Кіріспе

Оңтүстік аспан жарты шарындағы жұлдыздар шоқшасы.

Сипаттамалары

Кентавр, Муска, Апус, Оңтүстік Үшбұрыш, Норма және Лупус жұлдыздарымен шектесетін Цирцин, Альфа және Бета Кентавр жұлдыздарының жанында орналасқан. Оның -50° және -70° арасындағы бұрыштық координатасы болғандықтан, бүкіл шоқжұлдыз 30° солтүстік енінен оңтүстікке қарай ғана көрінеді. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы анықтаған шоқжұлдыздың ресми шекаралары 14 сегменттен тұратын көпбұрышпен белгіленген. Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оңтүстік көтерілу координаттары аралығында, ал бұрыштық координаталары -55.43° және -70.62° аралығында орналасқан. Цирцинус жыл сайын 30 шілдеде сағат 21:00-де ең биік нүктеге жетеді. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ бекіткен шоқжұлдыздың үш әріпті аббревиатурасы "Цир" болып табылады.

Жұлдыздар

Цирцин – төртінші шамадан жарықтығы бір жұлдыздан ғана тұратын әлсіз шоқжұлдыз. Альфа Цирчини – 3.19 сәуле шамасы бар негізгі тізбекті жұлдыз. Ол Альфа Центаврдан 54 жарық жылы қашықтықта және 4° оңтүстікте орналасқан. Бұл шоқжұлдыздағы ең жарқын жұлдыз ғана емес, сонымен қатар түнгі аспандағы жылдам тербелістегі Ap (RoAp) жұлдызының ең жарқын мысалы. Оның A7 Vp SrCrEu типті ерекше спектрлік түрі бар, онда стронций, хром және европийдің жоғары шығарылуы байқалады. Бұл типтегі жұлдыздардың магнит өрісі ерекше орналасқан және олар сәл өзгермелі болады. Альфа Цирчини екіжүзді жұлдыздық жүйе құрайды, оның серігі K5 типті және магнитудасы 8.5 қызғылт сары жұлдыз. Екі жұлдыз арасындағы қашықтық 260 АЕ және олардың ортақ ауырлық орталығының айналасында айналуы 2600 жылды алады. Оның диаметрі Күннің диаметріне қарағанда 1,8 есе үлкен. Гамма Цирчини – 450 жарық жылы қашықтықта орналасқан қос жұлдыз, ал әлсіз компоненті – 5,5-шеңдікті сары жұлдыз. Олар бір-бірінің орбитасын 180 жылда айналып тұрады. 3600 жарық жылынан астам қашықтықта орналасқан бұл жүйе 32 жарық жылы (10 парсек) қашықтықта болса, Венераны -4,8 шамасынан асып түсер еді. және Zeta Circini – 1273 жарық жылы қашықтықта орналасқан 6,09 шамасы бар, спектральді түрі B3V көк-ақ негізгі тізбекті жұлдыз. Цирцинда 493 өзгермелі жұлдыз тіркелген, бірақ олардың көпшілігі өте кішкентай немесе өте күңгірт. Үш көрнекті мысал – Тета Цирчини, Т Цирчини және АХ Цирчини. AX – цефеидтік айнымалы, 5,3 күн ішінде 5,6 және 6,19 шамалары арасында өзгеріп отырады. Ол 1600 жарық жылы қашықтықта орналасқан F8II+ типті сары ақ супергигант. БП Цирчини – 2,4 күн ішінде 7,37 – 7,71 аралығында болатын көрінетін шамасы бар тағы бір Цефеидтік айнымалы. Екі цефеид те спектрлік қосжұлдыздар, олардың серіктері көк түсті ақ жұлдыздар, спектрлік түрі B6 және тиісінше 5 және 4,7 Күн массасы. BX Circini – 2 сағат 33 минут ішінде 12.57 және 12.62 шамалары арасында ауытқуы бар әлсіз жұлдыз. Оның құрамының 99% гелийден тұрады. Оның шығу тегі белгісіз, бірақ гелий мен көміртек/оттегі ақ жұлдызының бірігуінің нәтижесі деп есептеледі. Бірнеше планеталық жүйелері бар жұлдыздар Цирциннің шекарасында жатыр, бірақ олардың ешқайсысы ерекше көрнекті емес. HD 134060 – бұл 79 жарық жылы қашықтықта орналасқан G0VFe+0,4 типті және 6,29 магнитудалы сары жұлдыз. Оның екі планетасы 2011 жылы радиалды жылдамдық әдісі арқылы ашылды: кішігірім HD 134060 b массасы 0,0351 МДж (Юпитер массасы) және өзінің жұлдызының орбитасын 0,0444 АЕ-де 3,27 күнде айналады; үлкенірек HD 134060 c (0,15 МДж), 2.226 АЕ-де орбиталар, шамамен 1161 күндік кезеңмен. Тіпті 8,8 магнитудалы HD 129445 220 жарық жылы қашықтықта орналасқан және Күн массасының 99% -ы және G8V-нің ұқсас спектрлі түрі бар. HD 129445 b – 2010 жылы радиалды жылдамдық әдісі арқылы ашылған Юпитер сияқты планета (1,6 МДж), бұл жұлдызды 2,9 АЕ қашықтықта, шамамен 1840 күнде айналып өтеді. Бұл шоқжұлдыз Құс жолының жазықтығын қиып жатқандықтан, бұл шоқжұлдызда көптеген ірі жұлдыздар орналасқан, соның ішінде GKF2010 MN18 (немесе жай ғана MN18), биполярлы тұмандықта орналасқан көк супергигант, сондай-ақ 9 Вольф Райет жұлдызы, мұндай кішкентай шоқжұлдыз үшін өте жоғары сан.

Терең аспан нысандары

Сыркиннің шекарасында үш ашық шоғыр және планеталық тұмандықтар табылады, олардың барлығы әртүрлі өлшемдегі әуесқой телескоптармен көрінеді. NGC 5823, сондай-ақ Caldwell 88 деп аталады, бақылаушыға ерекше көрінеді, кейде Джон Гершель сипаттағандай, кері "S" әрпі сияқты көрінеді, бірақ оны "тулипан тәрізді" және "қорапша тәрізді" деп те сипаттаған. Салыстырмалы түрде, ашық шоғыр NGC 5715 әлсіз (интегралды шамасы 9.8) – оның ең жарық жұлдызы тек 11-ші шамада және кішкентай (7.0 доға минуты), тек 30 жұлдыздан тұрады. Үшінші ашық шоғыр, Писмис 20, диаметрі 4.5 доға секунды болатын 12 жұлдызды қамтиды, бірақ оның шамасы NGC 5823-ке (7.8) ұқсас. 8270 жарық жылы қашықтықта орналасқандықтан, оны оңай байқау үшін 300 мм-ден асатын апертурасы бар әуесқой телескобы қажет. Бернес 145 – бұл 1971 жылғы Бернес каталогында алғаш тіркелген қараңғы және шағылыстыратын тұмандық. Қара тұмандық компоненті үлкен әуесқой телескобымен оңай көрінеді және оның өлшемі 12 х 5 доға минуты. Кіші рефлексиялық тұмандық компонентін көру үшін үлкен құрал және жанама көру қажет. Сондай-ақ, Сыркин галактикасында ESO 97 G13 орналасқан, ол әдетте Сыркин галактикасы деп аталады. 1977 жылы ашылған, сондықтан белсенді галактикалық ядроға ие. Circinus X 1 – бұл рентгендік екі жұлдыздық жүйе, құрамында нейтрон жұлдызы бар. 2007 жылдың шілдесінде Circinus X 1 жүйесін бақылау кезінде қара тесік жүйелерінде кездесетін рентген сәулелерінің ағындары табылды. 19000 жарық жылы қашықтықта орналасқан PSR B1509 58 пульсары, сондай-ақ Сыркин пульсары деп аталады, оңтүстік полюсінен 20 жарық жылдық материал ағынын шығарды, ол рентген спектрінде анық көрінеді. Сыркиндегі тағы бір супернова қалдығы – SN 185. 185 жылы қытайлық бақылаушылар тіркеген SN 185 түнгі аспанда шамамен сегіз ай бойы көрінді; RCW 86 деп аталатын оның қалдықтары әдеттегі толық айдан үлкен аумақты қамтиды. Жақын екі жұлдыздық жүйедегі ақ жұлдыз серігінен материал жинап, термоядролық жарылыс кезінде, яғни нова деп аталатын жарылыста жануына мүмкіндік береді. Nova Circini 1926 (X Circini) 1926 жылдың 3 қыркүйегінде 6.5 шамада байқалды, кейін 1928 жылы 11.7 және 12.5 шамалар арасында өзгере отырып, 1929 жылы 13 шамаға дейін төмендеді. Nova Circini 1995 (BY Circini) 1995 жылдың қаңтарында 7.2 шамаға жетті. BW Circini – бұл төмен массалы рентгендік екі жұлдыздық жүйе, құрамында шамамен 8 күн массасы бар қара тесік және сары G0III/G5III субигант жұлдызы бар. Рентгендік жарылыстар 1987 және 1997 жылдары, және мүмкін 1971-72 жылдары тіркелді.

Метеорлар жауын

Цирцинус – жыл сайынғы метеор шашырауының сәулелену ортасы, Альфа Цирцинидтер (АЦИ). 1977 жылы Квинслендте алғаш рет байқалған метеорлардың орташа жылдамдығы 27,1 км/с және олар ұзақ мерзімді кометамен байланысты деп саналады. 2011 жылы Питер Дженнискенс C/1969 T1 кометасының қалдықтары Жер орбитасымен қиылысып, Бета Цирциниге жақын сәулелену ортасынан метеорлық шашырау тудыруы мүмкін деген болжам жасады. АЦИ шашырауы 4 маусымда, алғаш байқалған күні ең жоғары деңгейге жетеді.