Кіріспе

Мориц немесе Мориц Хаупт (27 шілде 1808 – 5 ақпан 1874) – неміс филологы.

Өмірбаян

Ол Люзатия, Саксонияның Зиттау қаласында дүниеге келген. Оның ерте білімін негізінен әкесі, Зиттау бургомистрі Эрнст Фридрих Хаупт жүргізді. Әкесі неміс әнұранын немесе Гёте өлеңдерін латын тіліне аударудан ләззат алған, ал оның жазбаларын Густав Фрейтаг өзінің «Немец тарихынан суреттер» (Bilder aus der deutschen Vergangenheit) еңбегінде пайдаланған. 1821–1826 жылдары Зиттау гимназиясында білім алғаннан кейін Хаупт Лейпциг университетінде теологияны оқуға түсті. Алайда, оның жеке бейімділігі мен профессор Готфрид Германның ықпалы оны классикалық филологияға бағыттап, теологиядан бас тартты. 1830 жылы университет курсын аяқтағаннан кейін ол әкесінің үйіне оралды, ал келесі жеті жылды грек, латын және неміс тілдерін ғана емес, сонымен қатар көне француз, провансаль және богемия тілдерін оқып зерттеумен өткізді. Берлинде Карл Лахманмен құрған достығы оның интеллектуалды дамуына зор әсер етті. 1837 жылдың қыркүйегінде Лейпцигте ол жеке лекция оқуға (Privatdozent) құқық алды, ал алғашқы лекциялары Катулл мен «Нибелунг әні» (Nibelungenlied) сияқты түрлі тақырыптарды қамтыды. Оның еңбегі үшін неміс тілі мен әдебиеті кафедрасы құрылды, ол 1841 жылы экстраординар профессор, ал 1843 жылы ординар профессор атанды. 1842 жылы ол өзінің ұстазы және әріптесі Готфрид Германның қызы Луиза Германға үйленді. 1849 жылы Отто Ян және Теодор Моммсенмен бірге императорлық конституцияны сақтау мақсатында саяси науқанға қатысқан Хаупт 1851 жылдың 22 сәуіріндегі жарлық бойынша профессорлық қызметінен шеттетілді. Бірақ екі жылдан кейін ол Берлин университетінде Лахманның орнын басты, сонымен қатар 1841 жылдан бері корреспондент-мүшесі болып табылатын Берлин академиясы оны толық мүше етіп сайлады. 1861 жылы ол академияның тұрақты хатшысы болды. 21 жыл бойы ол Пруссия астанасының ғалымдарының арасында көрнекті тұлға болды, оның білімінің беделімен және ой-өрісінің кеңдігімен, сондай-ақ оның еңбегінің шаршамас еңбегімен және мінезінің қайраттылығымен көзге түсті. Оның классикалық және неміс филологиясына қосқан үлесі негізінен мәтіндерді редакциялау арқылы көрінді. Лекциялары мен сөздерінде ол көбінесе жағдайға құмарланып, қарсыластарына өткір және күмәнді шабуылдар жасаса, жазбаларында өзін ұстауға бейімділігін көрсетті. Оның көптеген зерттеулерінің нәтижесі жоғалып кетті, себебі ол өзінің жоғары стандарттарына сай келмейтін еңбектерін жариялаудан бас тартты. Классикалық ғылымның дамуына ол «Катуллға қатысты мәселелер» (Quaestiones Catullianae, 1837), Овидийдің «Галиетика» және Граттиус пен Немезианның «Кинегетика» (1838), Катулл, Тибулл және Проперцийдің шығармаларының (3-ші басылым, 1868), Горацийдің (3-ші редакция, 1871) және Вергилийдің (2-ші басылым, 1873) басылымдары арқылы үлес қосты.

Неміс филологиясы

1836 жылы Хоффман фон Фаллерслебенмен бірге «Альтдойче Бляттер» журналын шығара бастады, ол 1841 жылы «Zeitschrift für deutsches Alterthum» журналына уступил, және ол өмірінің соңына дейін оның редакторы болып қалды. Хартман фон Ауэдің «Эрек» (1839) және оның «Лидер унд Бюхлейн» мен «Дер арме Генрих» (1842), Рудольф фон Эмстің «Гутер Герхард» (1840) және Конрад фон Вюрцбургтің «Энгельхард» (1844) – оның редакциялаған маңызды неміс туындылары.

Басқа бейімділіктер

XVI ғасырдағы француз әндерінің жинағын жасау оның ең ұнататын жоспарларының бірі болды, бірақ оның өлімінен кейін жарық көрген шағын том, Französische Volkslieder (1877) – осы бағыттағы еңбегінің жалғыз естелігі. Оның "Опускула" атты еңбегінің үш томы Лейпцигте (1875–1877) жарық көрді.