Кіріспе
Eton fives – британдық бес ойынның бір түрі, регби бес ойынына ұқсас, үш жақты алаңшада екеулеп ойналатын қолмен ойналатын ойын. Ойынның мақсаты – қарсы команданы алдыңғы қабырғадан допты "жоғары" қағудан жаңылыстыру, доп екі рет секіргенге дейін қабырғаның немесе қырының кез келген комбинациясын пайдаланып ойнау арқылы. Этон бестігі – сирек кездесетін спорт түрі, онда небәрі бірнеше алаңша бар, олардың көпшілігі Ұлыбританиядағы жеке мектептердің инфрақұрылымының бір бөлігі болып табылады.
Eton fives, a derivative of the British game of fives, is a handball game, similar to Rugby fives, played as doubles in a three sided court. The object is to force the other team to fail to hit the ball 'up' off the front wall, using any variety of wall or ledge combinations as long as the ball is played 'up' before it bounces twice. Eton fives is an uncommon sport, with only a few courts, most of them as part of the facilities of the independent schools in the United Kingdom.
Шығу тегі
Итон бестенуі – 19-шы ғасырдың соңында Итон колледжінде дамыған спорт түрі. Қазіргі корттың пішіні Итон колледжінің шіркеуінен алынған, онда А. К. Айнгер және оның достары 1877 жылы қарапайым ережелер жинағын жасады. Сол кезден бері ережелер өзгертілген, бірақ негізгі элементтері осы күйінде сақталған және олар төмендегі «Ережелер» бөлімінде сипатталған. Итон бестенуінің ресми түрде қалыптасуына дейін, 1787 жылы, мектептің 80 жылдығында Лорд Веймут атындағы грамматикалық мектептің (қазіргі Уорминстер мектебі) аумағында корт салынды. Осы мектептің оқушысы Томас Арнольд осы ойынды өзімен бірге Регби мектебіне алып барған, соның нәтижесінде Регби бестенуі пайда болды. Уорминстер мектебіндегі корт сақталған, бірақ оны сирек пайдаланады. City of Norwich School (бұрынғы Eaton (City of Norwich) School) екі бестен корттары бар мемлекеттік жалпы білім беретін мектеп болуы мүмкін. Eaton және Eton командалары арасында корттарда матчтар өткізілген, бірақ 1990 жылдары корттар оқытушылардың көлік тұрағы ретінде пайдаланылды. Алайда, 2013 жылдан бері корттардың бірі бестенге арналса, екіншісі қазандық бөлмесі болып табылады. Хароу мектебінің зейнеткер мұғалімі, бестен секциясының жетекшісі болған Дейл Варгас Итон бестенуінің тарихын жазып, жариялаған. Кітаптың атауы – «Итон бестенуі: Тарих». Авторлардың бірі – Питер Ноулз.
Сот
Этонның бес ауласы үш қабырғадан тұрады, сол жақ қабырға ауланың шамамен жартысына дейін бір тіреумен үзіледі. Соттың екі деңгейі бар, алдыңғы жағы ойын алаңын артқы жартысынан шамамен алты дюймға жоғары. Алдыңғы қабырғада оң қабырғадан үш төрттен бір метр қашықтықта тік қара сызық орналасқан; бұл кейін егжей-тегжейлі сипатталатын беру және қайтару процесінде қолданылады. Бұл жерде бүкіл «жоғарғы сатыны» шамамен көкірек биіктігінде айналып өтетін диагональды жиек бар; доп осы жиекті соғып немесе одан жоғары өтсе, ол «жоғары» саналады. Бұл жиектің астында, тізе биіктігінде, ені шамамен екі дюйм болатын көлденең жиек орналасқан, ол тек «жоғарғы сатыда» ғана кездеседі. Бұл жиек Етон колледжінің шіркеуінде болғандықтан, Етон бестігінің тарихымен байланысты. Диагональды жиек «жоғарғы сатының» шетінде тік түседі, содан кейін төменгі сатыда сәл төменгі биіктікте әдеттегі күйіне оралып, алаңның артқы жағына дейін созылады. Артқы жағында кірпіш бағаналар бар, олар алаңға сәл шығып тұрады, олардың ені мектептен мектепке өзгереді, бұл «тіреулер» әдетте 2–10 дюйм аралығында болады. Доптың осы бөлігіне тиюі өте сирек, бірақ тиген жағдайда ұпай жеңіп алуға мүмкіндік туады. Тіреу мен жоғарғы сатының арасында шамамен 10 см² болатын кішкентай төртбұрышты алаң бар, оны көбінесе «бұрыш» деп атайды. Егер доп бұрышқа тисе, көбінесе ұпай жеңіледі. Әр мектептегі аулалардың өзіндік ерекшеліктері бар, сондықтан мектеп аулаларын белгілі бір шекте өзгертуге болады. Осылайша, «үй командасы» соттың ерекшеліктері мен орналасуын білу арқасында, келуші командадан артықшылыққа ие болуы мүмкін.
Бір ұпай
Ақтау мынадай жұмыс істейді: ойын басталғанда, беруші тірек пен алдыңғы қабырғаның арасында тұрады. "Кесуші" деп аталатын қабылдаушы, басқа екі ойыншымен бірге артқы алаңда тұрады (кесушінің серігі оның артында, ал берушінің серігі төменгі оң бұрышта). Беруші допты биік лақтырады, осылайша ол алдыңғы және оң қабырғадан секіріп, қадамнан кейін және шамамен алаңның ортасына түседі (ескерту: әртүрлі ойыншылар допты әртүрлі нүктелерде секіруді қалайды, осылайша олардың "кесулерінде" әртүрлі айналу түрлерін алу үшін). Беруге қатысты ережелер жоқ, бірақ кесуші кез келген беруді қабылдамауы мүмкін, сондықтан оңай ұруға болмайтын берудің пайдасы шамалы. Содан кейін кесуші көбінесе допты жоғарыдан, әдетте бұрышқа қарай ойнайды, осылайша доп оң қабырғаға, содан кейін алдыңғы қабырғаға тиіп, тікелей берушіге қайтады. Бұл "кесуді" орындаудың ең жақсы тәсілі – допты қуа тұрып, баспалдаққа шығып, беруші жоғарыдан қайтарса, жылдам ұруға дайын болу. Осы жерден кесуші мен беруші допты ұрып беруге тырысады, ал қалған екі ойыншы олар жіберген допты жинап алады. Бұл доп "төменге" немесе алаңнан сыртқа кеткенге дейін жалғасады.
Жарыстар
Қазір беске маусымында әртүрлі уақыттарда өтетін көптеген чемпионаттар мен турнирлер бар. Кинард кубогы – кез келген жастағы ойыншыларға ашық турнир. Жылдар бойында ол бәсекелестігін күшейте түсті және қазіргі таңдағы ең қажетті жүлдеге айналды. Басқа турнирлердің ішінде Солтүстік чемпионаттары және Этон Fives Association (EFA) кубогы бар, онда 6 ойыншыдан (3 жұп) тұратын командалар бір сеттен тұратын матчтарда бір-бірімен жарысады. Мектептер арасындағы ұлттық чемпионат – еліміздің барлық мектептеріндегі ойыншылар үшін маусымның ең маңызды оқиғасы. Чемпионаттың орны жыл сайын Итон мен Шрусбери қалаларының арасында ауысады. Әр жас тобы үшін чемпионаттар бар, олар 10 жасқа дейінгілерден бастап, ашық (18 жасқа дейінгілер) дейін. Осы чемпионаттардың ішінде негізгі турнир, А және В лигасы болады.
Бестікті ұстағандар
"Беске қараушы" – кез келген оқу орнындағы кез келген спорт түрінің капитанына балама. Бұл Итон колледжіндегі бірнеше кіші офицерлік лауазымдардың бірі.
Соттар тізімі
Корольдік грамматикалық мектеп, Хай-Уайкомб, Сент-Бартоломьюс мектебі, Ньюбери, Сент-Олав грамматикалық мектебі, Норвич қаласының мектебі және Королева Елизаветаның мектебі, Барнет Ұлыбританиядағы Eton fives корты бар жалғыз мемлекеттік емес мектептер болып табылады. Eton fives корты бар басқа мектептерге Алленс мектебі, Алденхам мектебі, Шрусбери мектебі, Хайгейт мектебі, Харроу, Беркхамстед мектебі, Кранли мектебі, Саннингдейл мектебі, Сент-Бис мектебі, Итон колледжі, Король Эдвард мектебі, Бирмингем, Вестминстер мектебі, Вулвергемптон грамматикалық мектебі, Марлборо колледжі, Озуэстри мектебі, Оукхэм мектебі, Ррек колледжі, Рептон мектебі және Ипсвич мектебі, Университет колледжі мектебі кіреді; осының салдарынан, бұл мүмкіндік негізінен олардың студенттері мен түлектеріне тиесілі болды. Ұлыбританияда жеке тұлғаға тиесілі жалғыз корты Кенттегі Торри Хилл иелігінде орналасқан. Кембридж университеті, Сент-Олав грамматикалық мектебі, Брайанстон мектебі, Чартерхаус мектебі, Лансинг колледжі, Эмануэль мектебі және Саммерфилдс дайындық мектебі Англиядағы жалғыз жабық Eton fives кортына ие, ал үш регби Eton fives корты біріншісіндегі Eton fives және сквош корты кешенінің бөлігі болып табылады, олар бірге Джок Бернет Eton fives орталығын құрайды. Алайда, жақында Лондондағы Уайт-Ситидегі Вествей спорт және фитнес орталығында алғашқы нағыз қоғамдық корты ашылды, бұл Eton fives-тің шағын спорт түрі ретіндегі тағдырының өзгеруіне мүмкіндік береді. Rydal Penrhos мемлекеттік мектебінде қазіргі уақытта Уэльстегі жалғыз Eton fives корты бар. Ұлыбританиядан тыс жерлерде де бірнеше корты бар, ең танымалдары Австралиядағы Джилонг грамматикалық мектебінде (мектеп көбінесе «Австралияның Этоны» деп аталады); сондай-ақ Женевада, Цюрихте, Швейцариядағы Lyceum Alpinum Zuoz, Сент-Пол мектебі, Дарджилинг, Үндістан (мектеп көбінесе «Шығыс Этоны» деп аталады) және Малайя колледжі Куала-Кангсар, Малайзияда корты бар, ал екі жаңа корты жақында Францияның оңтүстігінде, Грильон ауылында, Прованста аяқталды.