Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Шыршалы қаз (Stictonetta naevosa) – Австралияға ендемік су құсы. Шыршалы қаз маймыл қаз немесе қарақұмық қаз деп те аталады. Бұл құстар көбінесе Австралияның құрлықтарында кездеседі, бірақ құрғақшылық кезеңінде жағалау және жағалауға жақын сулы жерлерге таралады. Осындай жағдайларда шыршалы қаз популяциясы бір аймақта үйір-үйір жиналады, бұл олардың шынындағысынан көп таралғандай көрінуіне себеп болады. Шыршалы қаз популяциясының саны мекенжайының жойылуы, құрғақшылық және аң аулау салдарынан одан әрі азаю қаупі бар. Мекенжайдың жойылуы және құрғақшылық аң аулаудың күшеюіне әкелуі мүмкін, себебі шыршалы қаз қорғалатын түр ретінде танылмаған жағалау аймақтарына таралуға мәжбүр болады. Соңғы онжылдықтарда бірнеше мекеме шыршалы қаз популяциясын арттыру мақсатында көбейту бағдарламаларын құрды. Бұл мекемелерге Hunter Wetlands Centre Australia, Slimbridge Wetlands, Melbourne Zoo, Bronx Zoo, Adelaide Zoo, Healesville Sanctuary және Tidbinbilla Nature Reserve кіреді, бірақ олармен шектелмейді. Ересек шыршалы қаз жыныстық диморфизмге ие. Аталықтары аналықтарынан орташа есеппен ірілеу болады, орташа салмағы 700–1200 г. Аналықтарының салмағы 600–1200 г аралығында, аталықтарына қарағанда сәл төмен. Екі жыныстың да ұзындығы 50–60 см. Әсіресе көбейту маусымында аталықтарының мүңкісінің түбі әртүрлі қызыл түске ие болады. Көбеюге дайын еркектерде мүңкісінің түбі терең қызыл түске боялады, ал басқаларында қызыл түстің ашық реңктері ғана пайда болады, ал кейбір жағдайларда түс мүлдем болмайды. Мүңкістің түбінің терең қызыл түсі басымдықпен байланысты, және мүңкісі ең терең қызыл түсті еркектер топтағы аналықтармен көбейеді.
The freckled duck (Stictonetta naevosa) is a waterfowl species endemic to Australia. The freckled duck has also been referred to as the monkey duck or oatmeal duck. These birds are usually present in mainland Australia, but disperse to coastal and subcostal wetlands in the dry period. During such times it is common for the freckled duck population to congregate in flocks in the same area, giving the impression that they are more common than they really are. The freckled duck population is at risk of further reduction from habitat destruction, droughts and game hunting. Often habitat destruction and drought can lead to an increase in hunting, as the freckled duck is forced to disperse into more coastal ranges where they may not be recognised as a protected species. In the past few decades, several institutions have established breeding programs to aid in supplementation of the freckled duck population. Such establishments included, but are not restricted to the Hunter Wetlands Centre Australia, Slimbridge Wetlands, Melbourne Zoo, Bronx Zoo, Adelaide Zoo, Healesville Sanctuary, and Tidbinbilla Nature Reserve. The adult freckled duck is sexually dimorphic. On average, males are the larger sex, with average weight between 700 1200 g. Females have an only slightly lower range between 600 – 1200 g. Both sexes have a length of 50 – 60 cm. During the breeding season particularly, the males are characterised by the base of their culmen, which takes on various shades of red. Those in prime reproductive condition take on a deep red colouring, while other males may only develop lighter shades of red, or in some instances, no colouring at all. Deep red colouring of the culmen is also associated with dominance, and those with the deepest red are those likely to breed with the females of the group.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Австралияға тән, түкті қаз негізінен елдің шығыс бөлігінің ішкі аймақтарында, соның ішінде Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория және Квинсленд штаттарында таралған. Бұл түрдің Оңтүстік Австралия мен Батыс Австралияда да белгілі популяциялары бар. Қоныстану талаптарына байланысты, түкті қаздың таралуы өзендердегі су ағынымен және сулы-батпақты жерлердегі жауын-шашынмен тікелей байланысты. Осы себепті, осы түрдің негізгі популяциялары Paroo Warrego бассейнінде (Currawinya көлдері), Eyre Georgine Mulligan бассейнінде (Torquinie көлінде) және, мүмкін, Ғалилея көлінде шоғырланған. Сонымен қатар, Куперс-Крик бассейнінде, Баркли таулы аймағындағы ылғалды жерлерде, Булло өзенінің бассейнінде және Батыс Австралияның солтүстік-батысындағы Грегори көлінде көптеген құстар тіркелді. Түкті қаз көбейіп өсуге қолайлы орын табу үшін кейде ұзақ қашықтыққа көшіп барады және үлкен, тұщы суы бар, тығыз өсімдіктерге толы су алаптарын ұнатады. Әдетте, су басқан ылғалды жерлер мен батпақтар осы талаптарға сай келеді.
Endemic to Australia, the freckled duck is mainly situated throughout inland regions of the Eastern section of the country—including New South Wales, Victoria and Queensland. This species also has known populations in South Australia and Western Australia. Due to habitat requirements, distribution of the freckled duck directly correlates to water flow and rainfall in river catchments and wetland systems. Because of this, main populations of this species are located within the Paroo Warrego catchment (Currawinya Lakes), Eyre Georgine Mulligan catchment (Lake Torquinie), and potentially at Lake Galilee. High numbers have also been recorded at the Cooper's Creek catchment, wetlands within the Barkley Tablelands, the Bulloo River catchment and Lake Gregory in central north Western Australia. The freckled duck sometimes travels long distances to find a suitable breeding location, and seems to prefer large bodies of fresh water with thick vegetation. Usual contenders are recently flooded wetland systems and swamps.
Диета
Саңырауқұлақ қаздың тамақтануы жылдар бойы қырғи қабаққа ұшырады, мұның себебі осы қаздың әртүрлі популяцияларының және таралу аймақтарының әртүрлі тамақтану әдеттері болуы мүмкін. Осыған қарамастан, саңырауқұлақ қаздың су өсімдіктері, жәндіктер, балдырлар, дернәсілдер және шағырлы организмдерді тұтынатын, төзімді, мамандандырылған сүзгілеуші торлы азық екендігі жалпыға мәлім. Зерттеулер көрсеткендей, саңырауқұлақ қаз тамақтану үшін көбінесе жасы суларды таңдайды, лай немесе құмнан тағам бөлшектерін сүзу үшін өзінің тұмсығын пайдаланады.
The diet of the freckled duck has been subjected to a degree of controversy and disagreement over the years, potentially due to the versatile diet of different populations and distributions of this duck. Despite this, it is widely agreed that the freckled duck is a resilient, specialist filter feeder that consumes a range of aquatic vegetation, insects, algae, larvae and crustaceans. Studies have found that the freckled duck prefers to feed in shallow water, using its bill to strain food particles from the mud or sand.
Әлеуметтік мінез-құлық
Жүйрік үйір құсы, оның үйірлері көбінесе 10-нан 100-ға дейін жетеді, әсіресе көбейту маусымынан тыс уақытта. Көбейту маусымында мұндай үйірлер көбінесе кішігірім топтарға бөлініп, су батпақтары мен ылғалды жерлерге таралады. Үлкен үйірлерге қарамастан, бұл түрдің бір-біріне көрсетілетін айқын мінез-құлқы жоқ, тек жасырын қимыл-қозғалыстар мен үйірдегі басқа құстармен азаматтық қарым-қатынас байқалады. Бұл түрдің ішінде кездесетін сирек әрекеттесулер көбінесе дау-жанжалға алып келеді.
A highly gregarious species, the freckled duck is known to have flock sizes ranging from 10 to 100 individuals, especially outside of breeding season. During breeding season, these flocks often break up into smaller sub units, scattered throughout wetland and swamp systems. Despite these large flock sizes, this species is lacking in demonstrative displays towards one another, with only cryptic gestures and few interactions towards fellow flock mates. The rare interaction that is observed within this species is usually of a quarrelsome nature.
Жуынатын орын
Қаңқалы қаздың шомылу әдет-ғұрыптарына арналған зерттеулер аз болғанымен, су қоймасының (мысалы, батпақ немесе тоған) тамақтану, көбейіп-өршу және шомылу сияқты көптеген табиғи мінез-құлқы үшін өте маңызды екені белгілі. Қаңқалы қаздардың су ішінде де, судан шыққан соң қалқып тұрып тазаланатыны байқалған. Қаңқалы қаздың шаңға шомылатыны немесе шомылу үшін басқадай орта қажет ететініне ешқандай дәлел жоқ.
While there has been little research into the bathing behaviour of the freckled duck, it is known that a body of water (e. g. a swamp or dam) is essential for many natural behaviours such as feeding, mating and bathing. Freckled ducks have been observes preening both within water and after emerging from water while in a roosting position. There is no evidence that the freckled duck dust bathes or requires any other substrate for bathing.
Ұрық үрлеу мінез-құлқы
Шынарлы қаз – көп әйелді, қысқа мерзімді, маусымдық моногамдық жұптасуды қалыптастыратын түр. Осы қысқа мерзімді жұптасу кезінде аталық, жұмыртқалауға дайын аналықты ұрықтандыру кезеңінде қорғайды. Осы уақытта аталық ұя салуға және оны қорғауға көмектеседі, бірақ аналық жұмыртқаларын салу алдында ұяны тастап кетеді және балаларын тәрбиелеуге немесе қорғауға қатыспайды. Шынарлы қаздың көбейіске дейінгі және кейінгі мінез-құлқы шамалы. Көбейіс суда жүзеге асады, аталық жұптасуға дайын аналыққа жақындасады, ол жартылай суға батып, басын алға созып, құйрығын көтереді. Содан кейін аталық аналыққа мініп, көбейіс кезінде аналықтың мойнының төменгі бөлігіндегі қауырсындарын ұстап алады. Көбейіс аяқталғаннан кейін екі жыныс та тазару және қауырсындарын түзеу әрекеттерін жасайды. Шынарлы қаздың көбейіс маусымы тұрақты, әдетте қыркүйектен желтоқсанға дейін созылады. Дегенмен, ол маусымнан тыс көбейе алу қабілетін сақтайды. Маусымнан тыс көбейіс, ауыр жаңбыр мен су тасқынымен тікелей байланысты. Аталық және аналық шынарлы қаздар шамамен 12 айлық жасқа келгенде жыныстық жетіледі, осы кезде алғашқы көбейіс басталуы мүмкін. Шынарлы қаз өмірі бойы жыл сайын көбейе беретіні белгілі, тіпті 10 жылдан асқан құстардың да сәтті көбейген жағдайлары тіркелген. Табиғатта 14 жұмыртқаға дейін салуы мүмкін, бірақ мұндай жағдай көбінесе аналықтардың басқа аналықтың ұясына қосымша жұмыртқаларын салуының нәтижесінде туындайды. Бұл шынарлы қаз популяциясында жиі кездеседі, себебі бұл аналықтарға өз генетикалық материалына энергия жұмсамай-ақ беруге мүмкіндік береді. Шынарлы қаздың жұмыртқалары жылтыр, тегіс және дерлік толық овал пішіндес болады. Олардың түсі ақ, қаймақтан сары түске дейін өзгереді. Шынарлы қаз жұмыртқасы ерекше, өте қалың, бірақ жұмсақ қабығы бар, ол басқа түрлерден мүлдем өзгеше. Жұмыртқаның өлшемдері әдетте 60-65 мм х 45-48 мм аралығында болады және орташа салмағы 66 граммды құрайды. Шынарлы қаздың балапандары жетілген, яғни олар толыққанды дамып, өздеріне жем табуға қабілетті. Дегенмен, олар тірі қалудың ең жақсы мүмкіндігі үшін анасына мұқтаж. Қорғаудан басқа, балапандарға анасы маңызды әлеуметтік сигналдар мен мінез-құлықтарды үйретуі қажет. Бұл қазшалар басқа су құстарымен салыстырғанда кеш, тоғыз аптада ұшып шығады, осы кезде олар анасының қорғауына мұқтаж болмайды. Осы кезде анасы мен қазшалары үлкен үйірге қайта қосылуы мүмкін. (Флинхум, 2005)
The freckled duck is a polygamous species that undertakes short term, seasonal monogamous pairings in the wild. In this short term pairing, the male defends the receptive female during the pre egg laying stage of the breeding season. During this time, the male also helps construct and defend the nest site—but leaves before the female lays her clutch, and plays no further role in rearing or defending his offspring. The freckled duck has few pre or post copulatory behaviours. Copulation occurs in the water with the male approaching a receptive female, who adopts a semi submerged orientation, with her head stretched outwards and tail raised. The male then mounts the female and clutches the feathers on the lower neck of the female during copulation. After dismounting, both sexes display bathing and preening behaviours. The breeding season of the freckled duck is basically regular, with a generic breeding season between September and December. However, it retains the ability to breed out of season. Breeding out of season highly correlates with periods of heavy rainfall and flooding. Both male and female freckled ducks reach sexual maturity at around 12 months of ages when the first breeding occurrence can commence. The freckled duck has been known to continue breeding annually throughout their life, with records suggesting successful breeding in birds in excess to 10 years of age. Clutches of up to 14 eggs can occur naturally, though this occurrence mainly appears to be the result of females 'dumping' additional eggs into another female's nest. This occurrence is common within freckled duck populations as it enables the offending females to pass on their genetic material while not expending energy to raise their hatchlings. The eggs of the freckled duck are glossy, smooth and almost perfectly oval in shape. They are white in colour, ranging from shades of cream to ivory. The freckled duck egg is unique, having an exceptionally thick but soft shell unlike that of any other species. Egg measurements usually fall between 60 65mm by 45 48mm and weigh an average of 66g. Freckled duck hatchlings are precocial, meaning they hatch fully functional and able to feed themselves. Despite this, they still need their mother for the best chance of survival. Apart from protection, the hatchlings need the mother to teach them important social cues and behaviours. The ducklings fledge late compared with other waterfowl species, at nine weeks, when they no longer need their mother's protection. At this point, the mother and fledglings are likely to re join a larger flock. (Flinchum, 2005)
Тұтқында
Тарихи тұрғыдан алғанда, көдір-қосқарды тұтқындықта ұстауға шектеулі сәттілікпен қол жеткізілген, ал тұтқындықтағы өмірмен байланысты мәселелерді шешу әлі де жалғасып келеді. Стресс, көбейту және балапандардың өлім-жітім көрсеткіштері – осы қаздың тұтқындықта ұсталуының ең үлкен проблемаларының қатарында. Соңғы жылдары Австралияның Хантер батқықтары және Ұлыбританияның Слимбридж батқықтары сияқты мекемелер сәтті көбейту бағдарламаларын іске қосып, осы мәселелердің кейбірін азайтуға қол жеткізді, нәтижесінде балапандар ересек жасқа жетті. Тұтқындықтағы көдір-қосқар популяциясын ұстағанда мінез-құлық ерекшеліктерін де ескеру қажет. Осы ескертулердің ең маңыздысы – балапандардың анадан басқа объектіге бейімделу мүмкіндігі. Бейімделу – бұл өмірдің басында болатын инстинктивті құбылыс, оның арқасында жас құс ата-анасына (немесе маңызды бейімделу кезеңінде жанында болатын басқа жануарға, адамға немесе затқа) ұзақ сақталатын мінез-құлық реакциясын қалыптастырады. Адамдарға бейімделу – маңызды мәселе, өйткені балапандар анасынан маңызды мінез-құлық белгілерін – дауыс шығару, тамақтану және басқа да қасиеттерді үйренуі керек.
Historically, the freckled duck has been kept with limited success in captivity and ironing out the issues with captive life is still an ongoing issue. Issues with stress, breeding and mortality rates of chicks are amongst the biggest issues with keeping these ducks in captive environments. In recent years some of these concerns have been mitigated with establishments such as the Hunter Wetlands Australia and Slimbridge Wetlands UK implementing successful breeding programs, with chicks surviving to adulthood. Behavioural considerations are another consideration to take into account when holding a captive population of freckled ducks. The most important of these considerations is the possibility of imprinting on a subject other than the mother. Imprinting is an instinctual phenomenon that occurs early on in life whereby the juvenile establishes a long lasting behavioural response to the parent (or another animal, person or thing that is present during the crucial imprinting period). Imprinting on human keepers is a serious consideration, as hatchlings require the mother to learn important behaviour traits—including vocalisations, feeding, and other important attributes.
Қорғау
Қазіргі уақытта IUCN түрді «Тәуекел азаз» санатында жіктейді. Халық санының нақты тенденциясы байқалмайды, бірақ ол айтарлықтай құбылуға бейім, 2016 жылғы бағалау бойынша 7 300 – 17 000 ересек жекелегі бар. Қауіптердің қатарында осы қорғалатын түрді аңшылық нысаны ретінде жаңылыстыру және оның нәтижесінде аңшылардың оққа ұшуы бар. Суды аудару схемалары арқылы батпақты мекендерді жою жалғасуда, бұл келесі 15 жыл ішінде халық санының 20%-ға дейін төмендеуіне әкелуі мүмкін деп есептеледі.
The species is currently classified as Least Concern by the IUCN. Population numbers show no definite trend, but appear to be fluctuating quite strongly, with an assessment in 2016 of 7,300 17,000 mature individuals. Threats include misidentification of this protected species as a game bird and consequent shooting by hunters. The ongoing destruction of swamp habitat by water diversion schemes is thought to have the capacity to result in a population decline of up to 20% within the next 15 years.