Кіріспе

Corvidae құс тұқымдасына жататын құстар. Батыс жапырақторғай (Coloeus monedula), сондай-ақ Еуразиялық жапырақторғай, Еуропалық жапырақторғай немесе жай ғана жапырақторғай деп аталады, бұл – құс тұқымдасына жататын өте ұшқыр құс. Ол Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік Африкада кездеседі; көбінесе қоныс жасайды, бірақ солтүстік және шығыс популяциялары қыста оңтүстікке көшіп барады. Төрт түршесі бар, олар негізінен бас және мойын қауырсындарының түсімен ерекшеленеді. Линей алғаш рет оны ресми түрде сипаттап, Corvus monedula деген ат берді. Бұл атау "жақ" деген сөзден шыққан, ол "кішкентай" дегенді білдіреді, сондай-ақ "жапырақторғай" сөзінің синонимі және осы құстың ағылшын тіліндегі атауынан алынған. Ұзындығы бойынша батыс жапырақторғайы – сұр мойны және ашық сұр ирисі бар қара қауырсынды құс. Ол әлеуметтік және дауысты, шағын топтарда, күрделі әлеуметтік құрылыммен ауыл шаруашылығы жерлерінде, ашық орманды жерлерде, жағалаудағы жартастарда және қалалық жерлерде өмір сүреді. Туысқандары сияқты, жапырақторғайлар да зиялы құстар, олар құралдарды қолданатыны байқалған. Ол бәсекеге қабілетті және мүмкіндікті пайдаланатын жемшіл, әртүрлі өсімдіктер мен омыртқасыздарды, сондай-ақ қалалық аймақтардан қалған тамақтарды жейді. Батыс жапырақторғайлары моногамды және ағаштардың, жартастардың немесе ғимараттардың қуыстарында таяқтардан қарапайым ұялар салады. Аналық құс қоңыр дақтары бар шамамен бес ақшыл көк немесе көкжасыл жұмыртқа туады және оларды күтіп бағады. Жастар 4-5 аптада ұшып кетеді.

Этимология

Батыс жапырақшысы – Карл Линнейдің 18 ғасырдағы «Systema Naturae» еңбегінде сипатталған көптеген түрлердің бірі. Оның монета жинауға құштарлығына байланысты Линней оған *Corvus monedula* есімді екі атау берді, мұндағы *mǒnēdŭla* атауы «ақша» сөзінің латын түбірі – *moneta*-дан алынған. Жапырақшылар кейде *Coloeus* туысына жатқызылады, ежелгі грек тіліндегі κολοιός (koloios) сөзі жапырақшыны білдіреді, бірақ көптеген кейінгі еңбектерде екі жапырақшы түрі *Corvus* туысында сақталған. Көне ағылшын тіліндегі *ċēo* және *ċeahhe* сөздері (бастапқы дыбысы [ch] болып айтылады) қазіргі ағылшын тілінде «chough» сөзіне айналды; Чосер кейде осы сөзді батыс жапырақшысын атау үшін қолданған. Бұл дыбырқолданушылық атау, батыс жапырақшысының дауысына негізделген, қазір *Pyrrhocorax* туысына жататын сұр құстарды білдіреді; қызыл тұмсықты сұр құс (*Pyrrhocorax pyrrhocorax*), бұрын Корнуоллде кең таралған, бастапқыда «Корнуолл сұр құсы» деп, кейін жай ғана «сұр құс» деп аталды, атау бір түрден екіншісіне ауысты. «Jackdaw» деген жалпы атау алғаш рет 16 ғасырда пайда болды және ол жануарлардың атында кішкентай түрін білдіру үшін қолданылатын «Jack» есімі мен архаикалық ағылшын сөзі «daw»-дың қосындысы деп есептеледі. Бұрын батыс жапырақшыларын жай ғана «daw» деп атаған. Металл дыбысын еске түсіретін «chyak» дауысы «jackdaw» атауының «jack» бөлігінің шығу тегі болуы мүмкін, бірақ бұл Оксфорд ағылшын сөздігімен расталмаған. «Daw» сөзі, алғаш рет 15 ғасырда құсқа қатысты қолданылған, Оксфорд ағылшын сөздігі бойынша, көне ағылшын тіліндегі *dawe* сөзінен шыққан, оның көне жоғары неміс тіліндегі *tāha*, орта жоғары неміс тіліндегі *tāhe* немесе *tāchele* және қазіргі неміс тіліндегі *Dahle* немесе *Dohle* және диалектілік *Tach*, *Dähi*, *Däche* және *Dacha* сөздерімен байланысы бар. Ағылшын диалектілеріндегі атаулар көптеген. Шотланд және солтүстік ағылшын диалектілерінде 14 ғасырдан бері *ka* немесе *kae* сөздері қолданылады. Бұл сөздің Мидлендс аймағындағы түрі *co* немесе *coo* болған. *Caddow* сөзі *ka* және *dow* сөздерінің қосындысы болуы мүмкін, ол «daw» сөзінің бір түрі. Басқа диалектілік немесе ескірген атауларға *caddesse*, *cawdaw*, *caddy*, *chauk*, «колледж құсы», *jackerdaw*, *jacko*, *ka wattie*, түтін тазалаушы құс (ұя салуға бейімділігіне байланысты) және теңіз құсы (жағалауларда жиі кездесетініне байланысты) кіреді. Ол сондай-ақ жиі «Jack» деп аталған. Жапырақшылардың тобын атау үшін қолданылатын архаикалық сөз – «clattering». Топты атау үшін тағы бір сөз – «train».

Таксономия

2000 жылы жасалған зерттеуде батыс жақталары мен Corvus туысының басқа өкілдері арасындағы генетикалық қашықтық, туыстың қалған бөлігіне қарағанда артық екені анықталды. Бұл Памела Расмуссенді 1829 жылы Иоганн Кауп құраған Coloeus туысын, «Оңтүстік Азия құстары» (2005) еңбегінде қайта қолдануға жетеледі. Осылайша, бұл тәсіл 1982 жылы Ханс Эдмунд Вултерстің неміс тіліндегі жүйелі тізімінде де пайдаланылды. 2007 жылы жүргізілген корвидтердің филогенезіне қатысты зерттеу, бірнеше корвидтердің митохондриялық басқару аймағындағы ДНК тізбектерін салыстырды. Зерттеу барысында батыс жақтасы және оған жақын туысқан даур жақтасы (C. dauuricus), Шығыс Ресей мен Қытайда кездесетін, Corvus туысының негізгі кладына жақын екені анықталды. Бұл екі жақта түрі Алтай тауларында, Оңтүстік Сібірде және Моңғолияда будандасатыны хабарланды. Екі түрдің негізгі ареалдарынан алынған үлгілердің митохондриялық ДНК-сының талдауы, олардың генетикалық тұрғыдан ерекше екенін көрсетті.

Кіші түрлер

Батыс жаңқаның төрт танылған түршесі бар. Барлық еуропалық түршелердің ареалдары қабаттасқан жерде бірігіп кетеді. C. m. monedula Финляндиядан оңтүстікке қарай Балтық теңізі мен Польшаның шығысын, Румыния мен Хорватияны қамтитын көші-қон аймағында C. m. soemmerringii түршесімен араласады. Нордикалық жаңқа (C. m. monedula) (Линней, 1758), атаулы түршесі, Шығыс Еуропада кездеседі. Оның ареалы Скандинавия арқылы, Оңтүстік Финляндиядан оңтүстікке Даниядағы Эсбьерг пен Хадерслевке дейін, Шығыс Германия мен Польша арқылы және оңтүстікке Шығыс Орталық Еуропадан Карпат тауларына, Солтүстік-батыс Румынияға, Солтүстік Сербиядағы Воеводинаға және Словенияға дейін созылады. Ол Норвегияның оңтүстік-шығысында, Швецияның оңтүстігінде, Данияның солтүстігінде және шығысында көбейеді, кейде Англия мен Францияда қыстайды. Испанияға сирек келгенде тіркелген. Оның мойны мен мойын жақтары ақшыл, мойны қара, ал мойын шебі әртүрлі деңгейде ашық сұр түсті. Ол басқа түршелерге қарағанда қараңғырақ түсті және сұр мойнының табанында ақшыл жиегі жоқ. Оның түршелік атауы неміс анатомы Сэмюэл Томас фон Зөммерингтің құрметіне берілген. Ол мойнының артқы жағы мен бүйірлерінің ақшыл болуымен ерекшеленеді, бұл қара басқа және ашық сұр мойын шебін құрайды. Көбінесе қауырсыны жылтыр қара, ал басы, маңдайы және екінші қанаттары қызғылт (monedula және spermologus түршелерінде) немесе көгілдір (cirtensis және soemmerringii түршелерінде) жылтырмен жабылады, ал мойны, бірінші қанаттары және құйрығы көкшіл-жасыл жылтырмен жабылады. Екі жағы, мойны және мойын ашық сұрдан күміс сұрға дейін, ал төменгі жағы құрғақ сұр түсті. Аяқтары қара, сондай-ақ қысқа, мықты тұмсығы да қара, бірақ ересек еркектердің басы мен мойнының қауырсыны жасы ұлғайғанда және тозығы жеткенде, әсіресе көбею алдында бозарып кетеді. Батыс жаңқалары маусымнан қыркүйекке дейін ареалдарының батыс бөлігінде толық қырылдайды, ал шығысында бір айдан кейін. Жерде батыс жаңқалары тік тұрып, сергелеумен жүреді, олардың қысқа аяқтары оларға жылдам жүріс береді. Олар тамақтанатын кезде бастарын төмен немесе көлденең ұстайды. Ұшып бара жатқан батыс жаңқаларын басқа қарғалардан кішірек мөлшерімен, жылдам және терең қанат соғуымен, пропорционалды тар және азырақ саусақталған қанат ұштарымен ажыратуға болады. Олардың мойны да қысқарақ, жуан, тұмсығы әлдеқайда қысқа және көбінесе тығыз топта ұшады. Оларды шоқтардан біркелкі сұр қанаттарымен, қара тұмсықтарымен және аяқтарымен ажыратуға болады. Батыс жаңқасы морфологиясы, мінез-құлқы және дауысымен Даурия жаңқасына өте ұқсас, оның ареалы Батыс Азияда басып жатыр. Ересектерді оңай ажыратуға болады, себебі Даурияның қауырсыны жолақты, бірақ жас құстар әлдеқайда ұқсас, екі түрдің де қара қауырсыны мен қара көздері бар. Даурия батыс түрлеріне қарағанда қараңғырақ, мойнының контрасты аз.

Ән айту

Батыс қарғалары әңгімеге құмар құстар. Ұшу кезінде жиі естілетін негізгі дауысы – металл тәрізді, сыңғырлаған «чьяк-чьяк» немесе «как-как». Құстар көбінесе бірімен-бірі сөйлесіп тұрады, ал түнгі ұйықтауға дайындалғанда, үлкен топтар қақалаған дыбыс шығарады. Батыс қарғаларының да қарлығаш тәрізді, созылған дабыл дауысы бар. 25 күннен бастап жас қарғалар бейтаныс дыбыс естігенде дауыстарын тоқтатып, үндемей қалады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Батыс жапырақторғай Солтүстік-Батыс Африкадан барлық Еуропаға дейін, субарктикалық солтүстіктен басқа, және шығысқа қарай Орталық Азия арқылы Шығыс Гималай және Байкал көліне дейін таралған. Шығыс жағынан Түркия, Кавказ, Иран, Ирак, Ауғанстан, Пәкістан және Үндістанның солтүстік-батыс бөлігінде кездеседі. Ұлыбританиядағы шеткі таулы аймақтардағы құс популяциясының санағы 1970-2010 жылдар аралығында батыс жапырақторғайдың санының күрт өскенін көрсетті, бірақ бұл өсім бұрынғы кезде оларды зиянкес санайтын кезеңнен кейін қалпына келтірумен байланысты болуы мүмкін. 1998 жылы Ұлыбританиядағы популяциясы 2,5 миллионға жуық деп есептелді, бұл 1970 жылғы 780 000-нан асып түседі. Көптеген популяциялар тұрақты, бірақ солтүстік және шығыс популяциялары көшіп-қонып жүреді. Олардың ареалы жазда Ресейден Сібірге дейін солтүстікке қарай кеңейеді және қыста шегінеді. Сирияда олар қысқы қонақтар және сирек кездесетін тұрғындар, сонымен қатар көбею фактілері де тіркелген. soemmerringii түршесі Оңтүстік-Орталық Сібірде және Қытайдың Солтүстік-Батысында кездеседі, ал Жапонияның Хоккайдо аймағында кездейсоқ табылады. 1980 жылдары батыс жапырақторғайдың шағын тобы Солтүстік Американың Солтүстік-Шығысына жетті және Атлантикалық Канададан Пенсильванияға дейін табылған. Олар Гибралтар, Мавритания және Сент-Пьер және Микелон аралдарында да кездейсоқ кездеседі. Варшавадан 1977-2003 жылдар аралығында жиналған деректер қыстауға келген батыс жапырақторғай популяциясының санының төрт есеге артқанын көрсетті. Өсімнің себебі белгісіз, бірақ қара қарғаның санының азаюы түрге жергілікті түрде пайда әкелген болуы мүмкін, немесе Беларусьте қыстаған қара қарғалар батыс жапырақторғайдың Варшаваға көшуіне себеп болған болуы мүмкін.

Мінез-құлық

Жалпы алғанда, орман немесе даладағы адамдарға күдікпен қараса, батыс жақталары қалаларда көбірек үйренеді. Күзде топтардың саны артады және құстар кешке жиналады. Батыс жақталары көбінесе бас киімді қарғалармен бірге болады. Кейде батыс жақталары еуропалық шұбарлар, қарақұстар немесе египет құстары (Neophron percnopterus) сияқты ірі құстарды қуады; біреуі ескерту береді, ол өз тектілерін жиналып, топтасып шабуылдауға шақырады. Ауру немесе жараланған батыс жақтасын өлтіргенше қорқытуы мүмкін. Жас еркектер аналықтармен жұптасудан бұрын жеке статусын орнатады. Жұптасқаннан кейін аналық серігімен бірдей әлеуметтік дәрежеге ие болады. Жұптаспаған аналықтар – иерархиядағы ең төменгі деңгейдегі мүшелер, олар азық-түлік пен баспанаға соңғы болып қол жеткізеді. Қорғаныш позыциясында құс басын және тұмсығын төмендетеді, құйрығын жайып, қауырсындарын бүркеді. Бір құс екіншісін орнынан ығыстырып, қоныс алады. Екінші құс көбінесе ұрысқа бармастан шегінеді. Батыс жақталары бір-біріне аяқтарымен шабуылдайды, содан кейін аяқтарын торыға тістесіп, бір-бірін тіктеп ұрысады. Басқа құстар жиналып, шулап шақырады. Батыс жақталары жұптастарына мойындарын көрсетіп, басының қауырсындарын бүркеп, күтім жасауларын сұрайды. Құстар көбінесе бір-бірінің басын және мойнын күтімдейді. Аллопренинг деп аталатын бұл мінез-құлық көбінесе жұптасқан құстар арасында кездеседі. Кейбір жұптар алғашқы айларда ажырасады, бірақ алты айдан астам уақытқа созылған жұптасулардың көпшілігі өмір бойы сақталады, тек серігі өлгенде ғана аяқталады. Жесір қалған немесе ажырасқан құстар жағдайы нашарлайды, көбінесе ұялардан немесе аумақтардан қуылады және ұяларды жалғыз бағуға шамалары жетпейді. Ұя платформалары үлкен өлшемге жете алады. Жұптасқан жұп әдетте жарыққа таяқтарды тастап, одан кейін пайда болған платформаның үстіне ұя салады. Осы әрекеттердің салдарынан мұржалар бітеліп, тіпті құстар отындарға құлап түседі, кейде құстар олардың ішінде қалады. Гилберт Уайт өзінің "Сельборнның табиғи тарихы" еңбегінде батыс жақталарының Стоунхендждің қабырғалары астындағы жарықтарда ұя салғанын және құстың қоян тесігін ұя салу үшін пайдаланғанын айтады. Олар қара шұбарлардың (Dryocopus martius) және көгершіннің (Columba oenas) ескі ұяларын иелене алады. Жұмыртқалары басқа қарғалардың жұмыртқаларына қарағанда ашық түсті, жылтыр, ашық көк немесе көкшіл жасыл түсті, қоңырдан зәйтүнге дейін немесе күлгілт-көк түсті дақтармен. Жұмыртқаның мөлшері мен салмағы түршелерге қарай аздап өзгереді: monedula түршесінің жұмыртқасы орташа және салмағы бойынша, soemmerringii түршесінің жұмыртқасы мөлшері мен салмағы бойынша, spermologus түршесінің жұмыртқасы мөлшері мен салмағы бойынша. Аналық 17–18 күнге дейін жұмыртқаларды күтіп, содан кейін жалаңаш, көмекке мұқтаж қозылар шығады, олар тамақ үшін толығымен ересектеріне тәуелді. Олар 28–35 күннен кейін ұшып кетеді. Ұялау сәтсіз аяқталған жағдайда сирек қайтадан жұмыртқа салады. Ұяларды тонаушыларға Испанияда қарақұйрық, Англияда қарақұйрық, Англияда қарақұйрық, Финляндияда қоңыр егеуқұйрық (Rattus norvegicus) жатады. Еуропалық қарағайлы мысық (Martes martes) Швециядағы оқшауланған ұяларға шабуыл жасайды, бірақ ұялар колонияның бөлігі болғанда аз сәттілікке жетеді. Батыс жақталары жер бетінде кездесетін ұзындығы шамамен омыртқасыз жәндіктермен, соның ішінде әртүрлі қоңыздармен (әсіресе Melolontha туысының қоңыздары, мырыш құрттары мен қуыршақтары), Diptera және Lepidoptera түрлерімен, сондай-ақ құрттармен және өрмекшілермен қоректенеді. Сондай-ақ, кішкентай кеміргіштер, жартастар, құстардың жұмыртқалары мен қозылары, сондай-ақ жол апатынан өлген жануарлар сияқты өліктер де жейді. Өсімдіктерге арпа, бидай және сұлы сияқты шаруашылық дәнділері, арамшөп тұқымдары, бүлдірген, емен және әртүрлі өсірілген жемістер жатады. Тамақтану құрамында көбінесе 84% өсімдік материалы бар, тек көбейген кезде ғана, негізгі тамақ көзі жәндіктер болады. Батыс жақталары мүмкіндікті пайдалануға бейім және тамақ көздеріне байланысты диетасын айтарлықтай өзгертеді. Олар көк шаңшылдың (Alauda arvensis), манкс шыршасының (Puffinus puffinus), бритсаның (Alca torda), қара шыршаның (Uria aalge), сұр шыршаның (Ardea cinerea) және еуразиялық жағалы көгершіннің (Streptopelia decaocto) ұяларынан жұмыртқалар мен қозыларды алып жүретіні жазылған. Сербияның Воеводина аймағында сакарлық соқырдың (Falco cherrug) батыс жақталарынан электр сымдарында тамақ ұрлағаны туралы хабарланған. Батыс жақталары белсенді тамақ бөлісімін жасайды – мұнда берушінің бастамасы бар – жынысқа немесе туыстыққа қарамастан, бірнеше жеке тұлғалармен. Олар сондай-ақ аз ұнатудан гөрі қанағаттанарлық тамақты көбірек бөліседі. Құстардың көпшілігі тамақ беруі көбінесе ата-аналық күтім мен махаббаттану контекстінде кездеседі. Батыс жақталары басқа түрлерге қарағанда белсенді берудің жоғары деңгейін көрсетеді, тіпті шимпанзелерге де. Бұл мінез-құлықтың функциясы толыққанды түсінілмеген, бірақ ол қоректік заттардан ажыратылған және өзара тиімділік, өшпенділік және қорқытудан сақтану гипотезаларымен үйлеседі. Тамақ бөлісуінің мәртебелілікті арттыруға бағытталғаны да болжанып айтылған.

Паразиттер мен аурулар

Батыс қарғалары сүт тасымалдаушының үй есігіне тастап кеткен сүт бөтелкелерінің фольга қақпақтарын тоқмақтап ашуды үйренген. Campylobacter jejuni бактериясы олардың мүңкілерінен және клоакасынан бөліп алынды, сондықтан олар ішкен кезде сүт заластануы мүмкін. Бұл әрекет Солтүстік-Шығыс Англиядағы Гейтсхед қаласында Campylobacter гастроэнтеритінің жағдайларымен байланысты болды және Денсаулық сақтау министрлігі тоқмақталған бөтелкедегі сүтті тастауды ұсынды. Болашақта құстардың бөтелкелерді тоқмақтауына жол бермеу үшін шаралар қабылдау ұсынылды. Испанияда адам өліміне себеп болған асқазан-ішек ауруының ошағы батыс қарғаларымен байланысты. Ауруға шалдыққан құстың қанатынан полиомавирус бөліп алынды. Аурудың Salmonella және вируспен бірге жұқтырылуы мүмкін, сондықтан вирусқа алдын ала "қарға полиомавирусы" (CPyV) деп аталды. Сегменттелген жіпше тәрізді бактериялар батыс қарғасының жіңішке ішегінен бөліп алынды, бірақ олардың патогенділігі немесе қызметі әлі белгісіз.

Жәндіктерді жою

Батыс жапырақты құртты зиянкес ретінде аулайды, бірақ басқа құрттар сияқты қатты емес. 1500 жылдардың басында бірнеше нашар егістерден кейін, VIII Генрих 1532 жылы «Choughes (яғни жапырақшалар), қарғалар және кескіштерді» жоюға бағытталған «Зиянкестер туралы» заңды қабылдады, осылайша астық дақылдарын олардан қорғады. Батыс жапырақшалары жемістерді, әсіресе, шиені жақсы көретіндіктен, олар кеңінен танымал болды. Бұл заң кезең-кезеңімен қабылданды, бірақ I Елизавета 1566 жылы «Астықты сақтау туралы» заңды қабылдады, ол одан да белсенді қолданылды. Бұл түр 20 ғасырдың ортасына дейін астық дақылдарына төндіретін қауіп және қораларда ұя салуға бейімділігі үшін аңға түсіріліп келді. Әсіресе, Норфолк округінде көптеген құстар қырылды. Сонымен қатар, батыс жапырақшаларын басқа құстардың ұяларынан жұмыртқаларын ұрлағандары үшін аңшылық иеліктерінде де өлтірді. 2003 жылы Антония Херет корвидтерге қатысты қоғамдық пікір туралы диссертациясында неміс натуралисі Альфред Брем батыс жапырақшасын сүйкімді құс деп санағанын және осы түрдің ауыл шаруашылығына ешқандай теріс әсерін сипаттамағанын атап өтті. Батыс жапырақшасы - Ұлыбританияда заң бойынша жем ретінде пайдалануға немесе торға түсіруге болатын өте сирек құстардың бірі. Торға түсіру арқылы бақылауға болатын басқа зиянкестер - қарға, сұрқыл, шоқыр және кескіш. Рұқсат етілген адам 1981 жылғы «Жабайы табиғат және ауыл шаруашылығы туралы» заңның талаптарын орындауы керек және құстарды тұтқындамас бұрын олар зиянды екенін көрсетудің қажеті жоқ. 2003 жылдан бастап батыс жапырақшасы Еуропалық Одақтың құстар туралы директивасында мақсатты аңшылық үшін потенциалды түр ретінде қарастырылды және неміс аңшылық қауымдастықтары оны аңшылыққа шақыруды қолдады. Ежелгі гректер мен римдіктердің «Аққулар үндемегенде, жапырақшалар ән салады» деген мақалы бар, яғни білімді немесе дана адамдар ақымақтар үнсіз болғаннан кейін ғана сөйлейді. Ежелгі грек фольклорында жапырақшаны майлы табақпен ұстауға болады. Өзін-өзі сүйетін жаратылыс, ол өз бейнесіне қарап, суға түседі. Мифтік ханшайым Арне Ситонис Крит патшасы Миноспен алтынмен параға түсті және оның ашкөздігі үшін құдайлармен жазаланды, ол әлі де жалтыраған нәрселерді іздейтін жапырақшаға айналды. Рим ақыны Овидий өзінің «Аморес» поэмасында жаңбырдың алдын ала хабаршысы ретінде жапырақшаларды сипаттады. Плиний тесалиялықтардың, иллириялықтардың және лемниялықтардың шегірткелердің жұмыртқаларын жою үшін жапырақшаларды қалай бағалағанын айтады. Чехтердің ырым-жырымдарына сәйкес, егер жапырақшалар ұрысса, соғыс басталады және жапырақшалар киіктерін құрмай Сазавадан қуылғаннан кейін Сазавада ұя салмайды. 19 ғасырдың Фендерінің сенімі бойынша, үйлену тойына бара жатқанда жапырақшаны көру келіншек үшін жақсы белгі. Украинаның Галич қаласының көне гербінде жапырақша бейнеленген, қала атауы шығыс славян тілінде осы құсты білдіретін сөзден алынған. Милан Кундераның «Күлкі мен ұмыту кітабында» (1979) Франц Кафканың әкесі Германның дүкенінің алдында өз есімінің жанында жапырақша суреті салынған тақтайша болғанын айтады, өйткені «кавка» чех тілінде жапырақша дегенді білдіреді. Assassin's Creed IV: Black Flag видеоойынында басты кейіпкердің кемесі Jackdaw деп аталады.