Кіріспе

Палестина Азаттық Майданының (ПАМ) негізін қалаушы және жетекшісі (1948–2004)

Мұхаммед Зайдан (10 желтоқсан 1948 – 8 наурыз 2004), сондай-ақ Әбу Аббас (أبو العباس Abū ʿAbbās; /ɑː//b//uː// //ə/'/b//ɑː//s/ AHboo əBAHSS) немесе Мұхаммед Аббас деп те белгілі, (Тал'ат Я'кубпен бірге) Палестина Азаттық Майданы (ПАМ) ұйымының негізін қалаушы болды.

Саяси ахуал

Зайдан 1948 жылы Палестинаның Сафед қаласында дүниеге келген, алайда басқа дереккөздерде ол Сириядағы босқындар лагерінде туған деп көрсетіледі. 1968 жылы ол Дамаск университетінде оқып жүргенде, Ахмет Жәбірел басшылығымен Палестинаны азат ету халық фронтының (ПФАХ) радикалдық, Сирияны қолдайтын тобына қосылды. 1977 жылы ПФАХ, Палестинаны азат ету ұйымы (ПҰҰ) және Ливандағы басқа палестиналық топтар арасында үлкен даулар туды. Ливан соғысына Сирияның араласуына қарсы болған Зайдан ПФАХ-тан шығып, Талаат Яакубпен бірге Палестина Азаттық Фронтын (ПАФ) құрды, ол кейін үш жеке фракцияға бөлінді (кейін біріктірілді). Зайданның басқаруындағы ПАФ-тың ең ірі фракциясы штаб-пәтерін Тунисқа көшірді.

PLF басшысы

1977 жылы құрылғаннан бері Аббас басқарған ПХА Палестина Азат ету Ұйымының мүшесі болып келді және ПХА мен Ясир Арафаттың ФАТХ қозғалысынан қолдау алды. PFLP Бас кеңесінен өзгеше, ПХА Израиль мен палестиналықтар арасындағы бейбіт келіссөздерді қолдады. Зайдан 1984 жылы ПОҰ-ның Атқару комитетіне сайланды және 1989 жылы Израильмен бейбіт келіссөздер жүргізілген кезде Палестина Ұлттық Кеңесін (ПҰК) өкілдік етті. Зайдан 1970-ші, 1980-ші және 1990-шы жылдарда Израильге қарсы жасалған партизандық шабуылдарға қатысқандығы үшін іздеуде болса да (азаматтарға қарсы шабуылдарды қоса алғанда), Израиль оған 1990-шы жылдар бойы Газа секторында еркін жүріп-тұруға рұқсат берді, себебі ол бейбіт келіссөздерді қолдады. Зайдан басшылығымен ПХА жасаған бір танымал шабуыл нәтижесінде 1979 жылдың сәуір айында Самир Кунтардың қолынан Дэнни Харан (28 жас) және оның екі қызы Эйнат (4) мен Яэль (2) Израильдің Нахария қаласындағы үйлерінде қаза тапты.

Ахилл Лауроны ұрлау

1980 жылдары ПХА Ливан шекарасы арқылы Солтүстік Израильдегі әскери және азаматтық нысандарға шабуылдар жасады. 1985 жылы ол «Ахилл Лауро» итальяндық лайнерін қақпақтап алуды ұйымдастырды. Қақпақтап алу кезінде 69 жастағы американдық еврей жолаушысы Леон Клингоффер, оның денсаулығына байланысты коляскада отырған, атып өлтіріліп, теңізге тасталды. АҚШ әскери араласуынан сескенген төрт қақпақтап алушы, жолаушыларға ешқандай зиян келтірмегендігі туралы сылтаумен, Мысырға беріліп, қауіпсіз өтуге келісім алды. АҚШ-тың 6-шы флотының төрт F-14 ұшағы қақпақтап алушыларды Туниске алып бара жатқан ұшақты тоқтатты және оны Италиядағы НАТО базасы – Сигонеллаға сүйреп әкелді. Олар Зайдан мен ПОО саяси офицері Хассанның да ұшақта болғанын анықтады. Италия үкіметі ішіндегі келісімдер нәтижесінде олар екеуі Сигонелладан Римге ұшырылды. Римнен Зайдан мен Хассан Югославияның Белград қаласына бағытталған югославтық азаматтық авиалайнеріне отырды. АҚШ Зайданды Югославиядан экстрадициялауды талап еткеніне қарамастан, ол Югославияның ПОҰ-мен арақатынасының нәтижесінде экстрадицияланбады. Содан кейін ол Оңтүстік Йемендегі Аденге, ал одан Бағдадқа ұшып келді, онда Саддам Хусейн оны Италияға экстрадициялаудан қорғады. Ол Иракта қалып, 1989 жылы қайта құрылған ПХА-ға 2003 жылы АҚШ Иракқа басып кіргенге дейін басшылық етті. Италия Зайданды «Ахилл Лауро» лайнерін қақпақтап алудағы рөлі үшін бес мәрте өмір бойына бас бостандығынан айырды. Ол сондай-ақ АҚШ-та терроризм, қарақшылық және кісі өлтіру сияқты қылмыстар бойынша іздеп отырды. 1996 жылы ол «Ахилл Лауро» лайнерін қақпақтап алу және Леон Клингофферді өлтіру үшін өтініш айтты, сондай-ақ палестиналықтар мен Израиль арасындағы бейбіт келіссөздерді қолдады; бірақ АҚШ үкіметі мен Клингоффер отбасы оның кешірімін қабылдамады.

Қамауда өлім

2003 жылғы 14 сәуірде Зайдан Бағдадтан Сирияға қашуға тырысқанда Иракта американдық арнайы күштері тарапынан ұсталды. Италия кейіннен оны экстрадициялауды сұрады. Пентагон 2004 жылғы 9 наурызда Зайданның АҚШ-та ұстау кезінде табиғи себептерден өткен күні қайтыс болғанын хабарлады. Палестина Азаттық Фронты (PLF) американдықтарды өздерінің көшбасшысын өлтіргені үшін айыптады. АҚШ билігі Аббастың денесін Батыс жағалаудағы Рамаллада жерлеу үшін Палестина Қызыл Жарты Ай Қоғамына беруге келісті. Бірақ Израиль билігі оның Рамаллада жерленуіне кедергі келтірді, сондықтан ол Дамаскідегі шейіттер зиратына жерленді.