Кіріспе

13 және 14 ғасырлардағы ағылшын ханшайымы және ақсүйек әйелі

Жанна Акко (12 сәуір 1272 – 23 сәуір 1307) – Англияның Эдуард I және Кастилияның Элеонорасының қызы. "Акко" есімі оның ата-анасы крест жорығында болған кезде Киелі жерде дүниеге келгендігінен шыққан. Ол екі рет үйленді; оның бірінші күйеуі Гилберт де Клэр, Глостердің 7-ші графы, әкесінің патшалығындағы ең беделді дворяндардың бірі болды; екінші күйеуі – оның үйіндегі қарақшы Ральф де Монтермер, оған құпия түрде үйленді. Жанна қабірінде кереметтер болды деген әңгімелермен және әдебиетте оның есімі жиі кездесуімен танымал.

Туу және балалық шақ

Жанна (немесе Жоанна, кейде осылай атайды) 1272 жылдың көктемінде Акре Корольдігінде, Аутремерде, қазіргі Израильде дүниеге келді. Оның ата-анасы – Эдуард I және Кастилиялық Элеонора крестовый жорықта болғанда осы оқиға болды. Жанна туған кезде оның әкесінің әкесі Генрих III тірі болғандықтан, әкесі әлі Англия патшасы болған жоқ. Жанна туылғаннан кейін көп ұзамай ата-анасы Акреден Сицилия мен Испанияға сапар шекті, содан кейін оны Элеонораның анасы, Понтье графинясы Жоаннамен Францияда қалдырды. Жанна Францияда бірнеше жыл өмір сүрді, оның уақытының көп бөлігін епископ білім берумен және "әжесінің шексіз қамқорлығында" өткізді. Ол әжесінің үйінің маңындағы "жүзімді төбелер мен күннұрлы аңғарларда" еркін ойнай алатын, бірақ оған "ұқыпты бақылау" қажет болды. Жанна әжесінің қолында өскен кезде, әкесі Англияға оралып, оның қызы үшін үйлену шараларын жоспарлап жатты. Ол қызының некесі арқылы саяси билік пен байлыққа ие болуды үміттенеді, сондықтан бұл мәселені "іскерлікпен" шешуге тырысты. Ақыры ол Жаннаға (ол кезде 5 жаста) үйленуге лайық Германия корольі Рудольф I-нің ұлы Хартманды таба алды. Эдуард содан кейін оны Франциядан алғаш рет кездесу үшін алып келді. Ол Эдвард пен Элеонорадан өмірінің барлық уақытын алыс өткізгендіктен, қайтып келгенде "ата-анасына ешқандай құрмет көрсетпеді".

Отбасымен қарым-қатынас

Джоан Эдуард I мен Элеонораның он төрт баласының жетіншісі болды. Оның үлкен аға-інілерінің көпшілігі жеті жасқа толмай қайтыс болды, ал кіші іні-қарындастарының көптегені ересек жасқа жетпей дүниеден озды. Ересекке дейін жеткендер – Джоан, оның інісі, Кэрнарфондық Эдуард (кейін Эдуард II) және оның төрт әпкесі: Элеонора, Маргарет, Мэри және Елизавета. Джоан, бауырлары сияқты, ата-анасының үйінен тыс өсірілді. Ол төрт жыл бойы Понтьеде әжесімен бірге тұрды, содан кейін оның бауырларын күткен қамқорларға тапсырылды. Эдуард I балалары өскен кезде көптегендерімен тығыз қарым-қатынас құрмады, бірақ "қыздарын ұлдарынан көбірек жақсы көретін". Ол сондай-ақ оның үйіндегі шәкірт Ральф де Монтермерге екінші рет үйленгеніне қатты қарсы болды, тіпті оны басқа біреуге үйленуге мәжбүрлеуге дейін барды. Эдуард ақырында Монтермермен жақсы қарым-қатынас орнатып, оған екі графтық атақ берді, бірақ Джоан бауырларымен тығыз байланыста болды. Ол да, Монтермер де ағасы Эдуардпен хаттар арқылы сақталған жақын қарым-қатынаста болды. Эдуард әкесінен алысқаннан және патшалық мөрін жоғалтқаннан кейін, "Джоан оған өзінің мөрін ұсынды".

Өлім

Жоан 1307 жылғы 23 сәуірде Саффолк қаласындағы Клэр мырзалығында қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін төрт ай өтпей, Жоанның әкесі де дүниеден өтті. Жоанның жесірі Ральф де Монтермер әйелі мен қайнағасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Глостер графы атағынан айырылды. Глостер графтығы Жоанның бірінші некесінен туған ұлы Гилбертке берілді, ол оның заңды мұрагері еді. Монтермер Эдуард I-ден алған Шотландиядағы номиналды графтығын өмірінің соңына дейін сақтап қалды. Жоанның жерленген жері қызығушылық пен пікірталас тудырды. Ол Клэрдегі Августин монастырында жерленген, ол оның бірінші күйеуінің ата-бабаларымен құрылған және олардың көптеген мүшелері де сол жерге жерленген. 1357 жылы Жоанның қызы Элизабет Де Бург анасының денесін қарап, мәйіттің зақымдалмаған екенін анықтағанын айтты. Ванесса Александрдың "Махаббат түйіні" романында Акколық Жоан маңызды кейіпкер. Автор ханшайымды Хенли романындағыдай емес, мүлдем басқаша бейнелейді. "Махаббат түйіні" Ральф де Монтермер мен Жоан Акконың бір-біріне жазған хаттар арқылы олардың махаббат оқиғасын баяндайды. Тарихшылар мен романда жазушылар арасында Жоан түрлі шығармаларда тәуелсіз және қайратты әйел немесе еркелейтін бала ретінде бейнеленді. Мэри Энн Эверетт Гриннің "Англия ханшайымдарының өмірі" кітабында Жоан "қарбалас ханшайым" және міндеттерін орындамайтын ана ретінде сипатталған. Көптеген адамдар осы сипаттамамен келіседі, бірақ кейбір авторлар Жоан Акконың бейжай немесе қамқорлықсыз ана болғанына дәлел жеткіліксіз деп санайды.