Кіріспе
Артур Пенрин Стэнли (13 желтоқсан 1815 – 18 шілде 1881), Дин Стэнли ретінде танымал, ағылшын англикан дін қызметкері және шіркеу тарихшысы болды. Ол 1864 жылдан 1881 жылға дейін Вестминстер соборының деканы қызметін атқарды. Ол кең көзқарасты шіркеушіл болды және шіркеу тарихы бойынша көптеген еңбектердің авторы еді. Ол Палестинаны зерттеу қорын құрушылардың бірі болды.
Arthur Penrhyn Stanley, (13 December 1815 – 18 July 1881), known as Dean Stanley, was an English Anglican priest and ecclesiastical historian. He was Dean of Westminster from 1864 to 1881. His position was that of a Broad Churchman and he was the author of a number of works on Church History. He was a co founder of the Palestine Exploration Fund.
Ерте өмір
Стенли Чеширдегі Алдерли-Эдж қаласында дүниеге келді, оның әкесі Эдвард Стенли, кейіннен Норвич епископы, сол кезде ректор қызметін атқарды. Оның Оуэн Стенли есімді ағасы және Мэри Стенли есімді әпкесі болды. "Пенрин" есімді ортаңғы аты Уэльс тегін көрсетеді. Ол Томас Арнольдтың басшылығымен Регби мектебінде білім алды және 1834 жылы Оксфорд университетінің Баллиол колледжіне қабылданды. 1863 жылдың маусым айында ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Оның "Доктор Арнольдтың өмірі", "Кентберридің тарихи ескерткіштері", "Сирия мен Палестина тарихымен байланыста", "Шығыс шіркеулері туралы лекциялар" және "Еврей шіркеулері туралы лекциялар" еңбектері жарық көрді. Дини Стенлидің жинақталған еңбектері 32 томдық кітаптардан тұрады.
Вестминстердің деканы
Стэнли 1863 жылы қазан айында Ричард Уэтели қайтыс болғаннан кейін Дублин архиепископы лауазымына үміткер болды, бірақ Ирландия шіркеуі оны қабылдамады. Оның орнына Вестминстер соборының деканы Ричард Ченевикс Тренч тағайындалды, ал 1863 жылдың соңында Стэнли Таж тарапынан бос қалған декандыққа тағайындалды. Желтоқсан айында ол Үндістанның сол кездегі генерал-губернаторы лорд Элгиннің қарындасы леди Огюста Брюске үйленді. Оның Вестминстерде декандық қызметі көптеген жағынан есімде қалды. Ол бастапқыда екі маңызды кемшілікті мойындады: музыкаға деген қызығушылығының болмауы және архитектура туралы білімінің жеткіліксіздігі. Ол екі тақырып бойынша да көбінесе басқалардың көмегіне жүгінді және Вестминстер аббаттығындағы тарихи ескерткіштердің қазынасын ұмытылудан және бүлінуден сақтауға ерекше энергиямен және толық табыспен кірісті. 1865 жылы ол «Вестминстер аббаттығының естеліктері» деген еңбегін жариялады, бұл еңбек кейбір қателіктеріне қарамастан, мол ақпарат көзі болып табылады. Ол үнемі уағыз айтып, Тренчтің аббаттық мінберге белгілі уағызшыларды шақыру дәстүрін, әсіресе кешкі қызметтерге үлкен серпін берді. Оның Лондонға көшуі оның жеке ықпалын одан да арттырды. Оның достар тобына әртүрлі діндердің, әртүрлі топтардың және дерлік барлық ұлттың өкілдері кірді.
Мұра
Стенли Англиядағы өз заманының жетекші либералды теологы болды. Оның жазбалары оның ерекше көзқарастарын, мақсаттары мен ұмтылыстарын көрсетеді. Ол өмір сүрген дәуірді «сенімнің тоқырауына» немесе «христиан дінінің кеңірек жаңғыруына», «католиктік, жан-жақты, қамтушылық христиандыққа» ұласатын кезең ретінде қарастырды, бұл христиандық «әлемді жеңіп алуы мүмкін» еді. Ол христиан шіркеуі әлі әлемге «соңғы немесе ең толыққанды бейнесін» көрсетпегенін, «христиандық әлемінің әрбір кезеңінің сенімі алдыңғы кезеңнен өте ерекшеленгенін», «барлық жарияламалар мен осы сияқты құжаттар, егер абсолютті шындықтың соңғы түсінігі ретінде қарастырылса, жаңылыстыратын болады» деп сенді. Ол «қазіргі теологтың бірінші міндеті – Киелі кітапты жүйелер құру немесе қорғау үшін емес, оның қандай мазмұнға ие екенін анықтау үшін зерттеу» екенін айтты. Ол осы зерттеуден христиан теологиясының прогрессивті дамуына үміт етті, бұл «біздің заманымыздың ақыл-ойы мен сенімінің арасындағы үлкен айырмашылықтан» туындаған қауіпті болдырмауға көмектесер еді. Ол «кездейсоқ, уақытша немесе екінші дәрежелі нәрселерді екінші орынға қою және негізгі және маңызды нәрселерді тиісті деңгейде көрсету» міндетін қадағалады. Стэнли бұл топқа епископтық немесе пресвитериандық тәртіптерге, діннің сыртқы формалары мен рәсімдеріне, немесе Ескі өсиет кітаптарының авторлығы мен жасына қатысты барлық мәселелерді жатқызатын.