Саяси ғылымда экономикалық теорияның қолданылуы

Кіріспе

Саяси ғылымға қолданылатын экономикалық теория

Қоғамдық таңдау, немесе қоғамдық таңдау теориясы – «саяси ғылымның дәстүрлі мәселелерін шешу үшін экономикалық құралдарды пайдалану». Оның мазмұны саяси мінез-құлықты зерттеуді қамтиды. Саяси ғылымда бұл – өзімшіл агенттерді (сайлаушылар, саясаткерлер, бюрократтар) және олардың өзара әрекеттесуін зерттейтін оң саяси теорияның бір бөлігі. Бұл өзара әрекеттесуді (мысалы) стандартты шектеулі пайдалылықты максимизациялау, ойын теориясы немесе шешімдер теориясы арқылы түрлі жолдармен көрсетуге болады. Күнделікті қолданыста «қоғамдық таңдау» көбінесе қазіргі заманғы қоғамдық таңдау теориясының негізгі элементтерін білдіреді, ол сайланған шенеуніктерге, бюрократтарға және басқа да мемлекеттік агенттерге ресми қызметтерінде шешім қабылдағанда жеке мүдделерінің әсер ету мүмкіндігіне назар аударады. Экономист Джеймс М. Бьюкенен 1986 жылы «экономикалық және саяси шешімдерді қабылдау теориясының шарты және конституциялық негіздерін жасағаны үшін» экономика ғылымдары бойынша Нобельдік сыйлықты алды. Қоғамдық таңдау талдауы оң талдаудан («қалай бар») бастау алады, бірақ кейде нормативтік мақсаттар үшін («қалай болу керек») қолданылады, проблеманы анықтауға немесе конституциялық ережелерді жақсартуға ұсыныс жасауға (конституциялық экономикада) мүмкіндік береді. Дегенмен, әлеуметтік шешімдерді қабылдаудың нормативтік экономикасы көбінесе жеке мүдделерді, игілікті немесе дауыстарды жинақтауға математикалық тәсіл қолданатын, тығыз байланысты әлеуметтік таңдау теориясының құзырына жатады. Көптеген ерте жұмыстардың екеуінің де ерекшеліктері болды, және екі сала да экономика мен ойын теориясының құралдарын пайдаланады. Сайлаушылардың мінез-құлқы мемлекеттік қызметкерлердің мінез-құлқына әсер ететінін ескере отырып, қоғамдық таңдау теориясы көбінесе әлеуметтік таңдау теориясының нәтижелерін қолданады. Қоғамдық таңдау туралы жалпы мәліметтерді қоғамдық экономика саласына да жатқызуға болады. Экономикалық теорияға сүйене отырып, қоғамдық таңдаудың негізгі принциптері бар, олар көбінесе сақталады. Осы себепті, ешқандай шешім жиынтық түрде қабылданбайды. Керісінше, шешімдер жеке тұлғалардың бірлескен таңдауы арқылы қабылданады. Екінші принцип – саяси жүйеде нарықтарды пайдалану, бұл нағыз экономикаға оралу деп есептеледі. Соңғысы – саяси жүйедегі барлық тұлғалардың өзімшілдік табиғаты. Алайда, Бьюкенен мен Туллоктың айтуынша, «экономикалық индивидуализмнің мінез-құлқы туралы болжамның соңғы қорғанысы эмпирикалық болуы керек. Модельдің жалғыз нақты сынағы – оның нақты құбылыстарды түсінуге көмектесу қабілетіне байланысты».

Public choice, or public choice theory, is "the use of economic tools to deal with traditional problems of political science." Its content includes the study of political behavior. In political science, it is the subset of positive political theory that studies self interested agents (voters, politicians, bureaucrats) and their interactions, which can be represented in a number of ways—using (for example) standard constrained utility maximization, game theory, or decision theory. In popular use, "public choice" is often used as a shorthand for components of modern public choice theory that focus on how elected officials, bureaucrats, and other government agents can be influenced by their own perceived self interest when making decisions in their official roles. Economist James M. Buchanan received the 1986 Nobel Memorial Prize in Economic Sciences "for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political decision making" in this space. Public choice analysis has roots in positive analysis ("what is") but is sometimes used for normative purposes ("what ought to be") in order to identify a problem or to suggest improvements to constitutional rules (as in constitutional economics). However, the normative economics of social decision making is typically placed under the closely related field of social choice theory, which takes a mathematical approach to the aggregation of individual interests, welfares, or votes. Much early work had aspects of both, and both fields use the tools of economics and game theory. Since voter behavior influences the behavior of public officials, public choice theory often uses results from social choice theory. General treatments of public choice may also be classified under public economics. Building upon economic theory, public choice has some core tenets that are predominantly adhered to. Due to this there is no decision made by an aggregate whole. Rather, decisions are made by the combined choices of the individuals. The second is the use of markets in the political system, which was argued to be a return to true economics. The final is the self interested nature of all individuals within the political system. However, as Buchanan and Tullock argued, "the ultimate defense of the economic individualist behavioral assumption must be empirical[ ] The only final test of a model lies in its ability to assist in understanding real phenomena."

Әлеуметтік таңдау тарихы және қоғамдық таңдау теориясы

Қазіргі қоғамдық таңдау теориясының ертеше белгісі швед экономисі Кнут Викселлдің (1896) еңбегі болды, ол үкіметті саяси айырбас, яғни өзара тиімділік ретінде қарастырды. Салықтар мен шығыстарды байланыстыратын пайдалылық принципін қалыптастыруда осы көзқарас қолданылды. Америкалық мемлекеттік қайраткер және саяси теоретик Джон Кэлхун да қазіргі қоғамдық таңдау теориясының алға басушысы саналады. Оның саяси экономика туралы жазған еңбектері, қазіргі экономика және саяси ғылымдағы "қоғамдық таңдау революциясын" көре білді.

Қазіргі заманғы қоғамдық таңдау теориясы

Қазіргі заманғы қоғамдық таңдау теориясы микроэкономиканың негізгі болжамдарын, принциптерін және әдістерін саяси нарықтардағы субъектілердің мінез-құлқын және саяси нарықтардың жұмысын зерттеу және бейнелеу үшін талдау құралы ретінде пайдаланады. Қоғамдық таңдау – бұл қандай қоғамдық игіліктер ұсынылады, олар қалай ұсынылады және таратылады, сондай-ақ тиісті сәйкестік ережелері қалай белгіленеді деген сұрақтарды қарастырады. Қоғамдық таңдау теориясы адамдардың қоғамдық таңдау процестерін зерттеуге және оларға ықпал етуге, осы арқылы олардың әлеуметтік пайдалылығын барынша арттыруға бағытталған. Қазіргі заманғы қоғамдық таңдау теориясы, әсіресе сайлау теориясы, кейде "қоғамдық таңдаудың негізін қалаушы әкесі" деп аталатын Дункан Блэктің еңбектерінен бастау алады. 1948 жылғы бірқатар еңбектерінде, соның ішінде "Комитеттер мен сайлаулар теориясы" (1958) еңбегінде аяқталған Блэк, ортақ формалды әдістерге негізделген, жалпылама "Экономикалық және саяси таңдаулар теориясы" құруға бағытталған біріктіру бағдарламасын ұсынды. Ол болашақта медианалық сайлаушы теориясының негізгі тұжырымдамаларын жасады және дауыс беру теориясы бойынша бұрынғы зерттеулерді қайта ашты. Блэктің жұмысында дауыс беру жүйесінде толығымен кездейсоқ нәтижелердің пайда болу мүмкіндігі де қарастырылды, онда нәтижеге әсер ететін жалғыз фактор – ұсынылған тізбек бойынша нақты ұсыныстың орны еді. Басқа маңызды еңбектердің қатарында Энтони Даунстың (1957) "Демократияның экономикалық теориясы" және Манкур Олсонның (1965) "Ұжымдық әрекеттің логикасы" кітаптары бар. "Ұжымдық әрекеттің логикасы" ерекше мүдделерді зерттеуді бастау үшін маңызды болды. Олсон топтардың сипаты, оның ішінде олардың ұйымдаспауы және ірі топтардың арнайы топтардың іс-қимылдарынан еркін пайдалану мәселелері туралы сұрақтарды көтерді. Кітап конституциялық демократияның дамуына қатысты оң экономикалық талдауды жүргізеді, бірақ оны этикалық келісім тұрғысынан қарастырады. Бұл келісім Парето тиімділігі сияқты компенсация принципі түрінде көрінеді, саясатты өзгерту үшін, сондай-ақ әлеуметтік таңдаудың бастапқы нүктесі ретінде бірауыздан келісім немесе кемінде қарсылықтың болмауы қарастырылады. Кейінірек, ықтималдық дауыс беру теориясы медианалық сайлаушы теориясын ығыстыра бастады, көп өлшемді кеңістікте Nash тепе-теңдігін табу жолдарын көрсетті. Бұл теорияны Питер Кофлин одан әрі формалдап дамытты.

Modern public choice theory uses the basic assumptions, principles and methods of microeconomics as an analytical tool to study and portray the behavior of subjects in political markets and the operation of political markets. Public choice refers to the behavior and process of what public goods are provided, how they are provided and distributed, and the corresponding matching rules are established. Public choice theory expects to study and influence people's public choice processes to maximize their social utility. Modern public choice theory, and especially election theory, has been dated from the work of Duncan Black, sometimes called "the founding father of public choice". In a series of papers from 1948, which culminated in The Theory of Committees and Elections (1958), and later, Black outlined a program of unification toward a more general "Theory of Economic and Political Choices" based on common formal methods, developed underlying concepts of what would become median voter theory, and rediscovered earlier works on voting theory. Black's work also included the possibility of entirely random outcomes in a voting structure, where the only governance over the outcome is the where a particular motion falls in the sequence presented. Among other important works are Anthony Downs (1957) An Economic Theory of Democracy and Mancur Olson (1965) The Logic of Collective Action. The Logic of Collective Action was fundamental in beginning the study of special interests. In it, Olson began to open questions about the nature of groups, including their lack of incentive to act with a lack of organization and free rider problems of these larger groups upon specialized group's actions. The book also focuses on positive economic analysis as to the development of constitutional democracy but in an ethical context of consent. The consent takes the form of a compensation principle like Pareto efficiency for making a policy change and unanimity or at least no opposition as a point of departure for social choice. Somewhat later, the probabilistic voting theory started to displace the median voter theory in showing how to find Nash equilibria in multidimensional space. The theory was later formalized further by Peter Coughlin.

Конституциялық экономика

Конституциялық экономика – экономика және конституционализм саласындағы ғылыми-зерттеу бағдарламасы, ол «экономикалық және саяси агенттердің таңдаулары мен қызметін шектейтін заңдық институционалдық конституциялық ережелердің баламалы жиынтықтарын» таңдауды түсіндіру арқылы «конституциялық заңның экономикалық талдауы» анықтамасынан асып түсетінін көрсетеді. Бұл, экономикалық және саяси агенттердің осы ережелер шеңберіндегі таңдауларын түсіндіруден өзгеше, бұл «дәстүрлі» экономиканың пәні. Конституциялық экономика «қалыптасқан конституциялық аядағы тиімді экономикалық шешімдердің үйлесімділігін, сондай-ақ осы аяда туындайтын шектеулер мен мүмкіндіктерді» зерттейді. Ол экономика құралдарын конституциялық мәселелерге қолданудың практикалық жолы ретінде сипатталады. Мысалы, кез келген ел үшін маңызды мәселе – қолдағы ұлттық экономикалық және қаржылық ресурстарды тиімді бөлу. Бұл мәселені құқықтық тұрғыдан шешу конституциялық экономиканың құзырына жатады. Конституциялық экономика «саудаға жарамды» тауарлар мен қызметтердің таралу динамикасының функциясы ретінде экономикалық қатынастарға талдауды шектеуден гөрі, саяси-экономикалық шешімдердің маңызды әсерін ескереді. «Нормативтік кеңес беруді көздейтін саяси экономист, қажеттілік тудырса, саяси шешімдер қабылданатын процеске немесе құрылымға назар аударуы керек. Қазіргі конституциялар, құрылымдар немесе ережелер сын тұрғысынан қарастырылады.»

Шешім қабылдау процестері мен мемлекет

Қоғамдық таңдау теориясының зерттейтін тақырыптарын ұйымдастырудың бір жолы – мемлекеттің негіздерімен бастау. Осы тәсіл бойынша, ең маңызды мәселе – үкіметтің қалыптасуы. Анархия, автократия, революция және тіпті соғыс туралы зерттеулер болғанымен, бұл саладағы зерттеулердің көп бөлігі конституциялық ережелерді ұжымдық түрде таңдаудың түйінді мәселесіне арналған. Конституциялық ережелерді зерттеудің көп бөлігі Джеймс М. Бьюкененнің еңбектеріне негізделген. Бұл еңбек үкімет құруға ниеттенген адамдар тобын қарастырады, содан кейін мүшелер келіскен үкіметтік функцияларды орындау үшін қажетті агенттерді тағайындау мәселесіне назар аударады.

Бюрократия

Тағы бір маңызды сала – бюрократияны зерттеу. Көбінесе, жоғары дәрежедегі бюрократтар президенттік немесе парламенттік демократиялық жүйеге байланысты, басшы және заң шығарушы органдармен таңдалады. Бюро бастығының қалыпты бейнесі – оны тағайындаған адамдардың құлықтарын жарастыруға тырысатын, белгілі бір жалақы алатын адам. Оны тағайындаған адам оны дерлік еркімен жұмысқа алуға және жұмыстан шығаруға құқылы. Дегенмен, бюрократтардың көп бөлігі – мемлекеттік қызметкерлер, олардың жұмыс орындары мен жалақысы мемлекеттік қызмет жүйесі арқылы тағайындалған бюро басшыларының кез келген үлкен өзгерісінен қорғалады. Бұл бейне көбінесе кәсіп иесімен салыстырылады, оның табысы өндіріс пен сатудың сәттілігіне байланысты өзгереді, ол пайданы барынша арттыруға ұмтылады және идеалды жағдайда қызметкерлерді қалауынша жұмысқа алып, жұмыстан босата алады.

"Өзін-өзі білдіру мүдделері" және демократиялық ұтымдылық

Джеффри Бреннан мен Лорен Ломаски демократиялық саясаттың «көрінетін мүдделерді» қолдауға бейімділігін және практикалық және пайдалы қарастыруларды ескермеуін айтады. Бреннан мен Ломаски құралдық мүдделерді (ақшалай және ақшалай емес практикалық пайданың кез келген түрі) және көріністі мүдделерді (шапалақтау сияқты көрініс нысандары) арасында ажыратады. Бреннан мен Ломаскидің пікірінше, дауыс беру парадоксы көріністі және құралдық мүдделерді ажырату арқылы шешіледі. Бұл аргумент кейбір қоғамдық таңдау ғалымдарын саясаттың иррационалдыққа бейім екендігіне сендірді. Econ Journal Watch журналында жарияланған мақалаларында экономист Брайан Каплан сайлаушылардың таңдауы мен үкіметтің экономикалық шешімдерінің табиғатынан иррационалды екенін мәлімдеді. Капланның идеялары оның «Рационалды сайлаушы туралы миф» кітабында толыққанды дамытылған (Princeton University Press, 2007). Дональд Виттманның «Демократиялық сәтсіздік туралы миф» еңбегіндегі аргументтерге қарсы тұрып, Каплан саясаттың иррационалды сенімдерге бейім екенін айтады. Капланның пікірінше, демократия иррационалды сенімдерді тиімді түрде субсидиялайды. Протекционизм сияқты ықтимал иррационалды саясаттан пайда көретін кез келген адам жеке пайда ала алады, ал мұндай сенімнің салдары жалпы жұртшылыққа жүктеледі. Егер адамдар өздерінің «иррационалды сенімдерінің» толық құнын төлесе, олар олардың құралдық салдары мен көріністі тартымдылығын ескере отырып, олар үшін оңтайлы лоббилеушілік жасайды. Керісінше, демократия иррационалды сенімдерге негізделген саясатты артық өндіреді. Каплан рационалдылықты негізінен баға теориясы тұрғысынан анықтайды, экономистердің протекционизмге және мемлекеттік реттеуге жалпы халықтан гөрі көбінесе қарсы екенін, ал білімді адамдар осы мәселеде экономистерге жақын екенін, тіпті кіріс, байлық немесе саяси байланыс сияқты бұрмалаушы факторларды ескергеннен кейін де айтады. Бір сын – көптеген экономистер Капланның қоғамдық таңдаудың сипаты туралы көзқарасын бөліспейді. Алайда, Каплан өзінің позициясын қолдайтын деректері бар. Шындығында, экономистер көбінесе экономикалық ойлауға қарсы қоғамдық қарсылыққа наразы болып келген. Сэм Пелцман айтқандай: Экономистер Денсаулық, қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау ережелерінің тиімділігін арттыру үшін қандай қадамдар қажет екенін біледі және оларды жасырмай жақтады. Бұл қадамдарға эмиссия құқықтары сияқты меншік құқықтарының нарығын қолдану және басқаруды алмастыру кіреді. Нағыз проблема реформа ұсыныстарының жетіспеушілігінде немесе оларды іске асырудағы сәтсіздікте емес, олардың саяси тартымдылығын түсінбеушілікте жатыр. Мемлекеттік реттеуге қоғамдық таңдауты қолдануды Джордж Стиглер (1971) және Сэм Пелцман (1976) әзірледі.

Geoffrey Brennan and Loren Lomasky claim that democratic policy is biased to favor "expressive interests" and neglect practical and utilitarian considerations. Brennan and Lomasky differentiate between instrumental interests (any kind of practical benefit, both monetary and non monetary) and expressive interests (forms of expression like applause). According to Brennan and Lomasky, the paradox of voting can be resolved by differentiating between expressive and instrumental interests. This argument has led some public choice scholars to claim that politics is plagued by irrationality. In articles published in the Econ Journal Watch, economist Bryan Caplan contended that voter choices and government economic decisions are inherently irrational. Caplan's ideas are more fully developed in his book The Myth of the Rational Voter (Princeton University Press 2007). Countering Donald Wittman's arguments in The Myth of Democratic Failure, Caplan claims that politics is biased in favor of irrational beliefs. According to Caplan, democracy effectively subsidizes irrational beliefs. Anyone who derives utility from potentially irrational policies like protectionism can receive private benefits while imposing the costs of such beliefs on the general public. Were people to bear the full costs of their "irrational beliefs", they would lobby for them optimally, taking into account both their instrumental consequences and their expressive appeal. Instead, democracy oversupplies policies based on irrational beliefs. Caplan defines rationality mainly in terms of mainstream price theory, pointing out that mainstream economists tend to oppose protectionism and government regulation more than the general population, and that more educated people are closer to economists on this score, even after controlling for confounding factors such as income, wealth or political affiliation. One criticism is that many economists do not share Caplan's views on the nature of public choice. However, Caplan does have data to support his position. Economists have, in fact, often been frustrated by public opposition to economic reasoning. As Sam Peltzman puts it: Economists know what steps would improve the efficiency of HSE [health, safety, and environmental] regulation, and they have not been bashful advocates of them. These steps include substituting markets in property rights, such as emission rights, for command and control The real problem lies deeper than any lack of reform proposals or failure to press them. It is our inability to understand their lack of political appeal. Public choice's application to government regulation was developed by George Stigler (1971) and Sam Peltzman (1976).

Арнайы мүдделер

Қоғамдық таңдау теориясы саяси шешім қабылдаудың жалпы жұртшылықтың қалауымен қайшы келетін нәтижелерге қалай әкелетінін түсіндіру үшін жиі қолданылады. Мысалы, көптеген жақтас топтар мен «шошқа бөшкесі» жобалары жалпы демократияның қалауы емес. Дегенмен, саясаткерлердің осы жобаларды қолдауы логикалық. Олар өздерін күшті және маңызды сезінеді. Бұл оларға болашақта лоббистер ретінде байлыққа жол ашып, қаржылық пайда әкелуі мүмкін. Жоба саясаткердің жергілікті сайлау округінің мүддесін қамтамасыз етіп, округтік дауыс беруді немесе сайлауалды үгіт-насихатқа арналған жарналарды арттыруы мүмкін. Саясаткер осы артықшылықтарға қол жеткізу үшін аз немесе ештеңе төлемейді, себебі ол мемлекеттік қаражатты жұмсайды. Арнайы мүдделерді қорғаушылар да рационалды түрде әрекет етеді. Олар салыстырмалы түрде аз инвестицияға миллиондаған немесе миллиардтаған долларлық мемлекеттік қолдау ала алады. Олар осы мүмкіндіктерді пайдаланбаса, бәсекелестерінен қалыс қалу қаупі бар. Салық төлеуші де рационалды түрде әрекет етеді. Кез келген мемлекеттік жеңілдікті жеңу құны өте жоғары, ал жеке салық төлеушіге тиесілі пайда өте аз. Әр азамат қандай да бір мемлекеттік жеңілдік үшін бірнеше теңге немесе доллар төлейді, ал осы жеңілдікті жою құны бірнеше есе артық. Барлық қатысушылардың өздері істеп жатқан нәрсені жасауға рационалды себептері бар, тіпті жалпы сайлаушылардың қалауы кері болса да. Құн шығындары шашырап кеткен, ал пайдасы шоғырланған. Көп нәрсеге ие болатын дауыссыз азшылықтардың дауысы, аз шығынға ұшырайтын байсалды көпшіліктің дауысынан гөрі естіледі. Алайда, саяси мүдделері шоғырланған топтар саясатта басымдық танытады деген пікір толық емес, өйткені ол саяси тепе-теңдіктің жартысы ғана. Осы топтардың құрбаны болғандарды тіпті ең жақсы ұйымдастырылған топтарға қарсы тұруға итермелеуі керек. Гари Беккер өзінің мақаласында мүдделі топтар туралы жазғанда, осы тепе-теңдік күшті жыртқыштың тудырған залалы деп атады. Оның көзқарастары Чикаго саяси экономика мектебі деп танылды және бұл Вирджиниялық қоғамдық таңдау фракциясымен қатысты қарама-қайшылық тудырды, себебі бұрынғысы саясаттың өлімге ұшыраған залалдың нәтижесінде тиімділікке ұмтылатынын және саяси тиімділіктің саяси кеңестерді маңызсыз ететінін мәлімдеді. Жақсы үкімет сайлаушылардың көпшілігі үшін таза қоғамдық игілік болғанымен, үкіметтен нақты саясатты қабылдау үшін лоббилеуге күшті ынтасы бар көптеген жақтас топтар болуы мүмкін, бұл жалпы жұртшылықтың есебінен болуы мүмкін. Мысалы, қант өндірушілердің лоббилеуі қант өндірісіне тиімсіз субсидия беруіне әкелуі мүмкін, тікелей немесе протекционистік шаралар арқылы. Мұндай тиімсіз саясаттың шығындары барлық азаматтарға таралады, сондықтан әрбір жеке адам үшін олар байқаусыз қалады. Екінші жағынан, пайда шағын ерекше мүдделер тобымен бөліседі, олар саясатты одан әрі лоббилеу арқылы жалғастыруға ынталандырылады. Рационалды білімсіздікке байланысты сайлаушылардың басым көпшілігі бұл күш-жігер туралы хабардар болмайды. Шындығында, сайлаушылар ерекше мүдделердің лоббилеу күш-жігерін білсе де, бұл жалпы жұртшылық үшін бағалау қиын саясатты таңдауға әкелуі мүмкін, оның тиімділігін жақсартудың орнына. Егер жұртшылық саясатты тиімді бағалай алса да, олар өздерінің шашыраған мүдделерін қорғау үшін ұжымдық әрекеттер жасау мүмкін емес деп табады. Сондықтан теоретиктер көптеген ерекше мүдделер әртүрлі тиімсіз саясатты сәтті лоббилеуге қабілетті деп күтеді. Қоғамдық таңдау теориясында, тиімсіз мемлекеттік саясаттың мұндай сценарийлері мемлекеттік сәтсіздік деп аталады – бұл ертерек теориялық әл-ауқат экономикасынан нарық сәтсіздігіне ұқсас термин. Британдық журналист Алистер Кук 1986 жылы Джеймс М. Бьюкененге берілген Нобель сыйлығына қатысты пікір білдіріп, саясаткерлердің қоғамдық таңдау көзқарасын былай деп түйіндеді: «Қоғамдық таңдау саясаткерлердің бізден кем емес өзімшіл екендігі туралы қарапайым, бірақ маңызды шындықты көрсетеді».

Public choice theory is often used to explain how political decision making results in outcomes that conflict with the preferences of the general public. For example, many advocacy group and pork barrel projects are not the desire of the overall democracy. However, it makes sense for politicians to support these projects. It may make them feel powerful and important. It can also benefit them financially by opening the door to future wealth as lobbyists. The project may be of interest to the politician's local constituency, increasing district votes or campaign contributions. The politician pays little or no cost to gain these benefits, as he is spending public money. Special interest lobbyists are also behaving rationally. They can gain government favors worth millions or billions for relatively small investments. They face a risk of losing out to their competitors if they don't seek these favors. The taxpayer is also behaving rationally. The cost of defeating any one government give away is very high, while the benefits to the individual taxpayer are very small. Each citizen pays only a few pennies or a few dollars for any given government favor, while the costs of ending that favor would be many times higher. Everyone involved has rational incentives to do exactly what they are doing, even though the desire of the general constituency is opposite. Costs are diffused, while benefits are concentrated. The voices of vocal minorities with much to gain are heard over those of indifferent majorities with little to individually lose. However the notion that groups with concentrated interests will dominate politics is incomplete because it is only one half of political equilibrium. Something must incite those preyed upon to resist even the best organized concentrated interests. In his article on interest groups Gary Becker identified this countervailing force as being the deadweight loss from predation. His views capped what has come to be known as the Chicago school of political economy and it has come in sharp conflict with the so called Virginia faction of public choice due to the former's assertion that politics will tend towards efficiency due to nonlinear deadweight losses and due to its claim that political efficiency renders policy advice irrelevant. While good government tends to be a pure public good for the mass of voters, there may be many advocacy groups that have strong incentives for lobbying the government to implement specific policies that would benefit them, potentially at the expense of the general public. For example, lobbying by the sugar manufacturers might result in an inefficient subsidy for the production of sugar, either directly or by protectionist measures. The costs of such inefficient policies are dispersed over all citizens, and therefore unnoticeable to each individual. On the other hand, the benefits are shared by a small special interest group with a strong incentive to perpetuate the policy by further lobbying. Due to rational ignorance, the vast majority of voters will be unaware of the effort; in fact, although voters may be aware of special interest lobbying efforts, this may merely select for policies which are even harder to evaluate by the general public, rather than improving their overall efficiency. Even if the public were able to evaluate policy proposals effectively, they would find it infeasible to engage in collective action in order to defend their diffuse interest. Therefore, theorists expect that numerous special interests will be able to successfully lobby for various inefficient policies. In public choice theory, such scenarios of inefficient government policies are referred to as government failure – a term akin to market failure from earlier theoretical welfare economics. The British journalist, Alistair Cooke, commenting on the Nobel Memorial Prize awarded to James M. Buchanan in 1986, reportedly summarized the public choice view of politicians by saying, "Public choice embodies the homely but important truth that politicians are, after all, no less selfish than the rest of us."

Тану

Экономика саласындағы Нобель сыйлығын бірнеше көрнекті қоғамдық таңдау ғалымдары алды, оның ішінде Кеннет Ароу (1972), Джеймс М. Бьюкенен (1986), Джордж Стиглер (1982), Гэри Беккер (1992), Амартия Сен (1998), Вернон Смит (2002) және Элинор Остром (2009). Бұған қоса, Джеймс Бьюкенен, Вернон Смит және Элинор Остром Қоғамдық таңдау қоғамының экс-президенттері болды.

Шектеулері мен сын-пікірлері

Бьюкенен мен Туллок өздерінің "Консенсустың калькулусы" (1962) еңбегінде әзірленген тәсілдің әдістемелік талаптарын 30-бетте былай сипаттайды: Егер модель [оның рационалды жеке мүдделерге негіделген болжамдарымен] саясаттың маңызды бір бөлігін түсіндіруде пайдалы болса да, бұл барлық адамдар жасалған мінез-құлық болжамдарына сәйкес әрекет етеді немесе кез келген жеке адам әрқашан осылай әрекет етеді дегенді білдірмейді. Ұжымдық таңдау теориясы ұжымдық әрекеттің белгісіз бір бөлігін ғана түсіндіре алады. Алайда, егер барлық жеке адамның әрекеттерінің бір бөлігі пайданы максималдауға бағытталған болса және жеке адамды топпен теңестіру барлық жеке пайда функцияларын бірдей ету деңгейіне жетпесе, саяси қызметтің экономикалық индивидуалистік моделінің қандай да бір оң құндылығы болуы керек. Сонымен қатар, Стивен Прессман қоғамдық таңдау тәсілін сынап, оның саяси мінез-құлықты бірқатар маңызды салаларда, оның ішінде саясаткерлердің және дауыс берушілердің мінез-құлқында түсіндіруге қабілетсіз екенін айтады. Саясаткерлердің мінез-құлқына қатысты, қоғамдық таңдау саясаткердің пайдалылығын үлкен саяси және экономикалық билікпен байланыстыруы, түрлі саяси құбылыстарды түсіндіре алмайды. Мысалы, неліктен саясаткерлер сайлаушылардың мүддесіне қарсы дауыс береді, неліктен олар жоғары салық салуды, әлеуметтік жәрдемақыны азайтуды және үкіметтің өкілеттіктерін шектеуді қолдайды, неге бай адамдар лауазымға ұмтылады. Бұл, егер адам өз кандидаттарының жеңісінен пайда күтсе де, дауыс беруден күтілетін пайда да шамалы болады дегенді көрсетеді. Моррис П. Фиорина және Гордон Туллок.