Уильям Уоллер: Англия саяхаты мен саяси өмірі

Кіріспе

Англиялық сарбаз және саясаткер (ө. 1668)

Сэр Уильям Уоллер (шамамен 1598 – 19 қыркүйек 1668) – Бірінші Англия азамат соғысы кезінде Парламент әскерлеріне басшылық еткен ағылшын сарбазы және саясаткері. 1640 жылы Ұзақ Парламентке Андоверден депутат болып сайланған Уоллер 1645 жылы өзін-өзі шектеу туралы жарлық бойынша әскери лауазымдарынан бас тартты. Теңдесі жоқ діншіл және шын пұритан болғанымен, ол 1646 жылдан кейін саясатқа Жаңа үлгідегі армияның араласуына қарсы болған, орташа пресвитериандық топқа жатты. Осының салдарынан, ол 1647 жылдың шілдесінде әскер тарапынан Парламенттен қуылған он бір депутаттың бірі болды, содан кейін 1648 жылдың желтоқсанында I Чарльздың сотына қолдау көрсетуден бас тартқаны үшін Прайдтің тазалауына ұшырады, ал 1649 жылдың қаңтарында ол жазаланды. Британдық аралық кезеңде бірнеше рет тұтқындалған ол, 1660 жылы Стюарттардың қайта орнатылуына дейін Конвент Парламентіне сайланды. Парламент таратылғаннан кейін саясаттан зейнетке шықты және 1668 жылдың қыркүйегінде Остерли Парктегі үйінде қайтыс болды. Уоллер Үш патшалық соғысына өте тартынған көптеген адамдардың бірі болды, бірақ ол терең діни немесе саяси принциптерге сүйене отырып, оған қатысты. Ол, ең алдымен, 1643 жылы жақын досы және роялист қарсыласы сэр Ральф Хоптонға жазған хатымен танымал.

Жеке мәліметтер

Уильям Уоллер Кент графтығындағы Севеноакс қаласының жанындағы Ноулде, сэр Томас Уоллер мен оның әйелі Маргарет Леннардтың ұлы болып дүниеге келді. Маргарет Леннард – 11-ші Дакер баронессасы Маргарет Файннің қызы еді. Ол Оксфордтағы Магдален Холлға оқыды, ол сол кезде пуритандық білім берудің танымал орталығы болған, бірақ бітірген жоқ. Оның әкесі де, атасы да парламентте қызмет еткен, ал оның бірінші туысы – сэр Хардресс Уоллер еді. Ол үш рет үйленді: Джейн Рейнеллмен (1622–1633), леди Энн Финчпен (1638–1652) және леди Энн Харкортпен (1652–1661). Барлығында оның үш ұлы мен үш қызы болды, олардың тек екеуі ғана ересек жасқа жетті: Маргарет (1633–1694) және Уильям (1639–1699).

Еуропадағы әскери мансап

Уоллерлер отбасы 16 ғасырда түрлі лауазымдарды атқарды, соның ішінде Довер қамалының бастығы және Доверден депутат болып сайланды, бірақ 1590 жылдары ақшаларының көп бөлігін жоғалтты. Уильямның әкесі Томас Ирландияда қызмет етті және 1601 жылы ағасы Джордж Уоллерден Громбридждегі отбасылық иеліктерді сатып алды. Уоллер әкесінің қадамын басып, кәсіби әскерге қатысты және 1617 жылы Венеция Республикасының армиясына қосылды, онда ағылшын жалдамалы әскерлерінің жетекшісі сэр Хорас Веремен танысты. 1620 жылы ол және сэр Ральф Хоптон Богемия королевасы Елизаветаның жеке күзетшілерінің құрамында болды. Оның күйеуі Фредерик қарашада Ақ тауда жеңілгеннен кейін, олар оны Франкфуртқа қауіпсіз эвакуациялады. 1622 жылы Англияға оралғаннан кейін ол рыцарьдық атаққа ие болды, сондай-ақ әжесінен мұраға шарап импортына салынатын баж салығын алды, ол оған жылына £1,000-ден £3,000-ға дейін табыс әкелді. Бұл оған бай Девон отбасынан шыққан Джейн Рейнеллге үйленуге мүмкіндік берді; ол 1633 жылы қайтыс болды, одан кейін 1634 жылы оның әкесі, ал 1636 жылы ұлдары Ричард қайтыс болды. Уоллер оның мүлкінің көп бөлігін мұраға алды және Провиденс аралы компаниясының төрттен бір бөлігін сатып алды. Шын ниетті пресвитериан болғандықтан, ол осы сенімді бөлісетін басқалармен байланыс орнатты, кейіннен Парламенттің белді қолдаушылары болды, олардың ішінде Джон Пим, Генри Дарли, Лорд Сей және Лорд Брук болды. Оның екінші әйелі, леди Энн Финч, Кенттің тағы бір ықпалды саясаткері Винчилсия графымен туыс болды және оның діни көзқарастарын бөлісті. Олар 1638 жылы Винчестер қамалын сатып алып, елде «зейнеткерлік өмір» өткізді, бірақ Карл мен Парламент арасындағы саяси шиеленіс күшейгенде, Уоллер қатысуды өз міндеті деп санады. 1640 жылдың сәуір айында ол Ұзақ Парламентке дейінгі қысқа Парламентке Андоверден депутат болып сайланды, содан кейін 1642 жылдың 3 мамырында Ұзақ Парламентке қайта сайланды.

Үш патшалықтың соғыстары

Парламентке берік қолдау көрсеткен Уоллер 1642 жылдың тамызында Бірінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда полковник болып тағайындалды, Портсмут, Фарнхэм, Винчестер және Оңтүстік Англияның басқа да маңызды орындарын басып алды. 1643 жылдың басында Уоллер генерал-майор болып тағайындалды және оған Батыс Ассоциация армиясының басшылығы берілді, оның қарсыласы батыстағы роялистік күштерді басқаратын ескі досы сэр Ральф Хоптон болды. 5 шілдеде Лансдаун шайқасында Хоптонға Морис ханзада қосылды, ал 13 шілдеде олардың біріккен күші Уоллер әскерін Раундвей Даун қаласында талқандады. Уоллер шамамен 500 атты әскермен Бристольге қашып кетті, оның гарнизонының көп бөлігі Раундвей Даунда жоғалып кетті; қалада тұтқындалуды қаламағандықтан, 21 шілдеде ол өзінің қалған әскерлерімен бірге Эвешемге қарай жолға шықты. Төрт күннен кейін Бристоль принц Рупертке берілді, батыстағы парламенттік күштер Плимут пен басқа да оқшауланған гарнизондарға дейін шектелді. Жеңіліс Уоллердің әскери беделіне көп әсер етпесе де, барлық тарапта соғыстан шаршау белгілері көбейді, соның ішінде 7-9 тамызда Лондонда соғысқа қарсы демонстрациялар өтті. Оксфордтағы стратегиялық кеңесте роялистердің жоғарғы қолбасшылығы принц Руперттің батыстағы соңғы ірі парламенттік бекінісі Глостерді басып алып, содан кейін Лондонға қарсы шабуыл жасауына келісті. Бұл Хоптонның Гэмпшир мен Сассекске ілгерілеуімен қолдау табады, олардың темір қорыту зауыттары Парламенттің қару-жарақтарының негізгі көзі болды. Уоллер Фарнхэм қамалында жаңа әскер жинады, оған Кент, Суссекс және Гэмпширдің Оңтүстік-Шығыс қауымдастығынан келген әскерлер, сондай-ақ Лондоннан келген қосымша күштер кірді. Соғыс бойында екі тарап та осы милицияға сүйенді; қызмет ету мерзімі әдетте өз аймағында 30 күнмен шектелген, бірақ ең үлкен және жақсы жабдықталған Лондон жасақтары Парламенттің бос орындарын толтыру үшін жиі пайдаланылды. Уоллер әскеріне принц Руперттің Лондонға қарсы шабуылын тоқтату үшін жиналған бірнеше полк кірді, ол қыркүйек айының соңында Ньюбери шайқасында аяқталды. Қарашада Бассинг Хаусқа жасалған шабуыл сәтсіз аяқталды, көптеген әскерлер "Үйге! Үйге!" деп шу шығарды. Эссекс графының Алтонды, содан кейін Арунделді қайтарып алу туралы бұйрығы бойынша Уоллер Лондондық жасақтарды 13 желтоқсанда Алтонды басып алуға көндірді. Ол Арунделге көмек сұрағанда, олар бас тартты және 15 желтоқсанда үйлеріне қайтарылды. Алайда ол 6 қаңтарда Арунделді басып алды, бірақ қатты қар жауғаннан кейін бірнеше апта бойы операциялар тоқтатылды. Ақпан айының соңында Уоллер әскерінің саны 5000 жаяу әскер мен 3500 атты әскерге дейін өсті; оған Хоптоннан айналып өтіп, батысты қайтарып алуға бұйрық берілді. Наурыз айының басында сэр Ричард Гренвиллдің Хоптонға ақпарат бергеніне қарамастан, Уоллер оны 1644 жылдың 29 наурызында Шеритон шайқасында жеңіп, оңтүстік-шығыстағы роялистердің қаупін жойды. Уоллер Оксфордқа шабуыл жасау үшін Эссекске қосылды; ол тұтқындалудан сақтану үшін Карл мен негізгі роялистік әскер Вурчестерге шегінді; Эссекс Уоллерге одан әрі ілесіп, Лайм-Регистің қоршауын жеңілдету үшін батысқа кетті. 29 маусымда Уоллер Чарльзбен Кропреди көпірінде қақтығысты; оның шығындары аз болды, бірақ әскерлерінің рухы құлдырады. Оның әскері ыдырап, Лондонда үрей тудырып, Чарльздің Эссексті Батыс елдеріне қуып кіруіне мүмкіндік берді. Эссекс қыркүйек айында Лоствитиелде жеңілді, ол атты әскермен қашып құтылса да, 5000 жаяу әскері берілуге мәжбүр болды. Екінші Ньюбери шайқасында 27 қазанда роялистер Доннингтон қамалының қоршауын жойды; Уоллер, Эссекс және Манчестер басшылығындағы парламенттік күштер арасындағы үйлеспеушілік Чарльздің Оксфордқа қайта кіруіне мүмкіндік берді. Парламент бірден келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізуді қалағандар мен әскери жеңіс арқылы мақсаттарына жетуді қалағандар арасында екіге бөлінді. Олар шотландтық одаққа да қарсы болды, әсіресе Англия мен Шотландияның біріккен пресвитериан шіркеуін құру туралы талаптарға. Оливер Кромвель мұндай шарттарды қабылдамай, күресетінін мәлімдеді. Бұл қақтығыс Марстон Мурды тиімді пайдаланбағандықтары, Лоствитиелде Эссекстің капитуляциясы және Екінші Ньюбери шайқасында Манчестердің соғысуға дайын болмағандығы туралы айыптаулар арқылы жария болды; Уоллер бұл сынды қолдады. Желтоқсан айында сэр Генри Вэйн армия мен флот офицерлерінің парламент мүшесі болған жағдайда, олардың біреуінен бас тартуын талап ететін "Өзін-өзі шектеу туралы" жарлық енгізді. Бұл Манчестер мен Эссексті автоматты түрде қызметтен шеттетуге әкелді, өйткені олар лауазымдарынан бас тарта алмады, бірақ кейіннен парламент мақұлдаған жағдайда қайта тағайындалуға рұқсат берілді. Уоллер бұл жарлықты қолдады және 1645 жылдың сәуір айында лауазымынан кетті.

A firm supporter of Parliament, when the First English Civil War began in August 1642, Waller was appointed a colonel, capturing Portsmouth, Farnham, Winchester and other key locations in southern England. In early 1643, Waller was promoted Major general and given command of the Western Association army, his opponent being Sir Ralph Hopton, an old friend leading Royalist forces in the west. After the inconclusive Battle of Lansdowne on 5 July, Hopton was joined by Prince Maurice and on 13 July, their combined force destroyed Waller's army at Roundway Down. Waller and around 500 cavalry escaped to Bristol, much of whose garrison had been lost at Roundway Down; not wishing to be trapped in the city, on 21 July he and his remaining troops made their way to Evesham. Four days later, Bristol surrendered to Prince Rupert, leaving Parliamentarian forces in the west confined to isolated garrisons in Plymouth and elsewhere. Although defeat had little impact on Waller's military reputation, there were increasing signs on all sides of war weariness, including anti war demonstrations on 7 to 9 August in London. At a strategy meeting in Oxford, the Royalist high command agreed Prince Rupert would capture Gloucester, the last major Parliamentary position in the west, then move against London. This would be supported by Hopton advancing into Hampshire and Sussex, whose iron foundries were Parliament's main source of armaments. Waller assembled a new army at Farnham Castle, consisting of Trained Bands from the South Eastern Association of Kent, Sussex and Hampshire, bolstered by others from London. Throughout the war, both sides relied on these militia; service was normally limited to 30 days, within their home area, but as the largest and best equipped, London units were often used by Parliament to fill gaps. Waller's army included several regiments mustered to repel Prince Rupert's advance on London, which ended at Newbury in late September. An attack on Basing House in November failed, with many shouting 'Home! Home!' Under instructions from the Earl of Essex to retake Alton, then Arundel, Waller persuaded the London Bands to help him capture Alton on 13 December. When he asked for their help with Arundel, they refused, and were sent home on 15 December. However, he successfully captured Arundel on 6 January, before a heavy snow fall ended operations for the next few weeks. By the end of February, Waller's army had been increased to 5,000 infantry and 3,500 horse; he was ordered to slip past Hopton and retake the west. Despite the defection of Sir Richard Grenville in early March, who shared this information with Hopton, Waller defeated him at Cheriton on 29 March 1644, ending the Royalist threat in the south east. Waller now joined Essex to attack Oxford; to avoid being trapped there, Charles and the main Royalist field army retreated to Worcester; Essex ordered Waller to follow him, while he went west to relieve the siege of Lyme Regis. On 29 June, Waller clashed with Charles at Cropredy Bridge; his losses were minimal, but his men were demoralised. His army disintegrated, causing panic in London, and allowing Charles to pursue Essex into the West Country. Essex was defeated at Lostwithiel in September and although he escaped with the cavalry, 5,000 infantry were forced to surrender. At Second Newbury on 27 October, the Royalists lifted the siege of Donnington Castle; lack of co ordination among the Parliamentary forces under Waller, Essex and Manchester allowed Charles to re enter Oxford. Parliament was split between those who wanted an immediate, negotiated settlement and those for whom military victory was the only way to secure their objectives. They also objected to the Scottish alliance, especially the demand for a unified, Presbyterian church of England and Scotland; Oliver Cromwell claimed he would fight, rather than accept such terms. This conflict became public in recriminations over the failure to exploit Marston Moor, Essex' capitulation at Lostwithiel, and Manchester's alleged unwillingness to fight at Second Newbury; Waller supported these criticisms. In December, Sir Henry Vane introduced the Self denying Ordinance, requiring any officers in the army or navy who were also members of Parliament to resign from one, or the other. This automatically removed Manchester and Essex, since they could not resign their titles, although later amended to allow them to be re appointed, 'if Parliament approved.' Waller supported the Ordinance, and resigned his commission in April 1645.

Кейінгі өмір және өлім

Ирландиядағы қолбасшылыққа қарастырылған Уоллер, сондай-ақ, қысқа мерзімге венециялық қызметке оралу мүмкіндігін қарастырды, бірақ бұл оның әскери мансабының аяқталуына әкелді. Ол, басқа пресвитериандар сияқты, Жаңа үлгідегі армия құрылуын қолдағанмен, оны қауіп деп санады және 1646 жылы соғыс аяқталған кезде оны таратуға тырысты. 1647 жылдың маусымында ол Кромвель мен басқа тәуелсіздердің «патшалықты тұрақсыздандыруға сүмелекшілік жасады» деп айыптаған он бір адамның бірі болды және тамыз айында шетелге қашып кетті. Ол Гаагада болды, онда Богемиялық Елизаветамен таныстығын жаңартты, содан кейін 1648 жылдың маусымында үйіне оралды. 1650 жылы Карл II патшаны қалпына келтіруге қатысқан деген айыппен тұтқындалды, бірақ 1652 жылдың басында босатылды. 1654 жылы Остерли паркін сатып алды және Протекторат кезінде жиі сұраққа тартылса да, 1655 жылғы Пенруддок көтерілісіне қатысқан жоқ. 1660 жылғы Реставрация кезінде Миддлсекс округінен Конвент Парламентіне сайланды, бірақ кейін саяси өмірден шеттеді. Өзінің уақытының бір бөлігін «Сэр Уильям Уоллердің беделі мен қызметінің қорғаны» деген мақала жазуға жұмсады, ол 1793 жылға дейін жарияланбады. 1668 жылдың 19 қыркүйегінде қайтыс болды және Вестминстер аббаттығында жерленді.