Кіріспе

14 ғасырдағы ағылшын дворяны Эдуард, Йорк герцогының 2-ші ұлы (шамамен 1373 – 25 қазан 1415) – ағылшын дворяны, әскери қолбасшы және ірі жер иесі. Ол Лэнглидің Эдмунды, Йорк герцогының 1-ші ұлы және Англия королі Эдуард III-нің немересі болды. Ричард II, Генрих IV және Генрих V патшалық құрған жылдары маңызды лауазымдарды атқарды. Сонымен қатар, ол "Аңшылық шебері" атты трактатты аударғанымен де белгілі. 1415 жылы Азенкур шайқасында ағылшын армиясының оң қанатын басқарып жатып қаза тапты.

Отбасы

Эдуард Норвич шамамен 1373 жылы, мүмкін Лэнглиде, қазіргі Гертфордширдегі Кингс Лэнглиде дүниеге келген. Ол Лэнглидің Эдмунды, 1-ші Йорк герцогының (Англия королі Эдуард III-нің кіші ұлы) және оның бірінші әйелі Кастилиялық Изабелланың (Кастилия королі Петрдің қызы) үлкен ұлы болды. Оның қарындасы Констанс және кіші інісі Ричард, Кембриджтің 3-графы болды. Г. Е. Кокейннің сөзіне сәйкес, француз жылнамасы Эдуардты "Норвичтен" деп атау қазіргі заманғы пікірді қолдайды. Кокейн де, Хоррокс та ондағы "де Норвик" тіркесінің "Девервикке" бұрмалануы немесе қате оқылғаны болуы мүмкін деп санайды, ол сол кезде "Йорктан" деген французша мағынаны білдіреді.

Ричард II билік құрған

Эдуард 16 шілдеде 1377 жылы өзінің туысы Ричард II-нің таққа отырғызылуы кезінде рыцарь атағына ие болды, ал 1387 жылы мамыр айында Гартер орденіне қабылданды. Ол өмір бойы патшаның жақын досы болды және жас кезінде көптеген патшалық сыйлықтар мен тағайындамалардан пайдаланды. 1390 жылы 25 ақпанда король оны Ратланд графы етіп тағайындады, ал 1391 жылы 22 наурызда оны солтүстік флоттың адмиралы етті; ол келесі қарашада жалғыз адмирал атанды. 1392 жылы ол Ричард патшаның кеңесіне мүше болды және 1394–95 жылдары Ирландиядағы науқан кезінде корольмен бірге болды. Бұрын, патент табылмаса да, ол Корк графы болып тағайындалған. Ол өмірінің соңына дейін Ратланд және Корк титулдарын пайдаланды. 1390-шы жылдардың соңында Эдуард Францияға және Палатин графына елшілікке жіберілді, сондай-ақ Довер қамалының констеблі, Пятипорттардың Лорд-қамқоршысы, Канал аралдарының сақшысы, Тауэрдің констеблі, Жаңа Орманның сақшысы, Карисбрук қамалының сақшысы және Уайт аралының Лорды сияқты көптеген лауазымдарға тағайындалды. 1397 жылдың 11 шілдесінде Ричард II өзінің ағасы Глостер герцогы Томас Вудстокты тұтқындады. 12 шілдеде Ратланд Глостердің Англия констеблі лауазымын алды және 5 тамызда Глостерді, Уорик графы Томас Бошампты және Арундел графы Ричард ФицАланды мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптауға шешім қабылдаған сегіз мүшелі комиссияның бірі болды. Кейін Ратландты Глостерді Каледе өлтіруге көмектесу үшін қызметшілерін жіберді деп айыптады, бірақ ол бұл айыптаманы жоққа шығарды. Дегенмен, 1397 жылдың 28 қыркүйегінде ол Глостер, Уорик және Арунделдің тартылып алынған жерлерін алып, үлкен грант алды. 29 қыркүйекте ол Аумэль герцогы болып жарияланды, бұл атақ бұрын 1385 жылдың 3 қыркүйегінде Глостерге берілген еді. 1398 жылдың 16 қыркүйегінде Аумэль Генри Болингброк, болашақ Генри IV және Норфолк герцогы Томас де Моубрей арасындағы сот айқасының констеблі ретінде төрағалық етті, ол Болингброк пен Норфолк патша Ричардтан қуылғанмен аяқталды. Ричард патшаның билігінің соңғы жылдары тағы да патшалық сыйлықтар берілді. 1398 жылдың 10 ақпанында Аумэль Батыс Марш сақшысы болып тағайындалды. 1398 жылдың 11 тамызында оған Роджер Мортимердің, Март графының жерлері берілді, Мортимердің ұлы ересек болмаған кезде, ал 1399 жылдың 20 наурызында Джон Гонт, Ланкастер герцогына жақында тиесілі болған жерлер, және оның ұлы Генри Болингброктың, болашақ король Генрих IV-нің мұрасының бір бөлігі берілді. 1399 жылдың мамырында Эдуард Ричард патшаны Ирландияға ертіп барды, ал корольдің кеткендігінен кейін Генри Болингброк (болашақ король Генри IV) маусымның соңында Йоркширдегі Равенспурге жақын жерде шағын сүргіншілер тобымен келді. Келесі үш аптада Болингброк әскерін Ланкастердің адал жақтастары күшейтті, көп ұзамай солтүстік магнаттарының ең күштілері, Нортумберленд графы Генри Перси және Вестморленд графы Ральф Невилл қосылды. Ричард патшаның Ирландияда болғанда әскерін бөлу туралы шешімі Эдуардтың кеңесінен туындады деседі. Патша Джон Монтакют, Солсбери графының басшылығымен әскерінің бір бөлігін Солтүстік Уэльске алдын ала жіберді және 19 шілдеде қалған әскерімен Оңтүстік Уэльстегі Милфорд-Хэвенге келді. Болингброк әскерінің күштілігі туралы хабар патшаны әскерін тастап, Солтүстік Уэльске Салисбериге қосылуға тырысу үшін саяхаттауға мәжбүр етті. Бірақ Салисбери әскері корольдің өлімі туралы қауесеттерді естіп, тарап кетті, ал король қалдырған әскер де солай істеді. Теңіз арқылы қашуға мүмкіндігі болғанымен, король Болингброкпен келіссөздерге түсіп қалды. Осы уақытта Эдуардтың әкесі Эдмунд Лэнгли, 1-ші Йорк герцогы, Ричард патшаның кеткендігі кезінде патшалықты басқаруға тағайындалған және Болингброктың Йоркширге қонғандығын естіп, әскер жинады, 27 шілдеде Берклиде Болингброкқа бас иді. Эдуард та жедел түрде Болингброкқа қосылды және ол Флинт қамалында корольге Болингброк жібергендердің арасында болғанда, Болингброктың киім-кешегін кигені байқалды.

Генрих IV билік құрған

Ричард патшаның ең жақын серіктестеріне қоғамдық наразылық туғаннан кейін Генрих IV, 1399 жылдың 31 тамызында, таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Эдуардты Тауэр констеблі лауазымынан шеттетуге мәжбүр болды. 1399 жылдың 20 қазанында ол Виндзор қамалында тұтқындалды, ал 3 қарашада Аумэль герцогтігінен айырылды, бірақ басқа титулдары сақталды. Дегенмен, Эдуардтың жағдайы ұзаққа созылмады. Патша оны Канал аралдары мен Уайт аралына қатысты лауазымдарында растады және 1399 жылдың 4 желтоқсанында кеңесіне мүше етті. Француз жылнамашысының мәлімдемесіне сәйкес, Эдуард 1399 жылдың соңында Ричард II-нің бұрынғы жақтастарының тобының Генрих IV-ті және оның ұлдарын 1400 жылдың 6 қаңтарында Виндзор қамалындағы айқас турнирінде өлтіру жоспарын патшаға жеткізген. Бірақ Джеймс Тейттің сөзіне қарағанда, бұл қастандықты сипаттайтын замандас ағылшын деректерінде Эдуард туралы ешқандай ақпарат жоқ, сондықтан оның рөлі күмәнді. 1400 жылдың қазан айында патша Эдуардты Солтүстік Уэльс сақшысы етіп тағайындады, ал 1401 жылдың 5 шілдесінде Аквитаниядағы өкілі болды. 1402 жылдың 1 тамызында Эдуардтың әкесі қайтыс болды, ол Йорк герцогтығын мұраға алды. Осы оқиғаға байланысты Ратланд графы титулы оның жарғысы бойынша жойылды, бірақ ол өзін Ратланд графы деп тануын жалғастырды. 1403 жылдың мамырында ол Англияға оралды. Сол жылдың күзінде ол Уэльстегі науқанда патшаның тапсырмасын орындады, ал 12 қарашада үш жылға Оңтүстік Уэльс сақшысы болып тағайындалды. Бұл және Аквитаниядағы лауазымы оған қымбатқа түсті, 1404 жылдың маусым айына қарай ол өз мүлігін сатуға немесе кепілге беруге мәжбүр болды, сондай-ақ Уэльстегі әскерлеріне жалақы төлеу үшін жерлерін ипотекаға салуды ойлады. 1405 жылдың ақпан айында Уэльстің бүлікші көшбасшысы Оуэйн Глиндюр, Глиндюрдің күйеу баласы сэр Эдмунд Мортимер және Нортумберленд графы Генри Перси патшалықты үш бөлікке бөлуді көздейтін үшжақты келісімге келді. Бұл келісім Мортимердің туысы Эдмунд Мортимер, 5-ші Март графының Генрих патшаның қамауынан босатылып, Уэльске жеткізілуімен байланысты болды. 1405 жылдың 13 ақпанында жас Эдмунд Мортимер мен оның ағасы Роджер Виндзор қамалынан ұрланды, бірақ Челтенхэмге жақын жерде тез арада қолға түсті. Эдвардтың әпкесі Констанс кінәлі деп танылды және ағасын сәтсіз ұрлауға қатысқан деп айыптады. Ол бастапқыда айыптауды жоққа шығарды, бірақ кейіннен қастандық туралы білетінін мойындады. Ол 17 аптаға Певенси қамалында тұтқындалды, содан кейін босату туралы өтініш жасады және қазан айына қарай оның жағдайы жақсара бастады. 1405 жылдың 8 желтоқсанында оған жерлері қайтарылды, ал 1406 жылдың қараша айында ол тағы да Тауэр констеблі болып тағайындалды және Уэльсте әскери қызметте жалғастырды. Генрих IV пен оның мұрагері, Уэльс ханзадасы (болашақтағы Генрих V) арасындағы сыртқы саясатқа қатысты келіспеушіліктерде, Генрих IV билігінің соңғы жылдарында Эдуард патшаның жағына шықты. 1412 жылы ол тағы да Францияда болды, бұл жолы корольдің екінші ұлы Томаспен бірге, Арманьяк партиясына Бургундтарға қарсы көмек көрсету үшін.

Генрих V билігі

Генрих IV 1413 жылғы 20 наурызда қайтыс болды. Патшаның қайтысынан кейін Эдуард қысқа мерзімге Англияға оралған болуы мүмкін, бірақ 1413 жылғы маусымда ол Аквитанияға жорыққа дайындала бастады. Тамыз айында ол Парижде болды, жаңа король Генрих V пен Франция королі Карл VI-ның қызы Валуалық Екатеринаның некесін келіссөздер арқылы реттеді, бірақ қазан айында Англияға оралды және Генрих V-нің 1415 жылы Францияға жорық жасауға дейінгі соңғы айларында дипломатиялық келіссөздерге белсенді қатысты. Францияға шабуыл жасамас бұрын бірнеше күн бұрын король Генрих Саутгемптон қастандығын және Эдуардтың кіші інісі, Ричард Коннисбургтің, Кембридж графының оған қатысқандығын анықтады. Сондықтан кіші інісі 1415 жылғы 5 тамызда басы кесілді. Эдуардтың өзі бұл қастандыққа қатыспағандықтан, ол әскерімен бірге Францияға аттанды. Ол Харфлер қамалында болды, онда 17 тамызда өсиетнамасын жасады, содан кейін солтүстік Франция арқылы армияның жорығында алғы шепке басшылық етті. Ол 1415 жылғы 25 қазанда Ажинкур шайқасында оң қанатқа қолбасшылық етті, сол шайқастағы ең жоғары ранкті ағылшын қазасы болды. Кейбір деректерге сәйкес, ол Генрих V патшаны құтқару үшін шапқан, ол кіші інісі Глостердің Хамфриіне көмектесіп, Аленсон герцогынан шабуылға ұшырап жараланған еді. Йорктің араласуы патшаның өмірін сақтап қалды, бірақ герцог өмірінен айырылды. Оның өліміне бас жарақаты және "көп қызу мен қысымнан" "жанған" деген түрлі себептер айтылды. Йорк Фотрингхемдегі Әулие Мария және Барлық Киелілер шіркеуіне жерленді, онда ол бұрын магистр мен он екі капелланға арналған колледж құрған болатын. Шіркеудегі қазіргі ескерткіш Елизавета I патшайымның тұсында орнатылды. Эдуардтың ұлдары болмағандықтан, оның төрт жасар сіңілі баласы Ричард, інісі Ричардтың ұлы, Йорк герцогы мен Ратланд графының титулдарын мұраға алды. Йорк әулетінің басшысы ретінде Ричард Ланкастерлердің Англия тәжіне талап етуіне қарсы шығып, Розалар соғысын бастады.

Ойынның шебері

Йорк Генри IV-тің аңшылық иттің бастығы болды. 1406 және 1413 жылдар аралығында ол Уэльс принціне Фуа графы Гастон III-нің "Аң ауу кітабын" (Livre de Chasse) аударды және сыйлады, бұл орта ғасырлардағы ең танымал аңшылық еңбектерінің бірі болатын. Ол өзінің бес тарауын қосты, ал ағылшын тіліндегі нұсқасы "Аңшылық шебері" (The Master of Game) деп белгілі.

Қарулар

Егеменнің ер баласынан тараған немересі болғандықтан, Эдуард Норвич корольдіктің қаруын тасыды, оны үш ұшты белгімен (лабель) және Кастилия мен Леонның екі бөлікті бояуымен ерекшелендірді. 1402 жылы ол әкесінен қаруын мұраға алды, ол корольдіктің қаруынан үш күміс ұшты белгімен (лабель) ерекшеленетін, әрқайсысы үш қызыл тортекспен (torteaux gules) безенген.

Шекспир мен Норвик Эдуард, Йорк герцогының 2-і

Аумерл герцогы ретінде Эдвард Лэнгли Уильям Шекспирдің "Ричард II" пьесасындағы маңызды кейіпкер. Оның Аженкур шайқасындағы өлімі (Йорк герцогы ретінде) Шекспирдің "Генрих V" пьесасында бейнеленеді. Дегенмен, екі пьесаның ешқайсысында Ричард II-де бейнеленген Аумерл герцогы мен Генрих V-де бейнеленген Йорк герцогының, шындығында, бір тарихи тұлға екендігі айтылмайды.