Кіріспе

Солтүстік аспан жарты шарсындағы шоқжұлдыз: Вулпекула /v/ʌ/l/'/p/ɛ/k/j/ʊ/l/ə/ – солтүстік аспандағы көрінеуі әлсіз шоқжұлдыз. Оның аты латын тілінен келген, "кішкентай түлкі" деген мағынаны білдіреді, бірақ көбінесе жай ғана түлкі деп аталады. Ол он жетінші ғасырда анықталған және Жазғы үшбұрыш (Денеб, Вега және Альтаир жарқын жұлдыздарынан құралған астеризм) ортасында орналасқан.

Жұлдыздар

Бұл шоқжұлдызда 4-ші шамадан аспайтын жұлдыздар бар. Vulpecula-дағы ең жарқын жұлдыз – Альфа Vulpeculae, шамамен 291 жарық жылы қашықтықта орналасқан 4,44м шамалы қызыл алып жұлдыз. Жұлдыз оптикалық екіжұлдыз (413,7" бөлшектік қашықтықпен) және оны көзқарасымен бөліп қарауға болады. Жұлдыздың дәстүрлі атауы – Ансер, ол кішкентай түлкінің аузындағы қазды білдіреді. 23 Vulpeculae – бұл шоқжұлдыздағы екінші ең жарқын жұлдыз. 1967 жылы алғашқы пульсар PSR B1919+21 Вулпекулада, Джоселин Белл ашқан, ал Энтони Хьюиш бақылаған. Олар квазарлардың радиосигналдарының жылтылдауын іздеп жүргенде, 1,3373 секунд сайын қайталанататын импульстарды байқады. Сигналдың Жерден келгендігі жоққа шығарылды, себебі объект қайта пайда болу үшін күн емес, жұлдыздық тәулік қажет болды. Бұл аномалияның жылдам айналатын нейтрон жұлдызының сигналы екені анықталды. Бірінші пульсар ашылғаннан кейін он бес жыл өткен соң, алғашқы миллисекундтық пульсар PSR B1937+21 де Вулпекулада, PSR B1919+21-ден небары бірнеше градус қашықтықта табылды. Vulpecula сонымен қатар, қазіргі кезде қызметін тоқтатқан Spitzer ғарыш телескобы зерттеген ең жақын экзопланеталардың бірі – HD 189733 b-ге де мекенжай. 2007 жылдың 11 шілдесінде Джованна Тинетти басқарыған команда Spitzer ғарыш телескобы арқылы жасаған бақылауларының нәтижелерін жариялады, олар планета атмосферасында су буының көп мөлшерінің бар екенін көрсетеді. HD 189733b атмосферасының температурасы 1000°C-тан жоғары болғандықтан, ол тіршілікке жарамды емес, бірақ бұл жаңалық болашақта Жерге ұқсас планетада судың табылу ықтималдығын арттырады. Вулпекулада сонымен қатар жұмсақ гамма-қайталаушысы SGR 1935+2154 орналасқан. 2020 жылы ол жылдам радиолық жарқылды шығарды, ол алғаш рет Галактика ішінде байқалды.

Терең аспан нысандары

Дэмбел тұмандығы (M27) – француз астрономы Шарль Мессье 1764 жылы өз түріндегі алғашқы нысан ретінде ашқан үлкен, жарқын планеталық тұмандық. Оны қараңғы аспанда жақсы бинокльмен көруге болады, ол диаметрі шамамен 8 доға минуты болатын әлсіз жарқыраған диск түрінде көрінеді. Бұл тұмандыққа шамамен 9800 жыл болған. NGC 7052 – Жерден 214 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан Вулпекула шоқжұлдызындағы эллипстік галактика. Оның диаметрі 3700 жарық жылына жететін орталық шаңды дискісі бар; ядросында 300 миллион күн массасына тең супермассивті қара тесік орналасқан. Астрономдар бұл дискті NGC 7052 галактикасымен біріккен кішірек галактиканың қалдығы деп есептейді. Галактикадан сәулелер шығып тұрады және оның радио сәулеленуі өте күшті. Осының салдарынан ол радиогалактика ретінде де жіктеледі. Вулпекуланың шығыс бөлігін Геркулес-Корона Бореалис Ұлы қабырғасы алып жатыр. Бұл – 3000 мегапарсек ұзындығы бар галактикалық жіп, оны әлемдегі ең ірі құрылым деп санауға болады.

Жұлдыздық бірлестік

Vulpecula құрамында жас жұлдыздардың OB бірлестігі бар, ол Vulpecula OB бірлестігі немесе Vul OB1 деп аталады. Бұл бірлестікте 100-ге жуық OB жұлдызы және 800-нен астам жас жұлдыздық нысандар кездеседі. Ол галактикалық жазықтықта, шамамен 2300 парсек қашықтықта орналасқан. Онда Sh 86, Sh 87 және Sh 88 эмиссиялық сызықты тұмандықтары бар. Vul OB1-дің ұзындығы шамамен 100 парсекке жетеді және ол осы аймақта көптеген бағана тәрізді құрылымдарды жасауда.

Тарих

XVII ғасырдың соңында астроном Йоханнес Гевелий Vulpecula шоқжұлдызын жасады. Бұл шоқжұлдыз бастапқыда Vulpecula cum ansere ("қазбен кішкентай түлкі") немесе Vulpecula et Anser ("кішкентай түлкі және қаз") деп аталды және суретінде түлкінің аузында қаз бейнеленген. Гевелий түлкі мен қазды екі жеке шоқжұлдыз деп санамады, бірақ кейін жұлдыздар жеке Ансер және Вульпекула болып бөлінді. Бүгінде олар қайтадан түлкінің атымен біріктірілген, алайда қаз α Vulpeculae жұлдызының атымен – Ансер – еске алынады.