Кіріспе

Америкалық пастор, ғалым, философ, жазушы және құлдыққа қарсы күрескер Ноа Томас Портер III (14 желтоқсан 1811 – 4 наурыз 1892) – американдық конгрегациялық пастор, ғалым, философ, автор, лексикограф және құлдыққа қарсы белсенді түрде сөйлейтін адам. 1875 жылы ол алғаш рет көтерілгеннен кейін Адирондак тауларындағы Портер тауы оның құрметіне аталды. Ол Йель колледжінің президенті болды (1871–1886).

Өмірбаян

Ол Ноа Портердің кіші ұлы (1781–1866) – Коннектикут штатының Фармингтон қаласындағы Христиандық дін өкілдерінің бірінші шіркеуінің алғашқы пасторларының бірі – және оның әйелі Мехитабел Мейгстің 1811 жылғы 14 желтоқсанда Фармингтон қаласында дүниеге келді. Оның кіші әпкесі Сара Портер, Мисс Портер мектебінің негізін қалаушы, қыздарға арналған колледжге дайындық мектебі. Ол 1831 жылы Йель колледжін бітірді, онда Линониялық қоғамның мүшесі болды. 1836 жылғы 13 сәуірде Нью-Хейвенде Натаниел Тейлордың қызы Мэри Тейлорға үйленді. 1846 жылы Йель университетінде моральдық философия және метафизика профессоры болып сайланды. Портер 1871 жылғы 11 қазанда Йель колледжінің президенті болып тағайындалды. Ол 1886 жылға дейін колледж басшысы қызметін атқарды. Портер Вебстер сөздігінің бірнеше басылымын редакциялады және білім беру туралы жазды. Немец босқыны, жазушы және философ Фрэнсис Либердің ықпалымен Портер құлдыққа қарсы болды және құлдыққа қарсы көзқарасты діни либерализммен біріктірді. Ол Нью-Йорктің Адирондак тауларына жиі сапар шекті, 1875 жылы оның құрметіне кейін Портер тауы деп аталған шыңға көтерілген алғашқылардың бірі болды. Оның ең белгілі еңбегі – «Психология және адам жанына кіріспе» (1868), философияның жалпы тарихын қамтиды, шотланд мектебінің «ақыл-ойы» философиясын ұстанса да, Канттың интуиция доктринасын қабылдап, дизайн тұжырымын априорлық деп жариялады. «Интеллектуалдық ғылым элементтері» (1871) және «Моральдық ғылым элементтері» (1885) атты тағы екі еңбегі де маңызды болды. Ол 1892 жылғы 4 наурызда Нью-Хейвенде қайтыс болды және ол жердегі Гроув-стрит зиратына жерленді.