Кіріспе
Үкімет, бизнес, технология және білім беруде қолданылатын ұғым. Радикалды ашықтық – басқару, саясат, бағдарламалық жасақтаманы жобалау және бизнес салаларында ұйымдық процестер мен деректердің ашықтығын күрт арттыратын іс-әрекеттер мен тәсілдерді сипаттауға қолданылатын сөз тіркесі. Бұл термин алғаш рет бұрын құпия сақталған ұйымдық процестер мен нәтижелер туралы деректерге желілік ақпарат арқылы қол жеткізуге мүмкіндік беретін тәсіл немесе амал ретінде түсінілді.
Radical transparency is a phrase used across fields of governance, politics, software design and business to describe actions and approaches that radically increase the openness of organizational process and data. Its usage was originally understood as an approach or act that uses abundant networked information to access previously confidential organizational process or outcome data.
Тарих және қолданылу
Радикалды ашықтық терминінің қазіргі қолданылуы, Интернетті қоса алғанда, ақпараттық коммуникациялық технологияларды көпшілік қолданумен бірге жүрді. Кевин Келли 1994 жылы: «Желілік дәуірде ашықтық жеңеді, орталықтандырылған бақылау жоғалады» деді. Дэвид Бриннің «Түздік қоғам» еңбегі Оруэллдің «1984» романымен байланысты радикалды ашықтықтың қоғамдық салдарларын жаңаша бейнеледі. Дегенмен, 2008 жылға қарай «радикалды ашықтық» термині бұрын құпия болған басқару ақпаратының билігін, дауысын және көрінуін радикалды түрде орталықсыздандырған WikiLeaks платформасын сипаттау үшін қолданыла бастады.
Корпоративтік ашықтықты түбегейлі арттыру
Радикалды корпоративтік ашықтық, философиялық тұжырым ретінде, корпоративтік, саяси және жеке (жеке тұлғаларды корпорация ретінде қарастыра отырып) ақпаратқа еркін және оңай қол жеткізуге кедергі келтіретін барлық тосқауылдарды жоюды және осындай нәтижеге қол жеткізуді жеңілдету және қорғау үшін заңдарды, ережелерді, әлеуметтік келісімді және процестерді әзірлеуді қамтиды. Тапскотт пен Тиколлдың 2003 жылғы «Жылаңаш корпорация» кітабында осы әдістерді қолдану «корпорацияларды баршаның мүддесі үшін жауапкершілікке тарту» қажеттігіне баса назар аударған. Дэн Гоулман радикалды ашықтықты басқару тәсілі ретінде түсіндірді, онда (идеалды жағдайда) барлық шешімдер қабылдау процесі ашық түрде жүзеге асырылады. Осы тәсілдің ерекшелігі – жаңа технологиялардың мүмкіндігі, сатып алынған өнімдердің экологиялық әсерін ашып, тұтынушыларды хабардар шешімдер қабылдауға және компанияларды олардың бизнес-практикаларын реформалауға бағыттауы. Дәстүрлі PR-менеджментте зиянды бақылау үшін қоғамдық ақпаратты жасыру қолданылып келді. Бірақ, Клайв Томпсонның Wired журналында жазғандай, Интернет ашықтықты күшейтуге ықпал етеді: "[М]ына қызықты парадокс: бедел экономикасы ашық болуға көбірек ынталандырады, керісінше емес. Интернеттегі пікірлерден қашып құтылу мүмкін емес болғандықтан, оларға әсер етудің жалғыз жолы – олардың бір бөлігі болу. Ашықтық сақтау, ашық әрекет ету, қызықты материалдарды жиі жариялау – өзіңізге оң сілтемелер жинаудың және осылайша Google-да іздеу нәтижелерінде жақсы көрсеткіштерге қол жеткізудің жалғыз жолы. Жасырындық пен PR-тәсілдерге жүгінудің қажеті жоқ, өйткені адамдар оларды назарға алмайды немесе олармен байланыспайды, тіпті одан да жаманы – сын-пікірлерді таңдап алып, оларды Google тізіміңіздің жоғарғы жағына орналастырады". Марк Цукерберг «көбірек ашықтық толерантты қоғам құруға көмектеседі, онда адамдар әркімнің кейде жаман немесе ұятты әрекеттер жасағанын қабылдайды» деген пікірде.
"[H]ere's the interesting paradox: The reputation economy creates an incentive to be more open, not less. Since Internet commentary is inescapable, the only way to influence it is to be part of it. Being transparent, opening up, posting interesting material frequently and often is the only way to amass positive links to yourself and thus to directly influence your Googleable reputation. Putting out more evasion or PR puffery won't work, because people will either ignore it and not link to it – or worse, pick the spin apart and enshrine those criticisms high on your Google list of life." Mark Zuckerberg has opined that "more transparency should make for a more tolerant society in which people eventually accept that everybody sometimes does bad or embarrassing things."
Саяси ашықтықтың түбегейлі жүйесі
Хеймсберген саяси ашықтықтың радикалдық түрі үкімет құрылымдарынан тыс, жаңа медиа формаларын пайдаланып, бұрын қолжетімді болмаған және ақпаратты басқару үшін қалай пайдалану керектігіне қатысты жаңа үміттер тудыратын жолдармен құпияларды көпшілікке ашуды қамтиды деп санайды. Демократияның осы эволюциясының айқын мысалы – Вестминстер жүйесі парламенттерінде Хансард құрылуы, ол британдық парламентте айтылған «құпия» ақпаратты заңсыз бөлісетін памфлетшілердің пираттық нарықтарында бастау алды. Хансард қазір көптеген парламенттерде институционалдық деңгейге жетті, парламенттегі талқылаулардың толық тіркелмелері жарияланады, ал заң жобалары мен қабылданған заңдардың мәтіндері, принцип бойынша, қоғамдық құжаттар болып табылады. 1990 жылдардың соңынан бері көптеген ұлттық парламенттер парламенттік пікірталастар мен заңдарды Интернетте жариялауды шешті. Дегенмен, заң жобаларының бастапқы мәтіндері және олар бойынша талқылаулар мен келіссөздер көбінесе парламенттік комиссияларда, олардың жұмысы сирек ашық болады, және саяси партиялар арасында, олардың ашықтығы да өте төмен. Сонымен қатар, ұлттық заңдардың логикалық және тілдік күрделілігіне байланысты, парламенттік деңгейдегі радикалдық ашықтыққа қарамастан, халықтың қатысуы қиын. Радикалды ашықтық мемлекеттік қаржы және мемлекеттік экономика саласында да ұсынылған. «Missed Information» еңбегінде Сарокин мен Шулькин бұл тұжырымдаманы одан әрі дамытып, үкіметтік шешім қабылдаудың гипер ашықтығын жақтады, яғни барлық ішкі жазбалар, электрондық хаттар, отырыс хаттамалары және басқа да ішкі ақпараттың белсенді түрде жұртшылыққа қолжетімді болуын ұсынады. Гипер ашықтық ақпаратқа қол жеткізудің қазіргі «сұраныс бойынша» моделін кері қайтарады, оның орнына барлық ақпарат әдепкі бойынша қолжетімді болады, егер жеке сипаттағы мәліметтер немесе ұлттық қауіпсіздік сияқты шектеулі ерекшеліктер болмаса.
Білім берудің ашықтығы
Білім беру саласында да радикалды ашықтық көрініс табуда. Ашық білім беру ресурстары (АБЖ) – оқыту, оқу, білім беру, бағалау және зерттеу мақсатында пайдалы, әдетте ашық лицензиямен берілген құжаттар мен медиа-материалдар. Кейбір адамдар ашық форматты пайдалануды АБЖ-ның маңызды қасиеті деп есептесе де, бұл барлық тараптармен мойындалған талап емес. Сонымен қатар, онлайн-курстар мен оқу қызметтері де көбірек адамдарға қолжетімді бола бастады. Мысалы, жаңа және кең таралған массивті ашық онлайн-курстар (MOOC) бар.