Кіріспе

Ағылшын алхимигі, оккультист (1555–1597/8) сэр Эдвард Келли немесе Келли, сондай-ақ Эдвард Талбот (/UK/'/t//ɔː//l//b//ə//t/; 1 тамыз 1555 – 1597/8), – ағылшын Ренессанс дәуірінің оккультисі және көруші. Ол Джон Димен бірге магикалық зерттеулер жүргізгенімен танымал. Джон Ди бағалаған "көру тасы" немесе айнадағы рухтар мен періштелерді көру қабілетінен өзге, Келли қара металдарды алтынға айналдыру құпиясын меңгергенін, алхимияның мақсатын, сондай-ақ философ тасын иеленгенін айтқан. Келлинің өлімінен кейін көп ұзамай оның айналасында аңыздар тарала бастады. Оның жарқын өмірбаяны, Англия королевасы Елизавета I-нің сарай маги Джон Ди және император Рудольф II-мен қарым-қатынасы, алхимиядағы шеберлігі мен періштелермен байланысқа түсу қабілеті тарихшылар арасында оның белгілі болуына себеп болды.

Туған жері және ерте өмір жолы

Келлидің ерте өмірінің көп бөлігі белгісіз. Ол өзінің Ирландиядағы Уай-Мэйн әулетінен таратынын айтты. Ол Вустерде 1 тамыз 1555 жылы, сағат 16:00-де Джон Ди салған гороскопқа сәйкес дүниеге келді (Ди өзінің альманах/күнделігінде сақтаған жазбаларға негізделген). Оның қарындасы Елизавета 1558 жылы туды, ал оның ағасы Томас кейін Дидің үйіне қосылды. Дегенмен, Келлидің Джон Димен кездеспей тұрған өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол Оксфордта Талбот атымен оқыған болуы мүмкін; университетте оқыған-оқмаған, Келли білімді болды және Димен кездескен кезде латын тілін, ал мүмкін, грек тілін де білді. Энтони Вуд «Афина Оксиониенсис» еңбегінде Келлидің «шамамен 17 жасында, Вустерде және басқа жерлерде грамматиканы жетік меңгергеннен кейін Оксфордқа жіберілгенін, бірақ ол қай үйге жіберілгенін білмеймін. Алайда, менің ойымша, Глостер залынан Томас Аллен мырзаның аманюенсисі болған егде жастағы діни бакалавр маған ол (Келли) сол үйде біраз уақыт өткізгенін айтты; содан кейін мен тізімге жүгінгенімде Келли есімін таба алмадым, тек Ирландиялық Талботты таптым, олардың үшеуі 1573, 74 және т.б. жылдары студент болған. Бұл хабарлама маған күмәнді түрде жетті, сондықтан Келлидің ой-қиялы тұрақсыз болғандықтан, Оксфордтан кенеттен кетіп, тізімге енуге құқығы болмағанын айтуым керек». Кейбір деректерге сәйкес, Келли Ланкастерде жалғандау немесе қалжың жасағаны үшін жазаланды. Оның екі құлағы кесілген, Тюдор дәуірінде бұл жиі кездесетін жаза. Ол әдетте басына бас киім киетін, себебі құлақтарының жоқтығын жасыруға тырысқан деп есептелінеді. Джон Уивер былай дейді: «Келли (әлде Талбот деп аталған) біздің заманымыздың әйгілі ағылшын алхимигі, өз елінен қашқаннан кейін (Ланкастерде екі құлағын жоғалтқаннан кейін) Рудольф екінші, соңғы христиан есімімен Германия императорымен қонаққа шақырылды». Келлидің бірнеше жазбалары бүгінге дейін сақталған, оның ішінде ағылшын тіліндегі екі алхимиялық өлең-трактаттары және үш трактат, оларды түрмеде отырғанда Рудольф II-ге арнады. Олар «Tractatus duo egregii de lapide philosophorum una cum theatro astronomiae» (1676) деп аталды. Бұл трактаттар «Эдвард Келлидің алхимиялық жазбалары» (1893) деп аударылды.

Періштелік, "Энохиялық" тіл

Келлидің періштелері оған «Аңгелдік» деп аталатын ерекше тілде хабарласып, кейіннен Енохиан деп аталды, одан кейін ол Диге жеткізді. Кейбір қазіргі заманғы криптографтар Келли оны өзі ойлап тапты дейді (мысалы, Дональд Лейкоктың «The Complete Enochian Dictionary» сөздігінің кіріспесіне қараңыз). Кімдер болса, олардың бәрі әзіл-қалжың болды дейді, бірақ Ди құрбан болған ба, әлде оған құлық көрсеткен ба – белгісіз. Осыған байланысты және Войнич қолжазбасы мен Джон Ди арасындағы күмәнді байланыс (Роджер Бэкон арқылы) салдарынан Келли Рудольфты алдау үшін сол кітапты да өзі құрастырған деген күдік туды. Келлидің айтуынша, «Аңгелдік» тілінде періштелер оған диктант берген, оларды ол кристалл шар немесе айна арқылы көріп, естіген. Сондай-ақ, ол періштелердің тіктөртбұрышты тақташада көрсетілген әріптерді соғып, қарым-қатынас жасағанын айтқан. Бірінші үштен бір бөлігі әрбір «Аңгелдік» сөзбен кері бағытта соғылды; ал келесі үштен екі бөлігі әрбір сөзбен тура бағытта соғылды. Сөздердің қолданылуында бірінші және келесі бөліктер арасында едәуір қателер немесе айырмашылықтар жоқ. Ағылшын тіліне жасалған аудармалар соғылған жоқ, бірақ Келлидің сөзіне сенсек, олар періштелердің аузынан шыққан кішкентай қағаз жолақтарында пайда болды. Ди «Аңгелдік» материалды диктанттауды үш себеппен өте маңызды деп санады. Біріншіден, Ди «Аңгелдік» тілінің нағыз глоссолалияның куәгерленген мысалы екеніне сенді, осылайша Келлинің періштелермен сөйлесіп жатқанын және оның қиялынан туындамағанын дәлелдеді. Екіншіден, періштелер өз тілдерінің ежелгі еврей тілінің бастапқы үлгісі екенін мәлімдеді: Құдай Адам атамен сөйлескен тіл, демек, алғашқы адам сөзі. Үшіншіден, «Аңгелдік» материал – өте күшті періштелерді шақырып, оларды іздегендерге көптеген құпияларды ашатын, әсіресе философ тасын, құдайға лайық даналықты және мәңгілік өмірге апаратын кілтті ашатын сиқырлар жиынтығын құрайды.