АҚШ Президенттерінің құрметті ескерткіштерінің мәртебесі
National monument (United States)
АҚШ-тағы ұлттық ескерткіштер президенттік жарлықтармен құрылады. Табиғи, тарихи және мәдени маңызы бар жерлерді қорғайды. Антикалық заң туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ президенттері тағайындаған қорғауға алынған ескерткіштер
Monuments assigned protected status by presidents of the US
АҚШ-та ұлттық ескерткіш – АҚШ президентінің жарлығы немесе Конгресс актісі арқылы федералды үкіметке тиесілі немесе басқаратын кез келген жерден құрылатын қорғалатын аумақ. Ұлттық ескерткіштер геологиялық, теңіз, археологиялық және мәдени маңызы бар орындарды қоса алғанда, әртүрлі табиғи және тарихи ресурстарды қорғайды. Ал АҚШ-тағы ұлттық парктері Конгресс заңнамасымен құрылуы тиіс. Кейбір ұлттық ескерткіштер алдымен президенттің шешімімен құрылып, кейін Конгресс бекітуімен ұлттық паркілер мәртебесіне ие болды. 1906 жылғы Ескерткіштер туралы заң президенттерге атқарушылық акті арқылы ұлттық ескерткіштерді жариялау құқығын береді. Президент Теодор Рузвельт бұл заңды пайдаланып Вайоминг штатындағы Дьявол мұнарасын АҚШ-тың алғашқы ұлттық ескерткіші деп жариялады.
In the United States, a national monument is a protected area that can be created from any land owned or controlled by the federal government by proclamation of the president of the United States or an act of Congress. National monuments protect a wide variety of natural and historic resources, including sites of geologic, marine, archaeological, and cultural importance. In contrast, national parks in the U. S. must be created by Congressional legislation. Some national monuments were first created by presidential action and later designated as national parks by congressional approval. The Antiquities Act of 1906 gives presidents the power to proclaim national monuments by executive action. President Theodore Roosevelt used the act to declare Devils Tower in Wyoming as the first U. S. national monument.
Тарих
Ежелгі заттар туралы заң археологиялық зерттеулерге рұқсаттар беруге және рұқсатсыз ежелгі заттарды алып кету немесе жою үшін жазалар белгілеуге уәкілеттік берді. Бұдан өзге, ол президентке федералды жерлерде "тарихи ескерткіштерді, тарихи және тарихи алдындағы құрылыстарды, сондай-ақ тарихи немесе ғылыми қызығушылық тудыратын басқа да объектілерді" ұлттық ескерткіштер деп жариялауға құқық берді, "олардың шектері барлық жағдайларда қорғалатын объектілерді тиісінше күту және басқару үшін қажетті ең кішкентай аумақпен шектелуге тиіс". Президенттер Ежелгі заттар туралы заңның жарлық ету өкілеттігін жаңа ұлттық ескерткіштер құру ғана емес, сонымен қатар қолданыстағыларды кеңейту үшін де пайдаланды. Мысалы, Франклин Д. Рузвельт 1938 жылы Динозаврлар ұлттық ескерткішінің аумағын едәуір кеңейтті. Линдон Б. Джонсон 1965 жылы Эллис аралын Бостандық мүсіні ұлттық ескерткішіне қосты, ал Джимми Картер 1978 жылы Мұздық шығанағы мен Катмай ұлттық ескерткіштеріне маңызды толықтырулар енгізді.
The Antiquities Act authorized permits for legitimate archaeological investigations and penalties for taking or destroying antiquities without permission. Additionally, it authorized the president to proclaim "historic landmarks, historic and prehistoric structures, and other objects of historic or scientific interest" on federal lands as national monuments, "the limits of which in all cases shall be confined to the smallest area compatible with the proper care and management of the objects to be protected." Presidents have used the Antiquities Act's proclamation authority not only to create new national monuments but to enlarge existing ones. For example, Franklin D. Roosevelt significantly enlarged Dinosaur National Monument in 1938. Lyndon B. Johnson added Ellis Island to Statue of Liberty National Monument in 1965, and Jimmy Carter made major additions to Glacier Bay and Katmai National Monuments in 1978.
XX ғасырдың басындағы шығу тегі
1906 жылғы Антиквитеттер туралы заң Американың батысындағы федералды жерлердегі негізінен тарихи дәуірге дейінгі түпкілікті американдық қираған жерлер мен артефакттарды (жалпы алғанда "антиквитеттер" деп аталады) қорғау туралы алаңдаушылықтан туындады. Заңда "ғылыми қызығушылық туғызатын объектілерге" сілтеме жасау Президент Теодор Рузвельтке үш айдан кейін Вайомингтегі Дьявол мұнарасы деген табиғи геологиялық ерекшелікті алғашқы ұлттық ескерткіш етіп жасауға мүмкіндік берді. 1906 жылы ол жариялаған келесі үш ескерткіштің бірі – Аризонадағы Тас орман, тағы бір табиғи ерекшелік. 1908 жылы Рузвельт бұл заңды Гранд-Каньонның бір бөлігінен астамын ұлттық ескерткіш ретінде жариялау үшін пайдаланды. Рузвельттің Гранд-Каньонды ескерткіш деп жариялауына жауап ретінде, кен өндіруге талапкер федералды сотқа шағымданып, Рузвельттің бүкіл каньонды қорғау арқылы Антиквитеттер туралы заңның билігін асырып кеткенін мәлімдеді. 1920 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Гранд-Каньонның шынымен де "тарихи немесе ғылыми қызығушылыққа ие" екенін және оны жариялау арқылы қорғауға болатынын бірауыздан шешті, бұл Антиквитеттер туралы заңның үлкен аумақтарды сақтау үшін қолданылуының үлгісі болды. Федералды соттар президенттің Антиквитеттер туралы заңның сақтау өкілеттігін пайдалануына қарсы барлық шағымдарды қабылдамады, заң президентке қорғалатын объектілердің мөлшері мен сипатын анықтау бойынша толық құқық береді деп шешті.
The Antiquities Act of 1906 resulted from concerns about protecting mostly prehistoric Native American ruins and artifacts (collectively termed "antiquities") on federal lands in the American West. The reference in the act to "objects of scientific interest" enabled President Theodore Roosevelt to make a natural geological feature, Devils Tower in Wyoming, the first national monument three months later. Among the next three monuments he proclaimed in 1906 was Petrified Forest in Arizona, another natural feature. In 1908, Roosevelt used the act to proclaim more than of the Grand Canyon as a national monument. In response to Roosevelt's declaration of the Grand Canyon monument, a putative mining claimant sued in federal court, claiming that Roosevelt had overstepped the Antiquities Act authority by protecting an entire canyon. In 1920, the United States Supreme Court ruled unanimously that the Grand Canyon was indeed "an object of historic or scientific interest" and could be protected by proclamation, setting a precedent for the use of the Antiquities Act to preserve large areas. Federal courts have since rejected every challenge to the president's use of Antiquities Act preservation authority, ruling that the law gives the president exclusive discretion over the determination of the size and nature of the objects protected.
ХХ ғасырдың ортасы
1918 жылы президент Вудро Вильсон Аляскадағы Катмай ұлттық ескерткішін жариялады, ол кейіннен Ежелгіліктер туралы заңның жарияланымдарымен кеңейтілді және көптеген жылдар бойы ұлттық саябақтар жүйесінің ең ірі бөлімшесі болды. Petrified Forest, Grand Canyon және Great Sand Dunes сияқты бірнеше ұлттық саябақтар да бастапқыда ұлттық ескерткіштер ретінде жарияланып, кейіннен Конгресс тарапынан ұлттық саябақтар деп белгіленді. 1943 жылы президент Франклин Д. Рузвельт Вайоминг штатындағы Джексон-Хоулды ұлттық ескерткіш деп жариялағанға дейін айқын қарсылық тумады. Ол бұл қадамды Джон Д. Рокфеллер кіші сатып алған жерді Гранд-Теттон ұлттық саябағына қосу үшін жасады, ал бұрын Конгресс осы саябақты кеңейтуге рұқсат бермеген еді. Рузвельттің жарияланымы Ежелгіліктер туралы заңды Конгресстің құзырынан тыс қолдану туралы сын-қарысқа ұшырады. Джексон-Хоул ұлттық ескерткішін тарату туралы заң жобасы Конгресстен өтті, бірақ Рузвельт оған вето қойды, сондай-ақ жариялау өкілеттігіне қарсы Конгресс пен сот шағымдары көтерілді. 1950 жылы Конгресс ескерткіштің көп бөлігін Гранд-Теттон ұлттық саябағына біріктірді, бірақ бұл акті Вайоминг штатында 5000 акрдан аз жерлерді қоспағанда, жариялау өкілеттігін одан әрі пайдалануға тыйым салды.
In 1918, President Woodrow Wilson proclaimed Katmai National Monument in Alaska, comprising more than Katmai was later enlarged to nearly by subsequent Antiquities Act proclamations and for many years was the largest national park system unit. Petrified Forest, Grand Canyon, and Great Sand Dunes, among several other national parks, were also originally proclaimed as national monuments and later designated national parks by Congress. Substantial opposition did not materialize until 1943, when President Franklin D. Roosevelt proclaimed Jackson Hole National Monument in Wyoming. He did this to accept a donation of lands acquired by John D. Rockefeller Jr., for addition to Grand Teton National Park after Congress had declined to authorize this park expansion. Roosevelt's proclamation unleashed a storm of criticism about use of the Antiquities Act to circumvent Congress. A bill abolishing Jackson Hole National Monument passed Congress but was vetoed by Roosevelt, and Congressional and court challenges to the proclamation authority were mounted. In 1950, Congress finally incorporated most of the monument into Grand Teton National Park, but the act doing so barred further use of the proclamation authority in Wyoming except for areas of 5,000 acres or less.
ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында
Жарлық ету билігін ең маңызды пайдалану 1978 жылы болды, президент Джимми Картер Аляскада 17 жаңа ұлттық ескерткіштерді жариялады, Конгресс Аляска жерлеріне қатысты маңызды заң қабылдамай тоқтағаннан кейін. Конгресс 1980 жылы заңның түзетілген нұсқасын қабылдап, осы ұлттық ескерткіштердің көп бөлігін ұлттық саябақтар мен қорықтарға қосты, бірақ акт Аляскадағы жарлық ету билігін одан әрі пайдалануды шектеді. Картердің 1978 жылғы жарлықтарына АҚШ Орман шаруашылығы ведомствосына қарасты Мисти-Фьорд және Адмиралтейство аралы ұлттық ескерткіштері, сондай-ақ Балық және жабайы табиғат қызметіне қарасты Бечароф және Юкон жазықтары ұлттық ескерткіштері кірді, бұл Ұлттық саябақтар қызметінен тыс құрылған алғашқы ескерткіштер болды. Соңғы екеуі 1980 жылы ұлттық жабайы табиғат резерватына айналды. Жарлық ету өкілеттігі 1996 жылға дейін қайта қолданылмады, ол кезде президент Билл Клинтон Юта штатындағы Grand Staircase–Escalante ұлттық ескерткішін жариялады, консерваторлар көп жыл бойы аймақтың бір бөлігін қорғауға тырысып, нәтижеге қол жеткізе алмағаннан кейін. Бұл Жерді басқару бюросы басқаратын алғашқы ұлттық ескерткіш болды. Бұл қадам Юта штатында наразылық тудырды, президенттің өкілеттігін одан әрі шектеуге бағытталған заң жобалары ұсынылды, бірақ олардың ешқайсысы қабылданбады. Президент Клинтон құрған 16 ұлттық ескерткіштің көп бөлігі Ұлттық саябақтар қызметімен емес, Ұлттық ландшафтты сақтау жүйесінің бөлігі ретінде Жерді басқару бюросы басқарады. Президент Джордж Буш Тынық мұхитында төрт теңіз ұлттық ескерткішін құрды, бұл жүйедегі ең ірілері: Папаханаумокуакеа теңіз ұлттық ескерткіші, Тынық мұхитындағы алыс аралдар теңіз ұлттық ескерткіші, Мариан теңіз ұлттық ескерткіші және Роуз атолы теңіз ұлттық ескерткіші. Оларды Балық және жабайы табиғат қызметі басқарады, ал Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқарма балық шаруашылығын қадағалайды. Президент Барак Обама олардың екеуін едәуір кеңейтіп, Атлант мұхитында бесіншісін қосты, ол Солтүстік-Шығыс каньондары мен теңіз таулары ұлттық ескерткіші болды. 2016 жылдың 24 маусымында Обама Нью-Йорк штатының Гринвич Виллиджіндегі Стоунволл тавернасы мен оның айналасындағы аумақты Стоунволл ұлттық ескерткіші деп жариялады, бұл АҚШ-тағы ЛГБТ құқықтары үшін күрес қозғалысын еске алатын алғашқы ұлттық ескерткіш. Обаманың құрған мекемелері азаматтық құқықтар тарихын мойындаған бірнеше басқаларын да қамтыды, соның ішінде Сезар Э. Чавес, Белмонт-Пол әйелдер теңдігі, Freedom Riders және Бирмингем азаматтық құқықтар ұлттық ескерткіштері. 2017 жылдың желтоқсанында президент Дональд Трамп Bears Ears және Grand Staircase–Escalante ұлттық ескерткіштерінің аумағын едәуір қысқартты, 2,8 миллион акр жердегі қорғау шараларын алып тастап, кен өндіруге мүмкіндік берді. Үш сот процесі бұл әрекеттің заңдылығын федералды сотта даулады, ал 2021 жылдың қазан айында президент Джо Байден бұл өзгерістерді кері қайтарды. Ескерткіштерді қалпына келтіруге қарсы сотқа шағымданулар жасалды, ол Ескіліктер заңына шабуыл жасауға бағытталған.
The most substantial use of the proclamation authority came in 1978, when President Jimmy Carter proclaimed 17 new national monuments in Alaska after Congress had adjourned without passing a major Alaska lands bill. Congress passed a revised version of the bill in 1980 incorporating most of these national monuments into national parks and preserves, but the act also curtailed further use of the proclamation authority in Alaska. Carter's 1978 proclamations included Misty Fjords and Admiralty Island National Monuments in the U. S. Forest Service and Becharof and Yukon Flats National Monuments in the Fish and Wildlife Service, the first to be created outside of the National Park Service. The latter two became national wildlife refuges in 1980. The proclamation authority was not used again anywhere until 1996, when President Bill Clinton proclaimed the Grand Staircase–Escalante National Monument in Utah, after many years of unsuccessful advocacy by conservationists to protect parts of the area. This was the first national monument managed by the Bureau of Land Management. This action was unpopular in Utah, and bills were introduced to further restrict the president's authority, none of which have been enacted. Most of the 16 national monuments created by President Clinton are managed not by the National Park Service, but by the Bureau of Land Management as part of the National Landscape Conservation System. President George W. Bush created four marine national monuments in the Pacific Ocean, the largest in the system: the Papahānaumokuākea Marine National Monument, the Pacific Remote Islands Marine National Monument, the Marianas Marine National Monument, and the Rose Atoll Marine National Monument. They are managed by the Fish and Wildlife Service, with the National Oceanic and Atmospheric Administration overseeing the fisheries. President Barack Obama significantly expanded two of them and added a fifth in the Atlantic Ocean, the Northeast Canyons and Seamounts Marine National Monument. On June 24, 2016, Obama designated the Stonewall Inn and surrounding areas in Greenwich Village, New York as the Stonewall National Monument, the first national monument commemorating the movement for LGBT rights in the United States. Obama's establishments included several others recognizing civil rights history, including the César E. Chávez, Belmont–Paul Women's Equality, Freedom Riders, and Birmingham Civil Rights National Monuments. In December 2017, President Donald Trump substantially reduced the sizes of Bears Ears and Grand Staircase–Escalante National Monuments, removing protections on about 2.8 million acres of land where mining could resume. Three lawsuits challenged the legality of this action in federal court, and in October 2021 President Joe Biden reversed the changes. The restoration of the monuments has been challenged in court in an attempt to attack the Antiquities Act.