Альфред Тейер Махан: Американдық теңізші және тарихшы

Кіріспе

Америкалық әскери-теңіз офицері, тарихшы (1840–1914)

Альфред Тайер Махан (/m//ə/'/h//æ//n/; 27 қыркүйек 1840 – 1 желтоқсан 1914) – АҚШ әскери-теңіз офицері және тарихшысы, Джон Киган оны "он тоғызыншы ғасырдың ең маңызды американдық стратегиясы" деп атады. Оның 1660–1783 жылдардағы "Теңіз күшінің тарихқа әсері" (1890) атты кітабы, әсіресе Еуропада, бірден танылды, ал "1793–1812 жылдардағы француз төңкерісі мен империясына теңіз күшінің әсері" (1892) кітабы оны әлемге әйгілі етті.

Ерте өмір

Махан 1840 жылдың 27 қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Денис Харт Махан – Америка Құрама Штаттарының әскери академиясының профессоры және бекіністер саласындағы ең білікті американ саршысы болса, анасы – Мэри Хелена Окилл Махан (1815–1893), Джон Окилл мен Мэри Джейдің қызы, ал Мэри Джей – сэр Джеймс Джейдің қызы еді. Маханның екінші есімі «Вест-Пойнттің әкесі» аталған Сильванус Тейердің құрметіне қойылған. Махан Мэриленд штатының батысында орналасқан Сент-Джеймс мектебінде, епископтік колледжге дайындық академиясында оқыды. Одан кейін ол екі жыл Колумбия университетінде білім алды, онда «Филолексиялық қоғам» пікірсайыс клубының мүшесі болды. Әкесінің кеңесіне қарамастан, Махан АҚШ Әскери-теңіз академиясына түсіп, 1859 жылы курсын екінші орынмен аяқтады.

Ерте мансап

Мектепті бітіргеннен кейін 1859 жылдың 9 маусымынан 1861 жылға дейін «Конгресс» фрегатына тағайындалды. Содан кейін Оңтүстік Атлантика блокадалық эскадрильясының «Покахонтас» бу корветіне қосылып, Америка Азамат соғысының басында Оңтүстік Каролинадағы Порт-Рояль шайқасына қатысты. 1861 жылы лейтенант қызметіне тағайындалған Махан «Ворстер» және «Джеймс Аджер» кемелерінде офицер болып, сондай-ақ Әскери-теңіз академиясында оқытушылық қызмет атқарды. 1865 жылы ол лейтенант-командир, кейін командир (1872) және капитан (1885) шеніне көтерілді. «Вахусет» кемесінің командирі ретінде Перудің Кальяо қаласында Тынық мұхиты соғысының соңғы кезеңінде АҚШ мүдделерін қорғады. Теңіз кемесін тікелей басқарғанда оның шеберлігі үлгілі болған жоқ; оның басқаруындағы бірнеше кеме жылжымалы және тұрған заттармен соқтығысқан. Ол өзінің заманындағы түтінді, шулы бу кемелеріне қарағанда, төрт қанатты, ескі кемелерді артық көріп, теңізде белсенді қызметтен қашынбаққа тырысты.

Әскери-теңіз колледжі және жазбалары

1885 жылы ол Әскери-теңіз колледжінде теңіз тарихы және тактикасы пәнінен лектор болып тағайындалды. Міндеттерін атқаруға кіріспес бұрын, колледж президенті контр-адмирал Стивен Б. Люс Маханға теңіз күшінің ықпалы туралы болашақ зерттеулерін жазуға бағыт берді. Факультеттегі алғашқы жылы Нью-Йорктегі үйінде зерттеулер жүргізіп, лекцияларын дайындады. 1886 жылы профессорлық қызметке дайындалған болатын, бірақ Люске Солтүстік Атлантика эскадрильясының басшылығы тапсырылды, ал Махан Әскери-теңіз соғыс колледжінің президенті болды (22 маусым 1886 ж. – 12 қаңтар 1889 ж., 22 шілде 1892 ж. – 10 мамыр 1893 ж.). 1888 жылы ол болашақ президент Теодор Рузвельтпен, сол кездегі қонақ лектормен танысып, дос болды. Маханның екінші дереккөздерге және Антуан Анри Жоминидің әскери теорияларына негізделген лекциялары оның теңіз күші туралы зерттемелеріне айналды: «Тарихқа теңіз күшінің ықпалы, 1660–1783» (1890); «Француз революциясы мен империясына теңіз күшінің ықпалы, 1793–1812» (2 том, 1892); «1812 жылғы соғысқа қатысты теңіз күші» (2 том, 1905) және «Нельсонның өмірі: Ұлыбританияның теңіз күшінің символы» (2 том, 1897). Махан тарихты қалыптастыруда жеке тұлғаның маңыздылығын баса көрсетіп, адалдық, батылдық және мемлекетке қызмет етудің дәстүрлі құндылықтарын жоғары бағалады. Махан Хорацио Нельсонды Ұлыбританияның ұлттық қаһарманы ретінде қайта жандандыруға тырысты және оның өмірбаянын теңіз стратегиясы мен тактикасы туралы өз көзқарастарын білдіру үшін пайдаланды. Махан Нельсонның леди Эмма Гамильтонмен болған махаббат оқиғасын қатты сынағаны үшін сынға ұшырады, бірақ 50 жыл өткен соң Карола Оманның «Нельсон» еңбегі жарық көргенге дейін ол стандартты өмірбаян болып қала берді. Махан британдық әскери-теңіз тарихшысы сэр Джон Нокс Лоттонмен достық қарым-қатынас орнатты, олар хат алмасып және Махан Лондонға келгенде кездесіп тұрды. Кейін Махан Лоттонның «оқушысы» деп сипатталды, бірақ екеуі де өздерінің жұмысының бағытын ажыратуға тырысты. Лоттон Маханды теоретик деп санады, ал Махан Лоттонды «тарихшы» деп атады. Махан Уильям МакКарти Литтлмен тығыз жұмыс істеді, ол Әскери-теңіз соғыс колледжінің алғашқы тарихындағы маңызды тұлғалардың бірі болды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінде соғыс ойындарын дамытуға үлкен үлес қоскан Литтлге Махан лекциялары мен алғашқы кітабы үшін карталар мен схемалар дайындағаны үшін алғыс айтты.

In 1885, he was appointed as a lecturer in naval history and tactics at the Naval War College. Before entering on his duties, College President Rear Admiral Stephen B. Luce pointed Mahan in the direction of writing his future studies on the influence of sea power. During his first year on the faculty, he remained at his home in New York City researching and writing his lectures. Though he was prepared to become a professor in 1886, Luce was given command of the North Atlantic Squadron, and Mahan became President of the Naval War College by default (June 22, 1886 – January 12, 1889, July 22, 1892 – May 10, 1893). There, in 1888, he met and befriended future president Theodore Roosevelt, then a visiting lecturer. Mahan's lectures, based on secondary sources and the military theories of Antoine Henri Jomini, became his sea power studies: The Influence of Sea Power upon History, 1660–1783 (1890); The Influence of Sea Power upon the French Revolution and Empire, 1793–1812 (2 vols., 1892); Sea Power in Relation to the War of 1812 (2 vols., 1905), and The Life of Nelson: The Embodiment of the Sea Power of Great Britain (2 vols., 1897). Mahan stressed the importance of the individual in shaping history and extolled the traditional values of loyalty, courage, and service to the state. Mahan sought to resurrect Horatio Nelson as a national hero in Britain and used his biography as a platform for expressing his views on naval strategy and tactics. Mahan was criticized for so strongly condemning Nelson's love affair with Lady Emma Hamilton, but it remained the standard biography until the appearance of Carola Oman's Nelson, 50 years later. Mahan struck up a friendship with pioneering British naval historian Sir John Knox Laughton, the pair maintaining the relationship through correspondence and visits when Mahan was in London. Mahan was later described as a "disciple" of Laughton, but the two were at pains to distinguish between each other's line of work. Laughton saw Mahan as a theorist while Mahan called Laughton "the historian". Mahan worked closely with William McCarty Little, another critical figure in the early history of the Naval War College. A principal developer of wargaming in the United States Navy, Mahan credited Little for assisting him with preparing maps and charts for his lectures and first book.

Стратегиялық көзқарастардың пайда болуы және шектелуі

Маханның көзқарасы 17 ғасырдағы Голландия Республикасы, Англия Корольдігі, Франция Корольдігі және Габсбург Испаниясы арасындағы қақтығыстармен, сондай-ақ Француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде Франция мен Испания арасындағы теңіз шайқастарымен қалыптасты. Британдық теңіз күштері Францияны жеңіп, тұрақты түрде басып кіруден және тиімді блокададан қорғады. Махан теңіз операцияларының бастысы шешуші шайқастар мен блокадалар арқылы жеңілуі керек екенін баса көрсетті. 19 ғасырда АҚШ өзінің теңіз арқылы жүзеге асырылатын саудасын бақылауды күшейтуге тырысты, өйткені оның экономикалық мүдделері негізінен Еуропаға экспортқа тәуелді болды. Питер Пареттің "Макиавеллиден ядролық дәуірге дейінгі қазіргі стратегия жасаушылары" атты еңбегінде айтылғандай, Маханның теңіз күшін Ұлыбританияның әлемдік державаға айналуының ең маңызды себебі деп атауы дипломатия мен құрлықтағы әскер күштерін ескермеді. Бұдан әрі, теңіз күшінің теориясы Отто фон Бисмарктің неміс империясы немесе Ресей империясы сияқты құрлықтағы империялардың өркендеуін түсіндіре алмайды.

Теңіз қуаты

Махан ұлттық ұлылықтың теңізбен, бейбіт уақыттағы коммерциялық қолданылуымен және соғыстағы бақылауымен тығыз байланысты екеніне сенді. Ол өз теорияларын мысалдармен түсіндіріп, теңіз офицерлерінің білімі тарихты мұқият зерттеуге негізделуі керек деді. Маханның тұжырымы Жоминиден алынған және стратегиялық маңызға ие орындарға (мысалы, тар жолдар, каналдар және көмір станциялары), сондай-ақ флоттың күрестік қабілетінің өлшенетін деңгейлеріне баса назар аударды. Махан сондай-ақ бейбіт уақытта мемлекеттер өндіріс және кеме қатынасын арттырып, шетелдегі иеліктерге қол жеткізуі керек деп санады, бірақ ана елден тым көп ресурстарды жұмсауды болдырмау үшін көмірмен қамтамасыз ету станциялары мен стратегиялық базалардың санын шектеу қажеттігін атап өтті. Әскери-теңіз күштерінің басты міндеті – теңізге бақылауды қамтамасыз ету, бұл өз кемелері үшін теңіз байланысын сақтауға және жаудың оны пайдалануына жол бермеуге мүмкіндік береді, ал қажет болған жағдайда бейтарап сауданы қатаң бақылауға алу. Теңізге бақылауды сауданы жою арқылы емес, жау флотын жою немесе бейтараптандыру арқылы ғана қол жеткізуге болады. Мұндай стратегияға сәйкес, әскери-теңіз күштерін шоғырландыру қажет, олар үлкен болмаса да, көп санды, жақсы жабдықталған, толық оқытылған экипаждармен және ең жақсы қорғаныс – шабуылға өту екендігі қағидасы бойынша жұмыс істеуі керек. Махан теңізге бақылауды қамтамасыз ету, тіпті жергілікті және уақытша болса да, құрлық әскерлерін қолдау үшін теңіз операцияларының шешуші маңызы бар екенін айтты. Ол сондай-ақ теңіз күшін еркін сауданың көпұлтты жүйесін қорғауға ұмтылатын трансұлттық консорциум жүзеге асыра алады деп сенді. Оның тұжырымдары, су асты кемелері соғыста маңызды факторға айналғанға дейін жарияланғандықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Императорлық неміс теңіз флотының U-кемелеріне қарсы қорғаныс ретінде конвойлерді енгізуді кешіктірді. 1930 жылдары АҚШ әскери-теңіз флоты жапондық кемелерге шабуыл жасау үшін ұзақ қашықтықтағы су асты кемелерін құрды. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста Жапон императорлық қарулы күштері Маханның идеяларына толық сүйенгендіктен, өз су асты кемелерін флоттың көмекші құралы ретінде қарастырып, Тынық мұхитындағы американдық жабдықтау желілеріне шабуыл жасауға құлықсыз болды. Маханның испан-американ соғысын талдауы оған Тынық мұхитындағы үлкен қашықтықтар американдық жауынгерлік флоттың ұзақ қашықтыққа соққы беруге қабілетті болуын талап ететінін көрсетті. Махан, ең алдымен, теңіз күшін дамыту үшін географиядан гөрі саяси және теңіз басшылығының сапасы маңызды деп санады. Екіншіден, Маханның саяси талдау бірлігі, теңіз күші тұрғысынан алғанда, жеке ұлттық мемлекет емес, трансұлттық консорциум болды. Үшіншіден, оның экономикалық идеалы – автоархия емес, еркін сауда болды. Төртіншіден, географияның стратегияға әсерін мойындауы, оның нәтижелерге әсер етудегі кездейсоқтық күшінің маңыздылығын ескерумен теңдестірілді. 1890 жылы Махан Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы соғысқа арналған құпия жоспар жасады. Маханның пікірінше, егер Корольдік флот АҚШ-тың шығыс жағалауын блокадаласа, АҚШ флоты оның порттарының бірінде, әсіресе екі кеңінен бөлінген шығыстары бар Нью-Йорк портында шоғырлануы керек, ал басқа порттарды қорғау үшін торпедалық қайықтарды пайдалануы керек. АҚШ флотының мұндай шоғырлануы британдықтарды Нью-Йорк шығатын жерлерді бақылау үшін өз флотының үлкен бөлігін байлауға мәжбүр етеді, бұл басқа американдық порттар салыстырмалы түрде қауіпсіз болады. Америкалық крейсерлер жаудың әлсіз тұстарында "тұрақты шабуылдық әрекеттер" жүргізуі керек еді. Егер британдықтар Нью-Йорктегі блокада күшін әлсіретіп, басқа американдық портқа шабуыл жасаса, АҚШ флоты Новая Шотландиядағы британдық көмір порттарын басып алады, осылайша британдықтардың американдық жағалаудағы теңіз операцияларына қатысу мүмкіндігін шектеуге болады. Бұл жоспар Маханның теңіз соғысы қағидаларын қолдануының айқын мысалы болды, ол Жоминидің стратегиялық маңызға ие нүктелерді бақылау қағидасына сүйенді.

Mahan believed that national greatness was inextricably associated with the sea, with its commercial use in peace and its control in war; and he used history as a stock of examples to exemplify his theories, arguing that the education of naval officers should be based on a rigorous study of history. Mahan's framework derived from Jomini, and emphasized strategic locations (such as choke points, canals, and coaling stations), as well as quantifiable levels of fighting power in a fleet. Mahan also believed that in peacetime, states should increase production and shipping capacities and acquire overseas possessions, though he stressed that the number of coal fueling stations and strategic bases should be limited to avoid draining too many resources from the mother country. The primary mission of a navy was to secure the command of the sea, which would permit the maintenance of sea communications for one's own ships while denying their use to the enemy and, if necessary, closely supervise neutral trade. Control of the sea could be achieved not by destruction of commerce but only by destroying or neutralizing the enemy fleet. Such a strategy called for the concentration of naval forces composed of capital ships, not too large but numerous, well manned with crews thoroughly trained, and operating under the principle that the best defense is an aggressive offense. Mahan contended that with a command of the sea, even if local and temporary, naval operations in support of land forces could be of decisive importance. He also believed that naval supremacy could be exercised by a transnational consortium acting in defense of a multinational system of free trade. His theories, expounded before the submarine became a serious factor in warfare, delayed the introduction of convoys as a defense against the Imperial German Navy's U boat campaign during World War I. By the 1930s, the U. S. Navy had built long range submarines to raid Japanese shipping; but in World War II, the Imperial Japanese Armed Forces, still tied to Mahan, designed its submarines as ancillaries to the fleet and failed to attack American supply lines in the Pacific. Mahan's analysis of the Spanish American War suggested to him that the great distances in the Pacific required the American battle fleet to be designed with long range striking power. Mahan believed first, that good political and naval leadership was no less important than geography when it came to the development of sea power. Second, Mahan's unit of political analysis insofar as sea power was concerned was a transnational consortium, rather than a single nation state. Third, his economic ideal was free trade rather than autarky. Fourth, his recognition of the influence of geography on strategy was tempered by a strong appreciation of the power of contingency to affect outcomes. In 1890, Mahan prepared a secret contingency plan for war between the British Empire and the United States. Mahan believed that if the Royal Navy blockaded the East Coast of the United States, the US Navy should be concentrated in one of its ports, preferably New York Harbor with its two widely separated exits, and employ torpedo boats to defend the other harbors. This concentration of the U. S. fleet would force the British to tie down such a large proportion of their navy to watch the New York exits that other American ports would be relatively safe. Detached American cruisers should wage "constant offensive action" against the enemy's exposed positions; and if the British were to weaken their blockade force off New York to attack another American port, the concentrated U. S. fleet could capture British coaling ports in Nova Scotia, thereby seriously weakening British ability to engage in naval operations off the American coast. This contingency plan was a clear example of Mahan's application of his principles of naval war, with a clear reliance on Jomini's principle of controlling strategic points.

Әсері

Маханның теорияларын кеңінен қабылдауға уақылылығы зор үлес қосты. Оның тарихнамасы көбінесе екінші дереккөздерге негізделгенмен, күшті стильі мен айқын теориясы Африка мен Азиядағы теңізшілердің және Жаңа империализмнің жақтастарының арасында кең қолдау тапты. Қозғалтқыштарда (көмірден мұнайға, поршеньді қозғалтқыштардан турбиналарға), қару-жарақтарда (жақсы өртке басқару жүйелерімен және жаңа жоғары жарылғыш заттармен), броняда және эсминецтер мен суасты кемелері сияқты жаңа кемелердің пайда болуына байланысты, Маханның бас кемелерге және теңізге басымдық беруі өте оңтайлы кезеңге сәйкес келді. Теңізге билік ететін күш әлемді билейді деген Маханның қағидасына берілген Тирпиц 1898 жылы "Теңіз күшінің тарихқа әсері" атты еңбегін неміс тіліне аудартып, Рейхстагтың Бірінші Теңіз заңын қабылдауы үшін қысым көрсету мақсатында 8000 данасын тегін таратты. Тирпиц Маханды неміс халқының пікірін жеңу үшін ғана емес, сонымен қатар стратегиялық ойлауға жетекшілік ету үшін пайдаланды. 1914 жылға дейін Тирпиц саудаға шабуыл жасауды стратегия ретінде мүлдем қабылдамады, керісінше, екі флот арасындағы шешуші жойқын шайқас арқылы теңіздерге басымдыққа қол жеткізуге ұмтылды. Соңында, неміс армиясы Жүз күндік науқанда жеңіліске ұшырағанда, неміс теңіз күштерінің жоғары басшылығы үкіметке хабарламай, Корольдік теңіз күштерімен шешуші шайқас үшін флотты жұмылдыруға тырысты. Теңізшілер Кильде көтеріліс ұйымдастырып, 1918-1919 жылдардағы неміс революциясын бастады, ол Гогенцоллерн монархиясын құлатты.

Ұлыбритания

Махан мен британдық бірінші теңіз лорды Джон Фишер (1841–1920) екеуі де үй сулары мен алыс теңіздерді теңіз күштерімен қалай басып алу мәселесін қарастырды, бірақ олардың екеуі де екі жақта да бірдей күшпен болуға қабілетсіз еді. Махан үй суларында күшті кемелерді шоғырландырып, алыс теңіздерде күшті күшті азайтуды ұсынды. Фишердің пікірінше, үй суларын қорғау үшін суасты кемелерін, ал британдық мүдделерді қорғау үшін жылдам крейсерлерді пайдалану керек еді.

Франция

1914 жылы француз әскери-теңіз доктринасы Маханның теңіз күші теориясымен үстемдік құрғанмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстың барысы теңіз күшінің орны туралы көзқарастарды өзгертті. Неміс флотының шешуші шайқасқа түсуден бас тартуы, 1915 жылғы Дарданелл операциясы, су асты кемелері арқылы соғыс жүргізудің дамуы және конвойларды ұйымдастыру француз теңіз күшінің француз армиясымен бірлескен операциялардағы жаңа рөлін көрсетті. 1918 жылы француз халқы жеңіске қол жеткізуде теңіз күшінің атқарған рөлін толыққанды түсінбеді, бірақ соғыстан алынған сабақтардың нәтижесінде, әсіресе адмирал Рауль Кастекс (1878–1968) өзінің бес томдық «Стратегиялық теориялар» еңбегінде классикалық және материалистік теңіз теориясы мектептерін біріктіре отырып, ескі және жаңа идеялардың синтезі пайда болды. Ол Маханның теңізді бақылау теңіз коммуникацияларына дейін келуі керек деген теориясын жоққа шығарды және теңіз соғысында авиация мен су асты кемелерінің маңызды рөл атқаратынын болжады.

Жапония

"Теңіз күшінің тарихқа әсері", 1660–1783 жылдары жапон тіліне аударылып, Жапон императорлық теңіз күштерінде (IJN) оқулық ретінде пайдаланылды. Бұл қолданыс 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысына әкеп соққан Қиыр Шығыстағы ресейлік теңіз кеңеюін тоқтату жөніндегі IJN жоспарына зор әсер етті. IJN-нің "шешуші шайқас" (Кантай Кессен) іздеуі Императорлық Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырауына себеп болды деген пікір бар, себебі су асты қайықтары мен авианосецтердің дамуы, технологиядағы жетістіктермен бірге, флоттар арасындағы шешуші шайқас доктринасын қолданусыз қылды. Дегенмен, IJN Маханиандық ілімді қатаң түрде сақтамады, өйткені оның күштері жиі тактикалық тұрғыдан бөлінетін, әсіресе Перл-Харборға жасалған шабуыл және Мидуэй шайқасы кезінде.

Америка Құрама Штаттары

Махан АҚШ Истмия каналын салса, Тынық мұхитындағы күшті державаға айналады деп сенді, сондықтан Батыс жағалауды қорғау үшін Гавайиді басып алуы керек деп ойлады. Дегенмен, оның американдық империализмді қолдауы көбінесе айтылатындай бірбеткей емес еді, және ол Американың Филиппинді аннексиялауына құлшыныс білдірмеді. Махан Рузвельт отбасына зор ықпал етті. Теодордан өзге, ол 1914 жылы қайтыс болғанға дейін Әскери-теңіз күштері министрінің орынбасары Франклин Д. Рузвельтпен хат алмасып тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рузвельт, марқұм Маханның Филиппин Ұлтақ республикасын Жапон империясының басқындығынан қорғау мүмкін емес деген бұрынғы кеңесін елемеді, нәтижесінде жапондық Филиппин науқанына қарсы аралдардың тиімсіз қорғалуына себеп болды.

Кейінгі мансап

1889-1892 жылдары Махан Навигация бюросының арнайы тапсырмасында болды, ал 1893 жылы ол Еуропаға сапармен барған қуатты жаңа қорғалған крейсер «Чикаго»-ның командирі болып тағайындалды, онда оны құрметпен қарсы алды. Ол Соғыс колледжінде дәріс оқуға оралды, содан кейін 1896 жылы активті қызметтен зейнетке шықты, бірақ 1898 жылы Испан-Америка соғысы кезінде теңіз стратегиясы жөнінде кеңес беру үшін қысқа мерзімге қайта қызметке кірді. Махан жазуын жалғастырды және Оксфорд, Кембридж, Гарвард, Йель, Колумбия, Дартмут және Макгилл университеттерінен құрметті дипломдар алды. 1902 жылы Махан «Орта Шығыс» терминін танымал етті, оны қыркүйек айында «National Review» журналында жарияланған «Персия шығанағы және халықаралық қатынастар» мақаласында қолданды. 1899 жылғы Гаага конвенциясына делегат ретінде Махан, мұндай қарулар соғыста қатты шығындарға алып келіп, соғысушы тараптарды соғысты жылдам аяқтауға мәжбүрлейтінін, осылайша әлемдік бейбітшілікке пайда келтіретінін айтып, тұншықтыратын газдарды қолдануға тыйым салуға қарсылық білдірді. 1902 жылы Махан Америка тарих қоғамының президенті болып сайланды, ал оның «Тарихи зерттеулердегі бағыныштылық» деген сөзі оның тарих философиясын ең толық түсіндіреді. 1906 жылы Махан Конгресс актісі бойынша контр-адмирал атағын алды, бұл акті Америка Азамат соғысында қызмет еткен барлық зейнеткер капитандырды жоғарылатты. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Одақтастардың мүддесін қолдайтын мәлімдеме жасады, бірақ Американың бейтараптығын сақтау үшін президент Вудро Вильсон барлық активті және зейнеткер офицерлерге соғыс туралы ашық пікір білдіруден бас тартуды бұйырды.

Діндарлық өмірі

Махан епископальдық тәрбиеде өсті және жоғары шіркеу дәстүріне жақын адал шіркеу адамы болды. Мысалы, өмірінің соңында ол "Ортақ дұға кітабын" қайта қарауға қатысты ұсыныстарға қарсы күресті. Дегенмен, 1871 жыл шамасында Махан рухани жаңаруға ұшырады, ол Құдайдың құрметін өзінің еңбегі арқылы емес, тек "Мәсіхтің айқыштағы толыққанды ісіне сену" арқылы ғана ие болатынын түсінді. Гейслер оның діни сөздерінің бірін "дәуірлі, бірақ қатал мінезді евангелистік" деп сипаттады. Ал Махан өзінің өмірбаяндық еңбегінде бұл жаңару туралы еш айтпады. Кейінгі өмірінде Махан епископальдық қауымдарда жиі сөз сөйледі. 1899 жылы Бруклиндегі Қасиетті Үштік шіркеуінде Махан жеке тәжірибесін баяндап, Киелі Рухтың күші арқылы Құдаймен жеке қарым-қатынас орнату қажеттігін жеткізді. 1909 жылы Махан "Жетістіктің ішінде: Христиан өміріне арналған ойлар" атты еңбегін жариялады, ол "жеке куәлік, Киелі кітапты талдау және уағыздық түсіндірудің" жиынтығы болды.

Өлім және еске алу

1914 жылы 1 желтоқсанда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Махан Вашингтон қаласында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Махан атымен төрт кеме аталған, оның ішінде эсминецтер класының жетекші кемесі бар. АҚШ Әскери-теңіз академиясының Махан залы және Әскери-теңіз колледжінің Махан залы оның құрметіне аталған. (АҚШ Әскери академиясының Махан залы оның әкесі Деннис Харт Маханның құрметіне аталған.) А.Т. Махан бастауыш мектебі мен А.Т. Махан орта мектебі Исландиядағы Кефлавик Әскери-әуе базасында оның құрметіне аталған. Қытайдың Янчжоу қаласындағы бұрынғы миссионерлік мектеп Маханның есімімен аталады. АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Олбани қаласындағы Әскери-теңіз кадеттер корпусының бөлімі Махан мен оның әкесінің есімдерімен аталған. Махан жолы – Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласындағы Уайт-Оактағы бұрынғы Әскери-теңіз қару-жарақ зертханасына кіреберіс. Қазіргі кезде бұл ғимарат Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының бас кеңсесі болып табылады.

Отбасы

Альфред Тейер Махан 1872 жылдың маусым айында Эллен Лайл Эвансқа үйленді; олардың екі қызы және бір ұлы болды.

Көркем шығармаларда

1901 жылы Роберт Конройдың балама тарихында басты кейіпкер – Патрик Махан есімді АҚШ армиясының жас офицері, адмирал Маханның ойдан шығарылған туысы, ал адмирал Маханның өзі де әңгімеде қысқаша көрінеді. Гарри Тертлдоувтың "Оңтүстік жеңісі" атты тағы бір балама тарихында Махан жиі еске алынады, бірақ кейіпкер ретінде пайда болмайды. Ол 1889 жылдан 1897 жылға дейін АҚШ президенті болғандығы айтылады, ал Маханның жатын бөлмесі Филадельфиядағы Пауэл үйіндегі танымал бөлме, ол Ақ үйдің Линкольн жатын бөлмесімен салыстырылады. Президенттік лауазымда Махан Никарагуада Конфедерацияның кеме жүзу арнасын салуға жол бермеді және республикалардың басты кемшілігі – "уақыт өте келе сайлаушылар елді қорғау үшін қажетті нәрсеге ақы төлеуден жалықады" деген пікірді білдірді. Г.С. Эдмондсонның "Уақыт ағынымен жүзген кеме" романының басты кейіпкері Маханды және/немесе Маханның күйін жиі атайды. "Жемшік жұмбағында" Эрскин Чилдерс өзінің кейіпкері Дэвис Маханның бір томын қолға алып, мақсатсыз парақтап жатыр дейді.