Кіріспе

Құс түрлері

Торрезиялық қарға (Corvus orru), сондай-ақ Австралиялық қарға немесе Папуалық қарға деп те аталады, Австралияның солтүстігі мен батысында, сондай-ақ Индонезия мен Папуа-Жаңа Гвинеядағы жақын аралдарда таралған қарғалар тұқымдасына жататын әнші құс. Бұл түрдің қауырсыны, тұмсығы және аузы қара түсті, ал көздің қабыршағы ақ. Басы мен мойнындағы қауырсындардың түбі ақ. Торрезиялық қарға морфологиялық жағынан ұқсас кішкентай қарғадан сәл ірілеу және тұмсығы мықтырақ.

Сипаттама

Торрезиялық қарау – ірі қарақұс, ұзындығы 48–53 см, шамамен еуразиялық қараудың мөлшерімен тең, бірақ тұмсығы мықтырақ, ал аяқтары сәл ұзын. Торрезиялық қарғаның қауырсыны арқасында жылтыр қара, ал кеудесі солғын қара, мойнында көзге түспейтін қауырсын бар. Оның құйрығы кең және ерекше төртбұрышты ұшына ие. Тұмсығы қара сұр түсті және баспен шамамен бірдей ұзындықта. Аяқтары мен тырнақтары да сол сияқты қара сұр түсті, ал табандары қызғылт. Торрезиялық қараудың көзі ақ, басқа Австралиялық Corvus түрлеріне тән, көзінің айналасында жіңішке көк шеңбер бар. Дегенмен, кішкентай қарғадан басқа, оны бас пен мойын қауырсындарының тамырындағы ақ түспен ажыратуға болады. Ақ қауырсын тамырлары қауырсынын шайқағанда көрінеді. Бұл түрдің құстары қонғаннан кейін әдетте қанаттарын қозғайды. Еркек және ұрғашы құстар сыртқы түрінде бірдей, бірақ жас құстардың арқасындағы жылтыр қауырсыны болмайды және тоғыз айға дейін көздері ақ емес, көк түсті болады. Торрезиялық қарғаны жас ұрпақтары ұқсас болатын Австралиялық қарғамен шатастыруға болмайды. Ересек қарғалардың ұзын мойындық қауырсындары бар, олар кейбір поздарда көрінбей қалуы мүмкін. Көрінісінде ұқсас болғанымен, Австралиялық қарға мен қараудың дауыстары әртүрлі және ерекше.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Торрезиялық қарға Австралияда, әсіресе Папуа-Жаңа Гвинеяда, Бисмарк архипелагында және Индонезияның кейбір аралдарында, әсіресе Молукк аралдарында кеңінен таралған. Австралия материгіндегі C. orru ceciliae тұқымдасының ареалы Австралияның тропикалық солтүстігінен басталып, Жаңа Оңтүстік Уэльстің шығыс жағалауындағы Форстер қаласына дейін, ал Оңтүстік-Батыс Австралияда Джеральдтон мен Норсман аралығына дейін созылады. Торрезиялық қарға географиялық ареалында судың тұрақты көзі бар кез келген ортада тіршілік етеді. Бұл түр тропикалық жаңбырлы ормандарда, эвкалипт тоғайларында, ашық бұталы жерлерде, жағажайларда, батпақтарда және жағалау аралдарында жиі кездеседі. Торрезиялық қарға егістік жерлер, қалалар мен кенттер сияқты шеткі ортаға да жақсы бейімделген. Солтүстік Австралияның көптеген шаруашылықтарында олар ең көп кездесетін құс түрі болып табылады және тәтті жүгері, жержаңғақ, бидай және көптеген жеміс-жидектерге зиян келтіретіндіктен шаруалар оларды зиянкес деп санайды. Торрезиялық қарғалар қалалық ландшафтта кеңінен таралған, Австралияның көптеген қалалары мен кенттерінде үлкен популяциялар бар. Орталық Австралияның шөлейт аймақтарында бұл түр сирек кездеседі және тек тұрақты су көздері бар жерлермен шектеледі. Тағы екі тұқымы солтүстікке қарайғы аралдарда кездеседі: Папуа-Жаңа Гвинея мен Молукк аралдарында C. orru orru, ал Танимбар және Бабар аралдарында C. orru latirostris.

Австралиядағы торрезиялық қарау популяциясының өсуі

Торрезиялық қарға, көптеген қарақұстар сияқты, мүмкіндікті пайдаланатын түр және кең ауқымды ортаға бейімделген. Австралиядағы Торрезиялық қарғалардың саны артып келеді, бұл құрғақ аймақтардағы ауыл шаруашылығының кеңеюімен және урбанизацияның күшеюімен байланысты болуы мүмкін. 1993 және 2004 жылдар аралығында Австралияда Торрезиялық қарғалардың таралуын зерттеу нәтижесінде, түрдің географиялық ареалы Австралияның ірі қалаларын қоса алғанда, жоғары урбанизацияланған аймақтарға, сондай-ақ Орталық Австралияның құрғақ аймақтарына оңтүстікке қарай кеңейгені анықталды. Австралияның соңғы онжылдықтардағы қалалық өсуі салдарынан, табиғи субтропикалық және эвкалипт склерофилді ормандардың кең аумақтары, әсіресе ірі қалалар маңындағы аймақтарда, қалалық құрылыстар мен саябақтарға айналды. Жердің урбанизациясы Торрезиялық қарғалардың санының артуымен байланысты. Торрезиялық қарғаның урбанизацияның артуынан пайда табуының бір себебі – оның тамақтану әдеттері; түрдің рационының маңызды бөлігін қалалық ортада жол апаттарынан өлген жануарлардың сүйегі құрайды, ол мұнда көптеп кездеседі. Антропогендік қалдықтар да Торрезиялық қарғаларға аз күш жұмсап тамақ табуға мүмкіндік беретін мол азық көзін ұсынады. Бұған қоса, Торрезиялық қарғаның тамақ ресурстары жер жабынының өзгеруі арқылы толықтырылуы мүмкін, яғни туған ормандардың орнына құрметті көгалдар мен саябақтар пайда болады, олар түрдің рационында маңызды орын алатын жәндіктерге толы. Сонымен қатар, олар басқа мінез-құлықтарының арасында улы жемтікті жеп, уланбай тамақтану қабілетіне ие (төменде қараңыз). Торрезиялық қарғалар ірі және агрессивті құстар, аналықтары көбінесе агрессивті мінез-құлық танытады және ірі жыртқыштар мен Австралиялық көгершіннен басқа көптеген түрлерге үстемдік етеді. Олар өз ұяларын немесе аумағын қорғау үшін ірі жыртқыштарға, әсіресе құсқұйрықты бүркітке және көптеген сұңқарларға шабуыл жасайтыны байқалды.

Ұя салу

Негізгі көбейту кезеңі тамыздан қаңтарға дейін созылады, көптеген жұмыртқалар қыркүйек және қазан айларында салынады. Таяқшадан жасалған ұя ағаштың биік жерінде, көбінесе эвкалипт ағашында салынса, кейде электр тіректері мен биік ғимараттар да таңдалады. Екі-төрт жұмыртқа салынады, аналығы оларды шамамен жиырма күнге жатырғызады, содан кейін атасы балапанды ұядан ұшқанша, шамамен қырық күн бойы күтуге көмектеседі. Жас Торресиялық қарғалар ұшқаннан кейін бірнеше ай ата-аналарымен бірге болады, содан кейін көшпелі топқа қосылады. Торресиялық қарғалар өз ұяларын қақпан, жыландар мен жыртқыш құстардан агрессивті шабуылдармен қорғайды. Иттер, мысықтар және адамдар да ұяны қорғау кезінде шабуылға ұшырауы мүмкін, бірақ Австралиялық шұбарлар мен маскалы лапвингтер сияқты белгілі түрлерге қарағанда бұл шабуылдар азырақ агрессивті болады.

Дауыс

Олардың дауысы австралиялық қарғадан едәуір өзгеше: стандартты, қатты және терең австралиялық қарға/қара құстың "Фарк! Фарк!" деп айқайлауы мүмкін болғанымен, көбінесе мұрынды, металл дыбыстық "ук ук ук ук ук" немесе кейде "оқ оқ оқ оқ" немесе "ар ар ар" дыбыстары естіледі, олар кейде жоғары тонмен, мысықтың мияулауына ұқсас болады. Бұл дыбыс стандартты шақырудан кейін немесе жеке-жеке де естілуі мүмкін.