығында өткен Британдық халықаралық автошоуда көрсетті. 1953 жылғы көрмеде бұл прототип төрт цилиндрлі қозғалтқышты прототиппен алмастырылды.

Моторлы қайық жарыстарының қозғалтқыштары

1970 жылдары жарысқа арналған сыртқы моторларға маманданған неміс фирмасы Konig бірнеше 1000cc H 8 қозғалтқышын жасады, олар негізінен екі VC500 қатарлы төрт цилиндрлі қозғалтқыштарының бірінің үстіне бірі орнатылған, біреуінің айналу бағыты кері болған. Қозғалтқыштың әр жартысы сумен салқындатылатын 2 тактілі, тісті белбеу арқылы екі 45/90 градустық шкивтермен қоздырылатын айналмалы дискілі клапанмен жабдықталған, сондай-ақ екі біріктірілген кеңейту камерасы, екі бір дроссельді карбюратормен қоректендірілген. Әр қозғалтқыштың екі басындағы екі цилиндр бір уақытта оқ атар, сондықтан әр жұпқа біріктірілген шығару құбырлары қолданылған.

"H" деп аталатын басқа да қозғалтқыштар

Subaru өзінің төрт және алты оппозиттік қозғалтқыштарын тиісінше "H4" және "H6" деп сатты. Бұл жағдайда "H" әрпі "көлденең қарама-қарсы" дегенді білдіреді, бұл жалпақ қозғалтқыштарды атаудың тағы бір жолы; бұл қозғалтқыштар схемалық түрде жоғарыдан қарағанда "H" немесе біріктірілген екі "H" сияқты көрінеді. Saab H қозғалтқышы – 1981 жылдан 2009 жылға дейін өндірілген тік төрт цилиндрлі қозғалтқыш. "H" әрпі "жоғары сығылымды" білдіреді.