Вильям Форстер: XIX ғасыр саяхатшысы, өнеркәсіпші және қайырымдылық шаруағатының қайраткері

Кіріспе

19 ғасырдағы британдық саясаткер, өнеркәсіпші және қайырымдылық жасаушы.

Уильям Эдвард Форстер, ПК, ФРС (11 шілде 1818 – 5 сәуір 1886) – ағылшын өнеркәсіпшісі, қайырымдылық жасаушы және Либералдық партияның мемлекеттік қайраткері. Ирландия полициясының Ұлттық жер лигасына қарсы қару қолдануын қолдады деген айыппен ирланд ұлтшылдары оған «Бакшот Форстер» деген лақап ат қойған.

Ерте өмір

Дорсеттегі Бридпорттың жанындағы Брэдполде квакер ата-анасы Уильям мен Анна Форстердің ұлы ретінде дүниеге келген Форстер, әкесінің отбасы ұзақ жылдар бойы қоныстанған Тоттенхэмдегі квакер мектебінде білім алды. Мекепті бітіргеннен кейін ол бизнеспен айналысты. Сыра зауытына қабылданудан бас тартып, Йоркширдегі Уорфдейлдегі Берлиде жүн өндірісімен шұғылданды. 1850 жылы доктор Томас Арнольдтың үлкен қызы Джейн Мартаға үйленді. Ол квакер емес еді, және Форстер онымен үйленгені үшін кездесуден ресми түрде шығарылды, бірақ үкімді жариялауға жіберілген достар «қол алысып, түскі асқа қалды». Осыдан кейін Форстер өзін Англия шіркеуінің мүшесі деп санады. Форстерлердің туған балалары болмады, бірақ 1859 жылы миссис Форстердің ағасы Уильям Делафилд Арнольд қайтыс болғаннан кейін үш жетім қалды, Форстерлер оларды өзінің балаларындай қабылдады. Балалардың бірі – Хью Оукли Арнольд Форстер, Либералды Унионист парламент мүшесі, кейін Балфур кабинетінің мүшесі болды. Тағы бірі – Флоренс Арнольд Форстер, ол Лимерик тігісін (Limerick Lace) іске қосты және 1880 жылдары отбасылық өмір мен саясат туралы күнделік жазды. Ең кіші баласы Фрэнсис Эгертон Арнольд Форстер 1899 жылы «Англия шіркеулеріне арналған зерттеулер немесе Англияның қасиетті қамқорлары» деген атпен жарияланған ағылшын шіркеулеріне арналған бағыштамалардың алғашқы жүйелі зерттеуін жинақтады. Уильям Форстер практикалық қайырымдылық жасаушы ретінде танылды. 1846-1847 жылдары ол әкесімен бірге Ирландияға Достар қорының Коннемарадағы Ұлы Ирландия ашаршылығына арналған қаражатын бөлу үшін барды, ал елдің жағдайы оған терең әсер етті. Ол сөз сөйлеп, лекция оқып, қоғамдық істерге белсенді қатыса бастады.

Саяси мансап

1859 жылы Форстер Лидс округінен либералдық кандидат ретінде қатысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Ол Батыс Райдингте жоғары бағаланды және 1861 жылы Брэдфордтан қарсылығызсыз сайланды. Ол 1865 жылы (қарсылығызсыз) және 1868 жылы (дауыс беру нәтижесінде көшбасшы болып) қайтадан сайланды. Ол парламентте Америка Азамат соғысы туралы пікірталастарға белсенді қатысып, 1865 жылы лорд Джон Расселлдің үкіметінде колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары болды. Осы кезде ол империялық федерацияны белсенді түрде қолдаушы болды. 1866 жылы парламенттік реформаға қатысты оның ұстанымы назар аударды. Ол қарапайым халықтың нақты жағдайын білетінін көрсетті және радикалды заңнаманың басталуын болжады, білім беру реформасы науқанының басталуын жариялады. Реформалық заң қабылданғаннан кейін Форстер мен Эдвард Кардуэлл 1867 және 1868 жылдары білім беру туралы заң жобаларын ұсынды. 1868 жылы либералдық партия қайтадан билікке келген кезде Форстер Ұлттық білім беру жөніндегі үкіметтік шараны дайындау міндетімен Кеңес вице-президенті болып тағайындалды. Бастауыш білім беру туралы заң жобасы 1870 жылдың 17 ақпанында ұсынылды және сол жылы мүмкіндігі болған жағдайда сайланған өкілдері бар мектептер құрылды (мысалы, Лондондағы Чарльз Рид). Діни мәселе бірден көтерілді. Манчестер білім беру одағы және Ұлттық білім беру лигасы/Бирмингем білім беру лигасы провинцияларда екі қарама-қарсы теорияны қалыптастырды, біріншісі діни мүдделерді сақтауды жақтады, екіншісі дінсіз қаржыландырылатын білім беруді қалыптасқан шіркеуге қарсы бейімсіздікті қорғаудың жалғыз жолы деп санайтын. Диссиденттер заң жобасындағы Форстердің "ішкі сезіміне" қанағаттанбады және оны бұрынғы квакер ретінде өз жағынан шығып кеткен деп есептеді. Олар мектеп басқармаларына діни мектептердегі мұқтаж балалардың оқу ақысын төлеуге рұқсат беретін "25-ші тармаққа" наразылық білдірді, оны олардың мүдделеріне қарсы жасырын шабуыл деп санады. 14 наурызда екінші оқылымда дау қауіпті сипатқа ие болды; Бирмингемнен либералды депутат және Ұлттық білім беру лигасының төрағасы Джордж Диксон түзету ұсынды, оның мақсаты мектептердегі діни білім беруді тоқтату болды. Үкімет оны қабылдамауды сенім мәселесі етіп қойды және түзету алынып тасталды; бірақ нәтижесінде заң жобасы қабылданғанға дейін компромисс ретінде Коупер ғибадатханасының (қаржыландырылатын мектепте ерекше діни формулаларды қолдануға тыйым салатын) енгізілуі болды. 1870 жылғы заң жобасы, кемшіліктеріне қарамастан, Англияда Ұлттық білім беру жүйесіне жақындауға мүмкіндік берді. Форстердің келесі маңызды жұмысы 1872 жылғы дауыс беру туралы заңды қабылдау болды. 1874 жылы ол Брэдфордтан қайтадан сайланды. 1875 жылы Гладстон отставкаға шыққанда Форстер либералдық партияның басшылығына үміткер болды, бірақ ұсынылудан бас тартты. Сол жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және Абердин университетінің Лорд-ректоры болды. 1876 жылы Шығыс мәселесі күрделенген кезде ол Сербия мен Түркияға сапар шекті, ал осы тақырыптағы оның кейінгі сөздері қалыптылықпен ерекшеленді. 1880 жылы Гладстон қайтадан билікке келгенде ол Ирландияның бас хатшысы болып тағайындалды. Ол Компенсациялық заң жобасын палата арқылы қабылдады, бірақ ол Лордтар палатасында қабылданбады. 1881 жылдың 24 қаңтарында ол Жер лигасының өсуіне қарсы тұру үшін, палатаға мәжбүрлеу туралы заң жобасын ұсынды және сөйлеген сөзінде оны "ең ауыр міндет" деп атады. Заң жобасы қабылданды, оның бір тармағы Ирландия үкіметіне қылмыс және сөз байласуда "негізді күдікпен" ұсталған адамдарды сотсыз тұтқындауға мүмкіндік берді. Ирландия партиясы бұл заңға қарсы тұру үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланды, ал Форстер үнемі Дублин мен Лондон арасында жүріп, науқанын жүргізіп, оны палатада қорғады. Ұлттық баспасөз оны полиция көпшілікке атқан кезде оны қолдануға бұйрық берді деген болжаммен "Бакшот" деп атады. 1881 жылдың 13 қазанында Чарльз Стюарт Парнелл тұтқындалды, көп ұзамай Жер лигасы таратылды. Сол кезден бастап Форстердің өміріне қауіп төнді, сондықтан оны Дублинде атты полициямен сүйемелдеу қажет болды. 1882 жылдың басында Ирландиядағы сөздерінде Форстер халықты үкіметке көмектеспегені үшін сынға алғанмен, оларды қорғау үкіметтің міндеті екенін уәделеді. Оның өміріне қауіп төнгені анық болды, оны өлтірудің бірнеше жоспары кездейсоқ жағдайларға байланысты сәтсіз аяқталды. 1882 жылдың 2 мамырында Гладстон үкімет Парнеллді және оның әріптестерін Килмейнам түрмесінен босатуға ниеттенгенін жариялады, соның салдарынан лорд Коупер Темпл мен Форстер де отставкаға кетті; келесі сенбіде Форстердің ізбасары лорд Фредерик Кавендиш Дублиндегі Феникс паркінде өлтірілді. Дегенмен Форстер бас хатшы ретінде Дублинге уақытша оралуды ұсынды, бірақ ұсыныс қабылданбады. Келесі парламенттік сессияда ол Парнеллді кісі өлтіруге қатысқан деп айыптады, бірақ Парнелл оны өз кезегінде айыптады. Өмірінің соңғы жылдары Форстердің саяси қызметі әртүрлі қызықты тақырыптарды қамтыды, бірақ Ирландиядағы оның әрекеттері олардың барлығын көлеңкеге түсірді. Ол Гладстонның либерализміне қарсы болды, мысалы, Судан мен Трансвааль саясатында. Брэдфорд округі үшге бөлінген кезде ол орталық бөліктен сайланды, бірақ мандатын қабылдамады. Форстер 1886 жылы Бірінші үйлену туралы заң жобасын ұсыну алдында қайтыс болды, ол оған қарсы болды. Ол Уорфдейлдегі Берлиде жерленді.

In 1859, Forster stood as Liberal candidate for Leeds, but lost. He was highly esteemed in the West Riding, and in 1861 was returned unopposed for Bradford. He was returned again in 1865 (unopposed) and in 1868 (at the head of the poll). He took a prominent part in parliament in the debates on the American Civil War, and in 1865 was made Under Secretary of State for the Colonies in Lord John Russell's ministry. It was then that he first became a prominent advocate of imperial federation. In 1866, his attitude on parliamentary reform attracted attention. He showed knowledge of the real condition of common people, and foreshadowed Radical legislation, heralding the start of a campaign of educational reform. Directly after the Reform Bill had passed, Forster and Edward Cardwell brought in Education Bills in 1867 and 1868. In 1868, when the Liberal party returned to office, Forster was appointed Vice president of the Council, with the duty of preparing a government measure for national education. The Elementary Education Bill was introduced on 17 February 1870 and school boards were set up with elected representatives (for example, Charles Reed in London) the same year where possible. The religious difficulty at once came to the front. The Manchester Education Union and the National Education League/Birmingham Education League had already formulated in the provinces the two opposing theories, the former standing for the preservation of denominational interests, the latter advocating secular rate aided education as the only means of protecting Nonconformity against the Established Church. The Dissenters were not satisfied with Forster's "conscience clause" as contained in the bill, and they regarded him, the ex Quaker, as a deserter from their own side. They resented the "25th clause", permitting school boards to pay the fees of needy children at denominational schools out of the rates, as an insidious attack on their interests. By 14 March, at the second reading, the controversy had assumed threatening proportions; and George Dixon, the Liberal member for Birmingham and chairman of the National Education League, moved an amendment, the effect of which was to prohibit all religious education in board schools. The government made its rejection a question of confidence, and the amendment was withdrawn; but the result was the insertion of the Cowper Temple clause (which prohibited the use of distinctive religious formularies in a rate supported school) as a compromise before the bill passed. The bill of 1870, imperfect as it was, established at last some approach to a system of national education in England. Forster's next important work was in passing the Ballot Act 1872. In 1874, he was again returned for Bradford. In 1875, when Gladstone "retired", Forster was strongly supported for the leadership of the Liberal party, but declined to be nominated. In the same year he was elected to the Royal Society, and made Lord Rector of Aberdeen University. In 1876, when the Eastern question was looming, he visited Serbia and Turkey, and his subsequent speeches on the subject were marked by moderation. On Gladstone's return to office in 1880, he was made Chief Secretary for Ireland. He carried the Compensation for Disturbance Bill through the Commons, only to see it thrown out in the Lords. On 24 January 1881, he introduced a Coercion Bill in the House of Commons, to deal with the growth of the Land League, and in the course of his speech declared it to be "the most painful duty" he had ever had to perform. The bill passed, among its provisions being one enabling the Irish government to arrest without trial persons "reasonably suspected" of crime and conspiracy. The Irish Party used every opportunity to oppose the act, and Forster was kept constantly on the move between Dublin and London, conducting his campaign and defending it in the House of Commons. He was nicknamed "Buckshot" by the Nationalist press, on the supposition that he had ordered its use by the police when firing on a crowd. On 13 October 1881, Charles Stewart Parnell was arrested, and soon after the Land League was suppressed. From that time Forster's life was in danger, and he had to be escorted by mounted police in Dublin. In speeches given across Ireland in early 1882, Forster, while criticizing the populace for not helping the government, nonetheless pledged that it was the government's duty to protect them. The danger to his life became more apparent, and several plans to murder him were frustrated by the merest accidents. On 2 May 1882, Gladstone announced that the government intended to release Parnell and his fellow prisoners from Kilmainham Gaol, and that both Lord Cowper Temple and Forster had in consequence resigned; on the following Saturday, Forster's successor, Lord Frederick Cavendish, was murdered in Phoenix Park, Dublin. Still, Forster offered to return to Dublin temporarily as chief secretary, but the offer was declined. In the ensuing parliamentary session, he charged Parnell with conspiring in the murders, to be in turn denounced by Parnell. During the remaining years of his life, Forster's political record covered various interesting subjects, but his efforts in Ireland threw them all into shadow. He was at variance with Gladstone's Liberalism, for example in policies towards Sudan and Transvaal. When the constituency of Bradford was divided into three, he was returned for the central division but did not take up his seat. Forster died in 1886, on the eve of the introduction of the First Home Rule Bill, which he opposed. He was buried in Burley in Wharfedale.

Танымал мәдениетте

Форстер ирланд халық әні "Монтода", оны The Dubliners танымал еткен, және Энди Ирвиннің Майкл Дэвитт туралы "Forgotten Hero" әнінде "Букшот" деп аталған.