Қыран шоқжұлдызының сипаттамасы

Кіріспе

Солтүстік аспан шеңберіндегі шоқжұлдыз

Ежелгі Персияда әл-Суфи Пегасты шығысқа қарай бет бұрған толық ат ретінде бейнелеген, көптеген басқа уран жазушылар Пегасты теңізден көтеріліп тұрған аттың жартысы ретінде көрсеткен. Әл-Суфидің суретінде Пегас басы Ласерта кесірткесінің жұлдыздарынан құралған. Оның оң алдыңғы аяғы β Peg, сол алдыңғы аяғы η Peg, μ Peg және λ Peg, ал артқы аяқтары 9 Peg жұлдызымен белгіленген. Арқасы π Peg және μ Cyg, ал қарыны ι Peg және κ Peg арқылы бейнеленген. Эпсилон және Тета Пегасы Альфа Акваримен бірігіп, Вей 危 "шатыр" құрайды, Тета шатырдың ең жоғарғы нүктесін құрайды. Индуистік астрономияда Пегас Ұлы шаршысы 26-шы және 27-ші ай фазаларын қамтиды. Нақтырақ айтқанда, ол Айдың демалатын орны болған төсек ретінде бейнеленген.

Сипаттамалары

1121 шаршы градусқа жайылған Пегас 88 шоқжұлдыздың арасында жетінші орында тұрады. Пегас солтүстік және шығыс жағынан Андромедамен, солтүстікке қарай Лацертамен, солтүстік-батыста Сигнуспен, батысында Вульпекуламен, Дельфинмен және Экулеуспен, оңтүстік жағынан Аквариуспен, ал оңтүстік және шығыс жағынан Балықтармен шектеседі. 1922 жылы IAU қабылдаған үш әріптік аббревиатурасы "Peg" болып табылады. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы белгілеген шоқжұлдыздың ресми шекаралары 35 сегменттен тұратын көпбұрыш ретінде анықталады. Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оң көтерілу координаттары мен аралығында, ал еңіс координаттары 2,33° және 36,61° аралығында орналасқан. Оның Солтүстік аспан жарты шарындағы орны, 53°Оңтүстік енінен солтүстікке қарайғы бақылаушыларға бүкіл шоқжұлдызды көруге мүмкіндік береді. Бұл айнымалы жұлдыз, оның көрінетін шамасы 2,37 мен 2,45 аралығында өзгереді. Enif-тің жанында орналасқан AG Pegasi – ерекше жұлдыз, ол 1885 жыл шамасында 6,0 шамасынан жарқырап, кейін 9 шамасына дейін көмескіленді. Ол қызыл алып және ақ ергежейлі жұлдыздан тұрады, олардың массасы Күн массасынан тиісінше 2,5 және 0,6 есеге жуық деп есептеледі. Оның жарқырауы 150 жылдан астам уақытқа созылып, ол тіркелген ең баяу жаңа жұлдыз ретінде сипатталған. Үлкен шаршының ішінде орналасқан Байер белгілері бар үш жұлдыз айнымалы жұлдыздар болып табылады. Phi және Psi Pegasi – пульсациялық қызыл алыптар, ал Tau Pegasi (ресми аты – Salm) – қысқа мерзімді (көбінесе алты сағаттан аспайтын) пульсациялық жұлдыздар класы, олар стандартты шамдар ретінде және астросейсмологияны зерттеу үшін қолданылған. Kerb жылдам айналып, айналу жылдамдығы 150 км/с шамасында, Күннен 30 есе жарық береді және 56,5 минуттық пульсациялық кезеңге ие. Сыртқы атмосферасы 7,762 К тиімді температурада, ол A5IV спектральді типі бар ақ жұлдыз. Zeta, Xi, Rho және Sigma Pegasi аттың мойнына белгі қояды. Олардың арасындағы ең жарық жұлдыз Zeta, оның шамасы 3,4, дәстүрлі түрде Homam деп те аталады. Маркабтан оңтүстік-батысқа қарай жеті градус қашықтықта орналасқан, бұл көк-ақ түсті негізгі тізбек жұлдызы. Бұл баяу пульсациялық B жұлдызы, оның жарықтығы 22,952 ± 0,804 сағаттық кезеңмен аздап өзгереді, бұл күніне 1,04566 циклді құрайды. Xi 2 градус солтүстік-шығыста орналасқан және ол спектральді типі F6V сары-ақ негізгі тізбек жұлдызы, ол Күннен 86% үлкен және 17% массивті, сонымен қатар Күннің жарықтығынан 4,5 есе көп жарық шығарады. Оның 192,3 а.б. қашықтықтағы қызыл ергежейлі серігі бар. Егер кіші жұлдыз үлкен жұлдыздың айналасында айналса, онда бір айналымды жасау үшін 2000 жыл қажет. Theta Pegasi аттың көзіне белгі қояды. Сонымен қатар Biham деп те аталады, ол 3,43 шамалы ақ негізгі тізбек жұлдызы, спектральді типі A2V, шамамен 1,8 есе массивті, 24 есе жарық және 2,3 есе кең. Альфа (Маркаб), Бета (Шиат) және Гамма (Алгениб), Альфа Андромедамен (Альфератц немесе Сира) бірге Пегас алаңы деп аталатын үлкен астеризмді құрайды. Олардың арасындағы ең жарқын Альфератс, ол 1922 жылы шоқжұлдыз шекаралары белгіленгеннен кейін Андромедаға орналасқанға дейін Дельта Пегаси және Альфа Андромеда деп те белгіленген. Екінші ең жарық жұлдыз – Шейт, Жерден 196 жарық жылы қашықтықта орналасқан M2.5II IIIe спектральді типі бар қызыл алып. Ол 95 есе үлкен болып, жалпы жарықтығы Күннің жарықтығынан 1500 есе көп. Бета Пегаси – жартылай тұрақты айнымалы, ол 43,3 күн ішінде 2,31-ден 2,74 шамаға дейін өзгереді. Маркаб пен Алгениб – 133 және 391 жарық жылы қашықтықта орналасқан, спектральді типтері B9III және B2IV көк-ақ жұлдыздар. Олардың ядролық сутегі қоры таусылып бара жатқандықтан немесе таусылғандықтан негізгі тізбектен шығып кеткен сияқты, олар кеңейіп, суынып, ақырында қызыл алып жұлдызға айналады. Маркабтың көрінетін шамасы 2,48. Эта және Омикрон Пегаси сол жақ тізеге, ал Пи Пегаси сол жақ тырнаққа, ал Иота және Каппа Пегаси оң жақ тізе мен тырнаққа жатады. Эта Пегаси, Матар деп те аталады, шоқжұлдыздағы ең жарық бесінші жұлдыз. 2,94 шамасымен жарқырап, ол G2 типті сары алып жұлдыздан және A5V типті сары-ақ негізгі тізбек жұлдызынан тұратын көп жұлдызды жүйе, олар Күннен 3,2 және 2,0 есе массивті. Екі жұлдыз бір-бірін 2,24 жылда айналып өтеді. Ал одан да алыста екі G типті негізгі тізбек жұлдызының екілік жүйесі орналасқан, егер олар шынымен туыс болса, негізгі жұпты айналу үшін 170 000 жыл кетеді. Омикрон Пегасидің шамасы 4,79-ға тең. Жерден 300 ± 20 жарық жылы қашықтықта орналасқан, бұл ақ субгигант өзінің негізгі сутегі отыны таусылып, негізгі тізбектен шығып бара жатқанда суыта бастады, кеңейеді және жарқырайды. Пи1 және Пи2 Пегас көзге көрінбейтін екі жұлдыз, олардың арасы 10 минуттық доғамен бөлінген, және олар нағыз екілік жүйе емес. 289 ± 8 жарық жылы қашықтықта орналасқан Пи2, Күннен 2,5 есе массивті және Күннің радиусына 8 есе кеңейген, Күннің жарықтығынан 92 есе жарқыраған сары-ақ субгигант. Ол секундына 145 км жылдамдықпен айналатын жұлдызаралық дискімен және өте жақын орбитадағы ақ ергежейлі жұлдызбен қоршалған; соңғысы, негізгі жұлдызы ядролық сутегі отынын таусылғанда және алыпқа айналып, кіші жұлдызға материал беру кезінде болашақта Ia типіндегі жаңа жұлдызға айналуға үміткер. Он екі жұлдыз жүйесінде экзопланеталар табылды. 51 Пегаси – Күнге ұқсас жұлдыз, экзопланеталық серігі табылған алғашқы жұлдыз; 51 Pegasi b (бейресми түрде Беллерофон деп аталады, ресми түрде Dimidium деп аталады) – жұлдызына жақын, төрт күнде бір айналымды аяқтайтын ыстық Юпитер. Осы шоқжұлдыздағы HD 209458 b экзопланетасының спектроскопиялық талдауы Күн жүйесінен тыс атмосфералық су буының алғашқы дәлелдерін берді, ал Пегастағы HR 8799 жұлдызының айналасындағы экзопланеталар алғаш рет тікелей бейнеленді. V391 Pegasi – планеталық серігі бар ыстық субэргежейлі жұлдыз.

Covering 1121 square degrees, Pegasus is the seventh largest of the 88 constellations. Pegasus is bordered by Andromeda to the north and east, Lacerta to the north, Cygnus to the northwest, Vulpecula, Delphinus and Equuleus to the west, Aquarius to the south and Pisces to the south and east. The three letter abbreviation for the constellation, as adopted by the IAU in 1922, is "Peg". The official constellation boundaries, as set by Belgian astronomer Eugène Delporte in 1930, are defined as a polygon of 35 segments. In the equatorial coordinate system the right ascension coordinates of these borders lie between and , while the declination coordinates are between 2.33° and 36.61°. Its position in the Northern Celestial Hemisphere means that the whole constellation is visible to observers north of 53°S. It is an irregular variable, its apparent magnitude varying between 2.37 and 2.45. Lying near Enif is AG Pegasi, an unusual star that brightened to magnitude 6.0 around 1885 before dimming to magnitude 9. It is composed of a red giant and white dwarf, estimated to be around 2.5 and 0.6 times the mass of the Sun respectively. With its outburst taking over 150 years, it has been described as the slowest nova ever recorded. Three stars with Bayer designations that lie within the Great Square are variable stars. Phi and Psi Pegasi are pulsating red giants, while Tau Pegasi (the proper name is Salm), is a Delta Scuti variable—a class of short period (six hours at most) pulsating stars that have been used as standard candles and as subjects to study astroseismology. Rotating rapidly with a projected rotational velocity of 150 km s−1, Kerb is almost 30 times as luminous as the Sun and has a pulsation period of 56.5 minutes. With an outer atmosphere at an effective temperature of 7,762 K, it is a white star with a spectral type of A5IV. Zeta, Xi, Rho and Sigma Pegasi mark the horse's neck. The brightest of these with a magnitude of 3.4 is Zeta, also traditionally known as Homam. Lying seven degrees southwest of Markab, it is a blue white main sequence star of spectral type B8V located around 209 light years distant. It is a slowly pulsating B star that varies slightly in luminosity with a period of 22.952 ± 0.804 hours, completing 1.04566 cycles per day. Xi lies 2 degrees northeast, and is a yellow white main sequence star of spectral type F6V that is 86% larger and 17% more massive that the Sun, and radiate 4.5 times the solar luminosity. It has a red dwarf companion that is 192.3 au distant. If (as is likely) the smaller star is in orbit around the larger star, then it would take around 2000 years to complete a revolution. Theta Pegasi marks the horse's eye. Also known as Biham, it is a 3.43 magnitude white main sequence star of spectral type A2V, around 1.8 times as massive, 24 times as luminous, and 2.3 times as wide as the Sun. Alpha (Markab), Beta (Scheat), and Gamma (Algenib), together with Alpha Andromedae (Alpheratz or Sirrah) form the large asterism known as the Square of Pegasus. The brightest of these, Alpheratz was also known as both Delta Pegasi and Alpha Andromedae before being placed in Andromeda in 1922 with the setting of constellation boundaries. The second brightest star is Scheat, a red giant of spectral type M2.5II IIIe located around 196 light years away from Earth. It has expanded until it is some 95 times as large, and has a total luminosity 1,500 times that of the Sun. Beta Pegasi is a semi regular variable that varies from magnitude 2.31 to 2.74 over a period of 43.3 days. Markab and Algenib are blue white stars of spectral types B9III and B2IV located 133 and 391 light years distant respectively. Appearing to have moved off the main sequence as their core hydrogen supply is being or has been exhausted, they are enlarging and cooling to eventually become red giant stars. Markab has an apparent magnitude of 2.48,

Eta and Omicron Pegasi mark the left knee and Pi Pegasi the left hoof, while Iota and Kappa Pegasi mark the right knee and hoof. Also known as Matar, Eta Pegasi is the fifth brightest star in the constellation. Shining with an apparent magnitude of 2.94, it is a multiple star system composed of a yellow giant of spectral type G2 and a yellow white main sequence star of spectral type A5V that are 3.2 and 2.0 times as massive as the Sun. The two revolve around each other every 2.24 years. Farther afield is a binary system of two G type main sequence stars, that would take 170,000 years to orbit the main pair if they are in fact related. Omicron Pegasi has a magnitude of 4.79. Located 300 ± 20 light years distant from Earth, it is a white subgiant that has begun to cool, expand and brighten as it exhausts its core hydrogen fuel and moves off the main sequence. Pi1 and Pi2 Pegasi appear as an optical double to the unaided eye as they are separated by 10 arcminutes, and are not a true binary system. Located 289 ± 8 light years distant, Pi2 is a yellow white subgiant that is 2.5 times as massive as the Sun and has expanded to 8 times the Sun's radius and brightened to 92 times the Sun's luminosity. It is surrounded by a circumstellar disk spinning at 145 km a second, and white dwarf in very close orbit; the latter a candidate for a future type Ia supernova as its main star runs out of core hydrogen fuel and expands into a giant and transfers material to the smaller star. Twelve star systems have been found to have exoplanets. 51 Pegasi was the first Sun like star discovered to have an exoplanet companion; 51 Pegasi b (unofficially named Bellerophon, officially named Dimidium) is a hot Jupiter close to its star, completing an orbit every four days. Spectroscopic analysis of HD 209458 b, an extrasolar planet in this constellation, has provided the first evidence of atmospheric water vapor beyond the Solar System, while extrasolar planets orbiting the star HR 8799 also in Pegasus are the first to be directly imaged. V391 Pegasi is a hot subdwarf star that has been found to have a planetary companion.

Атаулар ауыстырылуы

USS Pegasus (AK 48) және USS Pegasus (PHM 1) – «Пегас» жұлдыз шоқжұлдызының атымен аталаған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелері. «Бейблэйд» айналмалы ойыншығының «Storm Pegasus 105RF» және оның «Galaxy Pegasus W105R2F» және «Cosmic Pegasus F:D» эволюциялары Пегас жұлдыз шоқжұлдызы негізінде жасалған. «Saint Seiya» манга және анимесінің басты кейіпкері Пегас Сейя Пегас жұлдыз шоқжұлдызының атымен аталған.