Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауыл шаруашылығынан индустриалды қоғамға өтудің әлеуметтік-экономикалық өзгерістер кезеңі. Индустрияландыру (Ұлыбритания) немесе индустриализация (АҚШ) – адамдар тобының аграрлық қоғамнан индустриалды қоғамға айналуының әлеуметтік және экономикалық өзгерісі. Бұл өндіріс мақсатында экономиканы кең ауқымды қайта ұйымдастыруды қамтиды. Индустрияландыру көбінесе табиғи отындарға тәуелді, қоршаған ортаны ластайтын өнеркәсіптердің өсуімен байланысты. Тұрақты дамуға және жасыл өнеркәсіптік саясатқа назар аударғандықтан, индустрияландыруға технологиялық секіріс енгізіліп, озық, экологиялық таза технологияларға тікелей инвестициялар жасалады. Экономиканы қайта ұйымдастырудың экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан көптеген күтпеген салдары болады. Өнеркәсіп жұмысшыларының табысы артқан сайын тұтыну тауарлары мен қызметтер нарығы кеңейеді, бұл өнеркәсіптік инвестициялар мен экономикалық өсуге қосымша серпін береді. Сонымен қатар, отбасы құрылымы өзгеріп, әдетте кең отбасылар бір үйдің, бір мекеннің ішінде тұруын тоқтатады.
Period of social and economic change from agrarian to industrial society. Industrialisation (UK) or industrialization (US) is the period of social and economic change that transforms a human group from an agrarian society into an industrial society. This involves an extensive reorganisation of an economy for the purpose of manufacturing. Industrialisation is associated with increase of polluting industries heavily dependent on fossil fuels. With the increasing focus on sustainable development and green industrial policy practices, industrialisation increasingly includes technological leapfrogging, with direct investment in more advanced, cleaner technologies. The reorganisation of the economy has many unintended consequences both economically and socially. As industrial workers' incomes rise, markets for consumer goods and services of all kinds tend to expand and provide a further stimulus to industrial investment and economic growth. Moreover, family structures tend to shift as extended families tend to no longer live together in one household, location or place.
Өмірбаян
Ауыл шаруашылығынан өнеркәсіптік экономикаға алғашқы көшуді өнеркәсіптік революция деп атайды және ол 18 ғасырдың ортасынан 19 ғасырдың басына дейін орын алды. Ол Ұлыбританияда басталып, Бельгия, Швейцария, Германия, Францияға, содан кейін Еуропа мен Солтүстік Американың басқа да аймақтарына тарады. Бұл ерте индустрияландырудың ерекшеліктері – технологиялық прогресс, ауылдық еңбектен өнеркәсіптік еңбекке көшу және жаңа өнеркәсіптік құрылымдарға қаржылық инвестициялар болды. Кейінгі зерттеушілер бұл кезеңді Бірінші өнеркәсіптік революция деп атады. "Екінші өнеркәсіптік революция" – 19 ғасырдың ортасында бу машинасының жетілдірілуінен, ішкі жану қозғалтқышының ойлап табылуынан, электр қуатының қолданылуынан және каналдар, теміржолдар мен электр желілерінің салынуынан кейін болған өзгерістерді білдіреді. Конвейерлік өндіріс осы кезеңге үлкен серпін берді. Көмір шахталары, болат зауыттары және тоқыма фабрикалары үйлердің орнын басып, жұмыс орындарына айналды. 20 ғасырдың соңында Шығыс Азия әлемдегі ең соңғы индустрияланған аймақтардың біріне айналды. БРИКС елдері (Бразилия, Ресей, Үндістан, Қытай және Оңтүстік Африка) индустрияландыру процесін бастан кешіруде. Өнеркәсіптік жаңғырту мен кәсіпорындарды дамытуға ықпал ететін факторлар туралы көптеген зерттеулер бар.
The first transformation from an agricultural to an industrial economy is known as the Industrial Revolution and took place from the mid 18th to early 19th century. It began in Great Britain, spreading to Belgium, Switzerland, Germany, and France and eventually to other areas in Europe and North America. Characteristics of this early industrialisation were technological progress, a shift from rural work to industrial labour, and financial investments in new industrial structures. Later commentators have called this the First Industrial Revolution. The "Second Industrial Revolution" labels the later changes that came about in the mid 19th century after the refinement of the steam engine, the invention of the internal combustion engine, the harnessing of electricity and the construction of canals, railways, and electric power lines. The invention of the assembly line gave this phase a boost. Coal mines, steelworks, and textile factories replaced homes as the place of work. By the end of the 20th century, East Asia had become one of the most recently industrialised regions of the world. The BRICS states (Brazil, Russia, India, China, and South Africa) are undergoing the process of industrialisation. There is considerable literature on the factors facilitating industrial modernisation and enterprise development.
Әлеуметтік салдарлары
Индустриялық революция әлеуметтік құрылымдағы маңызды өзгерістермен бірге жүрді, оның бастысы – шаруашылық еңбегінен фабрикалық қызметке өту болды. Бұл әлеуметтік топтар, яғни жеке адамның экономикалық күшімен анықталатын иерархиялық әлеуметтік жағдайлар тұжырымдамасын қалыптастырды. Бұл отбасы жүйесін өзгертті, көптеген адамдар қалаға көшіп, туыстардың бөлек тұруы жиі кездесе бастады. Тығыздығы төмен ауылдық аймақтардан тығыз қалалық аймақтарға көшу нәтижесінде жұқпалы аурулардың таралуы күшейді. Әйелдердің қоғамдағы ролі негізгі күтушілерден ақша табушыларға ауысты, соның салдарынан әр отбасыдағы балалардың саны азайды. Бұдан бөлек, индустрияландыру бала еңбегінің көбеюіне және одан кейін білім беру жүйесінің дамуына әсер етті.
The Industrial Revolution was accompanied by significant changes in the social structure, the main change being a transition from farm work to factory related activities. This has resulted in the concept of Social class, i. e., hierarchical social status defined by an individual's economic power. It has changed the family system as most people moved into cities, with extended family living apart becoming more common. The movement into more dense urban areas from less dense agricultural areas has consequently increased the transmission of diseases. The place of women in society has shifted from primary caregivers to breadwinners, thus reducing the number of children per household. Furthermore, industrialisation contributed to increased cases of child labour and thereafter education systems.
Қалалық даму
Өнеркәсіптік революция аграрлық қоғамнан өзгеше болғандықтан, адамдар жұмыс іздеп ауылдардан зауыттар салынған жерлерге қоныс аударды. Осы ауылдық халықтың қозғалысы қалалардың өсуіне және қала халқының көбеюіне әкелді. Зауыттарда еңбекшілердің шоғырлануы қала құрылысын және елді мекендердің мөлшерін ұлғайтты, олар зауыт жұмысшыларына қызмет көрсету және тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін қалыптасты.
As the Industrial Revolution was a shift from the agrarian society, people migrated from villages in search of jobs to places where factories were established. This shifting of rural people led to urbanisation and an increase in the population of towns. The concentration of labour in factories has increased urbanisation and the size of settlements, to serve and house the factory workers.
Отбасы құрылымының өзгеруі
Отбасы құрылымы индустрияландырумен бірге өзгереді. Әлеуметтанушы Талкотт Парсонс индустриялық емес қоғамдарда көптеген буынды қамтитын, ұрпақтан-ұрпаққа бір орында қалған кеңейтілген отбасы құрылымы болғанын атап көрсетті. Индустрияландырылған қоғамдарда негізінен тек ата-аналар мен олардың өсіп келе жатқан балаларынан тұратын шағын отбасы басым. Отбасылар мен ересек балалар көшпелірек болады және жұмыс мүмкіндіктері бар жерге қоныс аударады. Көп буынды отбасылық байланыстар нашарлайды.
Family structure changes with industrialisation. Sociologist Talcott Parsons noted that in pre industrial societies there is an extended family structure spanning many generations who probably remained in the same location for generations. In industrialised societies the nuclear family, consisting of only parents and their growing children, predominates. Families and children reaching adulthood are more mobile and tend to relocate to where jobs exist. Extended family bonds become more tenuous.
Шығыс Азиядағы индустрияландыру
1960-жылдардың басынан 1990-жылдарға дейін Азияның төрт жолбарысы қарқынды индустрияландырудан өтті және өте жоғары өсім темпін сақтап келді.
Between the early 1960s and 1990s, the Four Asian Tigers underwent rapid industrialisation and maintained exceptionally high growth rates.
Қазіргі жағдай
2018 жылдан бастап халықаралық даму қауымдастығы (Дүниежүзілік банк, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ), Біріккен Ұлттар Ұйымының көптеген бөлімдері, ФАО, ДДҰ, МЕҰ және ЮНЕСКО) суды тазарту немесе бастауыш білім беру сияқты даму саясатын, сондай-ақ үшінші әлем елдері арасындағы ынтымақтастықты қолдайды. Экономикалық қауымдастықтың кейбір мүшелері қазіргі индустрияландыру саясатын оңтүстік елдеріне (үшінші әлем елдеріне) лайықты немесе ұзақ мерзімді перспективада тиімді деп санамайды, олар индустрияландырудың нәтижесінде қалыптасқан еркін саудаға бағытталған саяси жүйеде бәсекеге қабілетсіз, тиімсіз жергілікті өндірістерді құруы мүмкін деп есептейді. Экологиялық қозғалыстар мен «жасыл» саясат индустриялық өсімге күшті реакция білдіруі мүмкін. Дегенмен, тарихтан белгілі, сәтті индустрияландырудың көптеген мысалдары (Ұлыбритания, Кеңес Одағы, Оңтүстік Корея, Қытай және т.б.) дәстүрлі индустрияландыруды тартымды, тіпті табиғи даму жолы ретінде көруге мүмкіндік береді, әсіресе халық санының өсуімен, тұтынушылық талаптардың артуымен және ауыл шаруашылығындағы мүмкіндіктердің төмендеуімен. Экономикалық өсім, жұмыспен қамту және кедейлікті азайту арасындағы байланыс күрделі, өнімділіктің артуы кейде жұмыс орындарының азаюына немесе тоқтап қалуына әкелуі мүмкін (жұмыссыздықтан кейінгі қалпына келу мысалы). Салалар арасында да айырмашылықтар бар: өндіріс секторы үшінші секторға қарағанда өнімділікті арттырумен бірге жұмыс орындарын ұсыну мүмкіндігі төмен. Әлемдегі жұмыс істейтін адамдардың 40% астамы «кедей жұмыспен қамтылғандар» санатына жатады, олардың табысы өздері мен отбасыларын күніне 2 доллардан аспайтын кедейлік шегінен жоғары көтеруге жеткіліксіз. Бұрынғы КСРО елдерінің нарықтық экономикаға өтуі сияқты деиндустрияландыру процесі де бар, ал ауыл шаруашылығы секторы көбінесе туындаған жұмыссыздықты жұтуға қабілетті негізгі сектор болып табылады.
as of 2018 the international development community (World Bank, Organisation for Economic Co operation and Development (OECD), many United Nations departments, FAO WHO ILO and UNESCO, endorses development policies like water purification or primary education and co operation amongst third world communities. Some members of the economic communities do not consider contemporary industrialisation policies as being adequate to the global south (Third World countries) or beneficial in the longer term, with the perception that they may only create inefficient local industries unable to compete in the free trade dominated political order which industrialisation has fostered. Environmentalism and Green politics may represent more visceral reactions to industrial growth. Nevertheless, repeated examples in history of apparently successful industrialisation (Britain, Soviet Union, South Korea, China, etc.) may make conventional industrialisation seem like an attractive or even natural path forward, especially as populations grow, consumerist expectations rise and agricultural opportunities diminish. The relationships among economic growth, employment, and poverty reduction are complex, and higher productivity can sometimes lead to static or even lower employment (see jobless recovery). There are differences across sectors, whereby manufacturing is less able than the tertiary sector to accommodate both increased productivity and employment opportunities; more than 40% of the world's employees are "working poor", whose incomes fail to keep themselves and their families above the $2 a day poverty line. There is also a phenomenon of deindustrialisation, as in the former USSR countries' transition to market economies, and the agriculture sector is often the key sector in absorbing the resultant unemployment.