Халыққа қызмет көрсетудегі тиімділік және жақсы басқару
Good governance
Жақсы басқару: мемлекеттік институттардың тиімді жұмысы, заң үстемдігі, жемқорлықсыздық және азаматтардың құқықтарын қорғау. Мемлекеттік басқарудың маңызды аспектілері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Барлық азаматтардың игілігі үшін мемлекеттік қызметтерді тиімді атқару.
Performing public services competently for the benefit of all citizens
Жақсы басқару – мемлекеттік институттардың мемлекеттік істерді қалай жүргізуін, мемлекеттік ресурстарды қалай басқаруын бағалау және адам құқықтарының іс жүзінде іске асырылуын, сыбайлас жемқорлықтан мүлдем босатылып, құқықтық мемлекет принциптеріне лайықты құрмет көрсетілуін қамтамасыз ету процесі. Басқару – «шешім қабылдау процесі және қабылданған (немесе қабылданбаған) шешімдерді іске асыру процесі». Бұл контексте басқару корпоративтік, халықаралық, ұлттық немесе жергілікті басқаруға қатысты болуы мүмкін. Көмек ұйымдары мен дамыған елдердің билік органдары көбінесе «жақсы басқару» ұғымын ұйымның бағдарламасына сәйкес келетін талаптар жиынтығымен байланыстырады, бұл «жақсы басқарудың» әртүрлі жағдайларда әртүрлі мағыналарды білдіруіне әкеледі. Мемлекеттің қабілеттілігі мен бюрократияның тәуелсіздігі – басқарудың жақсы немесе нашар екенін анықтайтын екі фактор. Олар бір-бірін толықтырады, яғни мемлекет салық жинау сияқты мәселелерде қабілетті болғанда, бюрократтар көп нұсқаусыз өз міндеттерін жақсы орындай алатындықтан, көбірек автономияға ие болуы керек. Дегенмен, қабілеті төмен мемлекеттерде шектеулердің аз болуы және реттеудің күшті болуы қажет. Тиімді басқаруға қатысты тағы бір көзқарас – нәтижелерге баса назар аудару. Жақсы басқару туралы ойлаудың ең жақсы жолы – азаматтардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын нәтижелер, яғни қауіпсіздік, денсаулық сақтау, білім беру, су, келісімшарттарды орындау, мүлікті қорғау, қоршаған ортаны қорғау, сайлау құқығы және әділ еңбекақы. Өйткені үкіметтер өз сайлаушыларына қоғамдық игіліктер ұсыну мақсатымен жұмыс істейді. Сондай-ақ, жақсы басқару мемлекеттік қызметтерді тиімді ұсынумен, халықтың кедейлер мен аз ұлт өкілдері сияқты белгілі бір топтарының қатысуын арттырумен, азаматтардың үкіметтің іс-әрекетін бақылау және тепе-теңдік құру мүмкіндігіне кепілдік берумен, азаматтар мен олардың мүлкін қорғау нормаларын орнату және күшінде ұстаумен, сондай-ақ тәуелсіз сот жүйесінің болуымен шартталады. Лоусон (2011) Ротштейннің «Үкімет сапасы: жемқорлық, әлеуметтік сенім және халықаралық перспективадағы теңсіздік» атты кітабына жасаған шолуында автордың жақсы басқаруды бейтараптық тұжырымдамасымен байланыстырғанын айтады. Бұл, негізінен, бюрократтар өздерінің жеке мүдделерін емес, қоғамдық мүдделерді ескере отырып, өз міндеттерін орындағанда болады. Лоусон онымен келіспейді, себебі заңды бейтарап түрде қолдану экономикалық өсумен байланысты экономикалық либерализм сияқты маңызды факторларды ескермейді. Бір партиялық үкіметтердің тиімділігі тартымды көрінуі мүмкін, бірақ басшылар елдің билік құрылымын және «әдептік экономикасын» терең түсінуі керек дейді Мег Ритмир. Оның «Нақты емес байланыстар: Азияның авторитарлық елдеріндегі бизнес және мемлекет» атты кітабы аймақтағы капиталистер мен автократтар арасындағы нәзік қарым-қатынасты зерттейді. Бо Ротштейн мен Ян Теореллдің пікірінше, жақсы басқарудың басты ерекшелігі – мемлекеттік институттардың бейтараптығы.
Good governance is the process of measuring how public institutions conduct public affairs and manage public resources and guarantee the realization of human rights in a manner essentially free of abuse and corruption and with due regard for the rule of law. Governance is "the process of decision making and the process by which decisions are implemented (or not implemented)". Governance in this context can apply to corporate, international, national, or local governance Aid organizations and the authorities of developed countries often will focus the meaning of "good governance" to a set of requirements that conform to the organization's agenda, making "good governance" imply many different things in many different contexts. The ability of the state and the independence of the bureaucracy are the two factors that determine whether governance is excellent or terrible. They also complement one another in that more autonomy should be allowed when the state is more capable, such as through tax collection, since bureaucrats can carry out their duties well without much guidance. However, less latitude and greater regulation are preferable in states with lower levels of capability. A further perspective on effective governance is based on results. There is no better way to think about good governance than through deliverables, which are precisely the ones demanded by citizens, like security, health, education, water, contract enforcement, property protection, environmental protection, and the right to vote and fair wages. This is because governments operate with the intention of providing public goods to their constituents. Similarly, good governance might be approximated with provision of public services in an efficient manner, higher participation given to certain groups in the population like the poor and the minorities, the guarantee that citizens have the opportunity of checks and balances on the government, the establishment and enforcement of norms for the protection of the citizens and their property and the existence of independent judiciary systems. Lawson (2011) in his review of Rothstein's book "The quality of government: corruption, social trust, and inequality in international perspective" mentions that the author relates good governance to the concept of impartiality, which is basically when the bureaucrats perform their tasks following the public interest rather than their self interest. Lawson differs with him in that this impartial application of law ignores important factors like the economic liberalism, which matters due to its relation with economic growth. The efficiency of one party governments might seem appealing, but leaders need a deep understanding of a country's power structure and "moral economy", says Meg Rithmire. Her book Precarious Ties: Business and the State in Authoritarian Asia explores the delicate relationship between capitalists and autocrats in the region. According to Bo Rothstein and Jan Teorell, the key characteristic of good governance is the impartiality of government institutions.
Реформа және стандарттар
Жақсы басқаруды қамтамасыз ету үшін үш институтты реформалауға болады: мемлекет, жеке сектор және азаматтық қоғам. Елдік деңгейдегі бастамалар мен халықаралық қозғалыстар басқару реформасының түрлі аспектілеріне назар аударады. Әрбір реформалық қозғалыс жақсы басқару критерийлерін өзінің қажеттіліктері мен басымдықтарына сәйкес анықтайды. Халықаралық қауымдастықтың белгілі ұйымдарының жақсы басқару стандарттарының мысалдары төменде келтірілген.
Three institutions can be reformed to promote good governance: the state, the private sector and civil society. A variety of country level initiatives and international movements put emphasis on various types of governance reform. Each movement for reform establishes criteria for what they consider good governance based on their own needs and agendas. The following are examples of good governance standards for prominent organizations in the international community.
Біріккен Ұлттар Ұйымы
Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) жақсы басқарудағы рөлін арттырып келеді. БҰҰ-ның бұрынғы бас хатшысы Кофи Аннанның айтуынша, "жақсы басқару – адам құқықтары мен заң үстемдігіне құрмет көрсетуді қамтамасыз ету; демократияны нығайту; мемлекеттік басқаруда ашықтық пен қабілеттілікті дамыту". Осыны іске асыру үшін БҰҰ сегіз принципті ұстанады. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) экономикадағы сыбайлас жемқорлықтың себебін экономиканы тиімсіз басқару деп санайды, яғни тым көп немесе тым аз реттеу. Дүниежүзілік басқару көрсеткіштері – 200-ден астам елдің басқару сапасын өлшеуге бағытталған, Дүниежүзілік банкпен қаржыландырылатын бағдарлама. Ол басқарудың алты өлшемін пайдаланады: дауыс беру және жауапкершілік, саяси тұрақтылық және зорлық-зомбылықтың жоқтығы, үкіметтің тиімділігі, реттеудің сапасы, заң үстемдігі және сыбайлас жемқорлықты бақылау. Олар 1996 жылдан бері елдерді зерттеп келеді.
The United Nations (UN) is playing an increasing role in good governance. According to former UN Secretary General Kofi Annan, "Good governance is ensuring respect for human rights and the rule of law; strengthening democracy; promoting transparency and capacity in public administration." To implement this, the UN follows eight principles: The IMF feels that corruption within economies is caused by the ineffective governance of the economy, either too much regulation or too little regulation. The Worldwide Governance Indicators is a program funded by the World Bank to measure the quality of governance of over 200 countries. It uses six dimensions of governance for their measurements, Voice & Accountability, Political Stability and Lack of Violence, Government Effectiveness, Regulatory Quality, Rule of Law, and Control of Corruption. They have been studying countries since 1996.
Халықаралық гуманитарлық қаржыландыру
Жақсы басқару – толыққанды жетілуі қиын идеал, бірақ дамуды қолдаушылар оған қаржы жұмсауға дайын. Ірі донорлар мен Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) сияқты халықаралық қаржы институттары, көмек және несие беруді алушы елдердің жақсы басқаруды қамтамасыз ететін реформаларды жүргізуіне байланыстырып отыр.
Good governance defines an ideal that is difficult to achieve in full, though it is something development supporters consider donating to causes. Major donors and international financial institutions, like the International Monetary Fund (IMF) or World Bank, are basing their aid and loans on the condition that the recipient undertakes reforms ensuring good governance.
Демократиялық жүйе
Азаматтық қоғам, орталықсыздандыру, бейбіт дауларды шешу және есептілік сияқты ұғымдар жақсы басқару ұғымын анықтауда жиі қолданылатындықтан, жақсы басқарудың анықтамасы тиімді демократиялық басқарумен жақын байланысы бар көптеген идеяларды қамтиды. Сондықтан, жақсы басқаруға назар аудару кейде демократиялық үкіметті ілгерілетумен шатастырылуы мүмкін. Дегенмен, 2011 жылы Overseas Development Institute институтының Алина Роша Менокаль жасаған демократия мен даму арасындағы байланысты талдаған әдебиеттерге шолу, осы қарым-қатынас туралы нақты дәлелдердің жетіспеушілігін көрсетті.
Because concepts such as civil society, decentralisation, peaceful conflict management and accountability are often used when defining the concept of good governance, the definition of good governance promotes many ideas that closely align with effective democratic governance. Not surprisingly, emphasis on good governance can sometimes be equated with promoting democratic government. However, a 2011 literature review analyzing the link between democracy and development by Alina Rocha Menocal of the Overseas Development Institute stresses the inconclusiveness of evidence on this relationship.
Мысал
Кейбір саясатшылар үшін батыс демократиялық үкіметтік басқару мен жақсы басқару тұжырымдарының тығыз байланысын көрсететін жақсы мысал – АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтонның 2009 жылғы 12 тамызда Нигерияда жасаған келесі мәлімдемесі:
A good example of this close association, for some actors, between western democratic governance and the concept of good governance is the following statement made by U. S. Secretary of State Hillary Clinton in Nigeria on August 12, 2009:
Президент Обаманың сөзіне қайта оралып айтар болсам, Африкаға күшті жетекшілердің көбеюі емес, уақыт сынағынан өтетін күшті демократиялық институттар қажет. (Қол соғу) Жақсы басқару болмаса, қанша мұнай болса да, қанша көмек көрсетілсе де, қанша күш жұмсалмаса да Нигерияның табысын қамтамасыз ету мүмкін емес. Бірақ жақсы басқару болған жағдайда Нигерияны тоқтатуға ешкімнің қолы жетпейді. Мен барлық кездесулерімде, соның ішінде бүгін түстен кейін президентіңізбен болған кездесуімде де осы мәселені көтердім. АҚШ президент Яр'Адуа ұсынған жеті тармақты реформа жоспарын қолдайды. Біз жолдар, электр энергиясы, білім беру және осы жоспардың басқа да бағыттары бойынша нақты прогресс жасау Нигерия халқы күтіп отырған жетістіктерді көрсетеді деп сенеміз.
Again, to refer to President Obama's speech, what Africa needs is not more strong men, it needs more strong democratic institutions that will stand the test of time. (Applause.) Without good governance, no amount of oil or no amount of aid, no amount of effort can guarantee Nigeria's success. But with good governance, nothing can stop Nigeria. It's the same message that I have carried in all of my meetings, including my meeting this afternoon with your president. The United States supports the seven point agenda for reform that was outlined by President Yar'Adua. We believe that delivering on roads and on electricity and on education and all the other points of that agenda will demonstrate the kind of concrete progress that the people of Nigeria are waiting for.
Сын
Сэм Агеренің айтуынша, "Басқару саласының нақты белгіленбегендігінен туындаған дискрециялық кеңістік пайдаланушыларға өздерінің параметрлерін таңдау және белгілеу мүмкіндігін береді". "Жақсы" басқаруға күмәнді қарау" кітабында Ева Полуха мен Мона Розендалл батыс демократиясындағы қалыпты стандарттарды үкіметтегі "жақсылықтың" өлшемдері ретінде сынға алады. Саяси антропологиялық әдістерді қолдану арқылы, үкіметтер шешім қабылдау кезінде жақсы басқару принциптерін қолданатынына сенсе де, мәдени айырмашылықтар халықаралық қауымдастықтың әртүрлі стандарттарымен қақтығыс тудыруы мүмкін деген қорытындыға келеді. Майкл П. Кройзердің "Жүйелерді қайта қарастыру: Заманауи басқарудағы саясат пен саясат конфигурациялары" еңбегі де жақсы басқаруды талдауға арналған тағы бір жұмыс. Кройзердің мақаласында коммуникация жүйелеріндегі өзгерістердің әртүрлі динамикасы және оның басқаруға тигізетін әсері талқыланады. Мақалада түрлі көзқарастар ұсынылған. Бұл оқырманға заманауи басқаруды әртүрлі тұрғыдан қарауға мүмкіндік береді. Кройзердің мақсаты – қоғамдағы басқару мен саясаттың қалай жұмыс істейтініне, әсіресе күнделікті болатын өзгерістерге ашық көзқарас қалыптастыру болды. Соңғы сын-ескертпелер экономикалық өсудің басты себептерінің бірі – жақсы басқару мен институттар идеясына бағытталған, Кауфманн мен Край, Ацемоглу мен Робинсон атап өткендей, бұл институционалдық реформаларды жаһандық даму күнтәртібінің басына қойды. Бұл сынның негізгі мәселесі – соңғы 70 жылда қарқынды дамыған салыстырмалы түрде аз елдерде "дұрыс" институттар болмағандығы. Керісінше, Қытай мен Оңтүстік Корея сияқты елдер даму жолында сыбайлас жемқорлық пен тежегіш-бақылау жүйесінің болмауынан зардап шекті. Немесе даму экономисі Дани Родрик айтқандай: "Қытайдағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегия 1978 жылдан бері осы елде болған өсім деңгейіне жете алмайтын еді, сондай-ақ 400 миллионнан астам адамды ең қанағаттандырмайтын кедейліктен құтқара алмайтын еді". Осыған байланысты, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес пен үкіметтік реформалардың, әсіресе осал елдерде, өте теріс салдарлары болуы мүмкін екені атап өтілді. Экономикалық өсуге сыбайлас жемқорлық пен институционалдық сападан гөрі әлдеқайда үлкен кедергілер болуы мүмкін, ал сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес пен басқару реформалары жергілікті әлеуметтік-саяси ахуалды дұрыс түсінбегендіктен көбінесе сәтсіздікке ұшырайды. Сонымен қатар, көптеген авторлар "жақсы басқару" даму күнтәртібін тиімсіз деп санайды, себебі "дұрыс" институттар қандай және оларды қалай іске асыру керектігі белгісіз, тіпті егер олардың қажетті немесе пайдалы екенін мойындасақ та.
According to Sam Agere, "The discretionary space left by the lack of a clear well defined scope for what governance encompasses allows users to choose and set their own parameters." In the book Contesting 'good' governance, Eva Poluha and Mona Rosendahl contest standards that are common to western democracy as measures of "goodness" in government. By applying political anthropological methods, they conclude that while governments believe they apply concepts of good governance while making decisions, cultural differences can cause conflict with the heterogeneous standards of the international community. Rethinking Systems: Configurations of Politics and Policy in Contemporary Governance, written by Michael P. Crozier, is another work analyzing good governance. Crozier's article discusses the different dynamics of changes that occur throughout communication systems and the effect it has on governance. The idea of various perspectives is presented throughout the article. This allows the reader to be able to see what contemporary governance is like from different viewpoints. Crozier's motive was to also create an open mindset when referring to how governance and policy within society operate, especially with the constant changes occurring day to day. Recent criticism has been aimed at the idea that good governance and institutions are one of the primary explanatory variables of economic growth, such as argued by Kaufmann and Kraay and Acemoglu and Robinson, which has put institutional reforms high on global development agendas. The criticism is fundamentally concerned with the issue that the relatively few countries which have managed to develop rapidly over the last 70 years did not have the "right" kind of institutions; in contrast, countries like China and South Korea have been plagued by corruption and a lack of checks and balances during their development trajectories. Or as the development economist Dani Rodrik put it: "A development strategy that focused on anti corruption in China would not have produced anything like the growth rate that this country has experienced since 1978, nor would it have resulted in 400 million plus fewer people in extreme poverty." As a result, it has been pointed out that anti corruption efforts and government reforms can have very negative consequences in especially fragile countries there can be significantly bigger barriers to economic growth than corruption or institutional quality, and anti corruption efforts and governance reforms often fail because of a suboptimal understanding of local socio political contexts. Various authors have furthermore argued that "good governance" provides a very unhelpful development agenda as it is unclear what the "right" kind of institutions are or how they should be realized even if we were to accept that they are necessary or helpful.