Кіріспе
Су Буцин (қытайша: 苏步青; 23 қыркүйек 1902 – 17 наурыз 2003) – қытай математигі, педагог және ақын. Ол Қытайда дифференциалдық геометрияның негізін қалаушы, Фудан университетінің президенті және Қытай математикалық қоғамының құрметті төрағасы болды. Су дифференциалдық геометрия және есептеу геометриясы салаларында зерттеу, оқыту және білім берумен айналысты. Алғашқы жылдары аффиндік дифференциалдық геометрия және проективті дифференциалдық геометрияға зор үлес қосты. Ол жалпы кеңістіктегі дифференциалдық геометрияда ерекше жетістіктерге қол жеткізді, жоғары өлшемді кеңістіктегі конъюгациялық желілер теориясын және компьютерлік көмекпен геометриялық модельдеуді дамытты. Судың жалпы беттердегі зерттеулері үшінші реттік квартикалық алгебралық беттерді ашуға әкелді. Оның еңбектерінің маңыздылығын мойындап, оның құрметіне "Су конусы" деп аталатын геометриялық пішін аталды. 1940 жылдары ол кеңістіктегі K өлшемді манифольдтардың отбасыларын қамтитын K-таралымдар теориясына елеулі үлес қосты. Өмірі бойында Су отандық және халықаралық журналдарда жарияланған 160-тан астам математикалық мақаланың авторы болды. Ол сонымен қатар проективті қисықтар, проективті беттер және аффиндік дифференциалдық геометрия тақырыптары бойынша 20-дан астам монография және оқулық жазды. Судың негізгі еңбектері "Буцин Судың таңдамалы еңбектері" (1991) жинағына енгізілген. Оның маңызды еңбектерінің ішінде "Қисықтардың жалпы проективті теориясы" (ағылшын тіліне аудармасы 1958), "Аффиндік дифференциалдық геометрия" (ағылшын тіліне аудармасы 1983) және Динюань Люмен бірлесіп жазған "Компьютерлік геометрия, қисықтар мен беттерді модельдеу" (қытай тілінде 1980; ағылшын тілінде 1989) кітаптары бар.
Su Buqing, also spelled Su Buchin (; September 23, 1902 – March 17, 2003), was a Chinese mathematician, educator and poet. He was the founder of differential geometry in China, and served as president of Fudan University and honorary chairman of the Chinese Mathematical Society. Su was engaged in research, teaching and education in differential geometry and computational geometry. In his early years, he made excellent contributions to affine differential geometry and projective differential geometry. He obtained extraordinary achievements in general space differential geometry, conjugating net theory in higher dimensional space and computer aided geometry design. Su's research on general surfaces led to the discovery of quartic algebraic surfaces of the third order. In recognition of his achievements, a geometric shape known as the "Su cone" was named after him. In the 1940s, he made notable contributions to the theory of K spreads, involving families of K dimensional manifolds in space. Throughout his career, Su authored over 160 mathematical papers published in both domestic and international journals. He also wrote more than 20 monographs and textbooks on topics such as projective curves, projective surfaces, and affine differential geometry. Su's main papers are included in Selected Works of Buqing Su (1991). Notable among his works are "The General Projective Theory of Curves," (English translation 1958) "Affine Differential Geometry," (English translation 1983) and "Computational Geometry, Curve and Surface Modeling," (Chinese 1980; English edition 1989) co authored with Dingyuan Liu.
Құрмет пен марапаттар
Су 1956 жылы "K кеңістігінің геометриясы және жалпы метрикалық кеңістік, проективті қисықтар теориясы" атты еңбегі үшін алғашқы Ұлттық табиғат ғылымдары сыйлығының екінші жүлдесін жеңіп алды. 1978 жылы оның "Қабық пішіндік құрастыру бағдарламасы" атты еңбегі Ұлттық ғылым конференциясы сыйлығын жеңіп алды. Су 1985 жылы "Иіс бет әдісімен қабық пішінін өндіру процесі" атты бірлескен жұмысы үшін Ұлттық ғылым және технология прогресі сыйлығының екінші жүлдесін жеңіп алды. 2001 жылы геометрия және сызықтық емес дербес дифференциалдық теңдеулер тақырыбындағы конференция материалдары жинағынан тұратын "Геометрия және сызықтық емес дербес дифференциалдық теңдеулер" кітабы Суға оның жүз жылдығына арналды. 2003 жылдың тамызында Халықаралық өнеркәсіптік және қолданбалы математика кеңесі (ICIAM) экономикалық өсім мен адам дамуына математиканы қолданудағы еңбегі үшін "ICIAM Su Buqing сыйлығын" тағайындады. Сонымен қатар, Қытай өнеркәсіптік және қолданбалы математика қоғамы (CSIAM) 2004 жылы "CSIAM Su Buqing қолданбалы математика сыйлығын" құрды. 2008 жылы PMO NEO Survey бағдарламасының астрономдары ашқан 297161 Субучин астероиді оның құрметіне аталды.