Кіріспе

Аспан экваторын кесіп өтетін Гидра шоқжұлдызы қазіргі 88 шоқжұлдыздың ішіндегі ең үлкені болып табылады, оның ауданы 1303 шаршы градусқа жетеді, сонымен қатар 100 градустан асатын ең созылған шоқжұлдыз. Оның оңтүстік жағы Таразы мен Кентавр шоқжұлдыздарымен, ал солтүстік жағы - Қарқыра шоқжұлдызымен шектеседі. Бұл шоқжұлдызды 2-ғасырдағы астроном Птолемей 48 шоқжұлдыздың тізіміне енгізген. Көбінесе су жыланы түрінде бейнеленеді, ол аспан экваторын кесіп өтеді.

Батыс мифологиясы

Гректің Гидра шоқжұлдызы – Бабыл шоқжұлдызының бейімделуі: МУЛ. АПИН құрамында "жылан" шоқжұлдызы (MUL. ДИНГИР. MUŠ) бар, ол Гидраға шамамен сәйкес келеді. Бұл екі Бабыл "жылан" шоқжұлдызының бірі (екіншісі – гректердің Serpens шоқжұлдызының бастауы), мифологиялық жылан, арыстан және құстың қосындысы. Гидраның пішіні иілген жыланға ұқсайды және грек мифтерінде осылай бейнеленеді. Бір мифте ол Аполлонға су әкелуге жіберілген қарғаның алдағандығымен байланысты, қарға суды жылан арқылы жеткізген. Аполлон алдауды байқап, ашуланып, қарғаны, ыдысты және жыланды аспанға лақтырып жіберді. Гидра сонымен қатар көп басты Гидра монстрымен де байланысты, ол Геркулес тарапынан өлтірілді және басқа шоқжұлдызда бейнеленген. Аңызға сүйенсек, Гидраның бір басын кесіп тастаса, оның орнына екі басы өседі. Бірақ Геркулестің туысы Иолаус, олардың мойындарын машақпен күйдіріп, қайта өсуін тоқтатты, соның арқасында Геркулес Гидраны жеңе алды.

Мифология және басқа мәдениеттердегі эквиваленттері

Инду мифологиясында Гидраға балама жұлдыз - Ашлеша. Қытай астрономиясында Гидраға сәйкес жұлдыздар Қызыл құс пен Көк аждаһаның ішінде орналасқан. Гидраның басы араб тілінде "Мин әл Азал" деп аталған, бұл "қоныстанбаған орынға" тиесілі дегенді білдіреді.

Жұлдыздар

Гидраның үлкендігіне қарамастан, онда тек бір орташа жарық жұлдыз бар – Альфард, ол Alpha Hydrae деп белгіленген. Бұл Жерден 177 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 2,0-ға тең қызыл түсті алып жұлдыз. Оның дәстүрлі атауы "жеке" дегенді білдіреді. Beta Hydrae – Жерден 365 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 4,3-ке тең көк ақ жұлдыз. Gamma Hydrae – Жерден 132 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 3,0-ға тең сары алып жұлдыз. Гидрада бір жарық екі жұлдыздан тұратын жұлдыз бар, ол Epsilon Hydrae, оны әуесқой телескоптарында бөліп қарау қиын; оның периоды 1000 жылды құрайды және Жерден 135 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бірінші жұлдызы шамасы 3,4-ке тең сары жұлдыз, ал екіншісі – шамасы 6,7-ге тең көк жұлдыз. Дегенмен, Гидрада бірнеше әлсіз екі жұлдыздан тұратын және екі жұлдыздан тұратын жұлдыздар бар. 27 Hydrae – бинокльмен екі компоненті, ал кішкентай әуесқой телескоптарымен үш компоненті көрінетін үштік жұлдыз. Бірінші жұлдызы – Жерден 244 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 4,8-ге тең ақ жұлдыз. Екінші жұлдызы, екі жұлдыздан тұратын жұлдыз, бинокльде шамасы 7,0-ке тең көрінеді, бірақ шамасы 7 және 11-ге тең екі жұлдыздан тұрады; ол Жерден 202 жарық жылы қашықтықта орналасқан. 54 Hydrae – Жерден 99 жарық жылы қашықтықта орналасқан, кішкентай әуесқой телескоптарында оңай бөлінетін екі жұлдыздан тұратын жұлдыз. Бірінші жұлдызы – шамасы 5,3-ке тең сары жұлдыз, ал екіншісі – шамасы 7,4-ке тең күлгін жұлдыз. N Hydrae (N Hya) – шамасы 5,8 және 5,9-ға тең екі жұлдыздан тұратын жұп. Struve 1270 (Σ1270) – шамасы 6,4 және 7,4-ке тең екі жұлдыздан тұратын жұп. Гидрадағы тағы бір маңызды жұлдыз – Sigma Hydrae (σ Hydrae), оның аты Миңчир, араб тілінен "жыланның мұрыны" дегенді білдіреді. Оның шамасы 4,54, бірақ ол өте әлсіз. Жыланның басы Үнді астрономиясындағы айлық зодиак шоқжұлдызы – Āshleshā Nakshatra-ға сәйкес келеді. 2018 жылдың 1 маусымынан бастап Эпсилон Гидраның ресми атауы Nakshatra (Ashlesha) болып бекітілді. Гидрада Мессье нысандарының үш обьектісі бар. M83, сондай-ақ Оңтүстік Желперіш Галактикасы деп белгіленеді, Гидра мен Кентаврдың шекарасында орналасқан, M68 – M83-қа жақын орналасқан шарлы шоқ, ал M48 – жыланның батыс жағындағы ашық жұлдыз шоғыры. NGC 3242 – Жерден 1400 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 7,5-ке тең планеталық тұмандық. 1785 жылы Уильям Гершель ашқан бұл тұмандыққа оның алып планетаға ұқсас болғандықтан "Жұпитертің көлеңкесі" деген лақап ат берілген. Оның көк жасыл дискісі кішкентай телескоптарда, ал галосы үлкен телескоптарда көрінеді. M48 (NGC 2548) – қараңғы аспан астында жалаңаш көзбен көрінетін ашық шоқ. Оның пішіні "үшбұрышты" деп сипатталған; бұл 80 жұлдыздан тұратын шоқ ерекше үлкен, диаметрі жарты градустан астам, толық Айдың диаметрінен үлкен. Гидрада бірнеше шарлы шоқтар бар. M68 (NGC 4590) – бинокльмен көрінетін және орташа әуесқой телескоптарында ажыратылатын шар тәрізді шоқ. Ол Жерден 31000 жарық жыл қашықтықта орналасқан және 8-ші шамада. NGC 5694 – Жерден 105000 жарық жыл қашықтықта орналасқан, шамасы 10,2-ге тең шарлы шоқ. "Томбоның шарлық шоғыры" деп те аталады, ол Шэплидің VII класының шоғыры; жіктелім оның ядросында орташа концентрация бар екенін көрсетеді. 1784 жылы Уильям Гершель оны жұлдызды емес нысан ретінде ашқанмен, оның шарлы шоқ ретінде мәртебесі 1932 жылға дейін анықталмаған, ол кезде Клайд Томбо 1931 жылдың 12 мамырында Пи Гидра маңындағы аймақтан алынған фотосуреттерді қарады. M83 (NGC 5236), Оңтүстік Желперіш Галактикасы, спиральді галактиканың 8-ші шамадағы беті. Бұл аспанда 40°С ендіктен оңтүстікке қарай оңай байқалады, оны 1, 2, 3 және 4 Центаврды бағыттаушы жұлдыз ретінде пайдалану арқылы табуға болады. Ол алты рет супернова жарылысқа куә болды. Диафрагмасы 12 дюймнен жоғары үлкен әуесқой телескоптары оның спиральді қолдарын, жолағын және кішкентай, жарық ядросын көрсетеді. Орташа көлемді әуесқой телескопында, диаметрі 8 дюйм шамасында, жақсы жағдайда спиральді қолдар көрінеді. Ол октавиада мүлдем симметриялық емес, керісінше, солтүстік-батыс жағы жалпақ және ядроның оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған жолағы бар. Бұл галактика Құс жолының кіші інісі, ол 40000 жарық жыл көлемінде үлкен спиральді галактика. Гидрада басқа да көптеген галактикалар бар. NGC 3314, әдетте NGC 3314a және NGC 3314b деп белгіленеді, бұл галактикалар жұбы, олар бір-бірімен байланысты емес немесе бір-бірімен әсерлеспей, бір-біріне жабысып тұрған сияқты. Алдыңғы планға NGC 3314a галактикасы 140 миллион жарық жыл қашықтықта орналасқан және спиральді галактиканың бетінде орналасқан. NGC 3314b – көлбеу спиральді галактика, оның ядросы NGC 3314a-ның шаңды дискісінен қызыл түсті көрінеді. ESO 510 G13 – Жерден 150 миллион жарық жыл қашықтықта орналасқан бүгілген спиральді галактика. Галактикалық дискілердің көпшілігі айналу жылдамдығының арқасында жазық болып келеді, бірақ олардың пішіні өзгеруі мүмкін, осы галактикадағыдай. Астрономдар бұл өзгерістің себебі басқа галактикалармен өзара әрекеттесу болуы мүмкін деп болжайды. NGC 5068 M83 тобының мүшесі болуы мүмкін, бірақ оның мәні даулы. Оның беттік жарықтығы төмен және диаметрі 4,5 минуттық доғаны құрайды. Ол мүлдем дөңгелек емес, керісінше, эллипстік және батыс-солтүстік/шығыс-оңтүстік осі бойында бағытталған. Дегенмен, оның жарықтығы біркелкі. Тағы бір маңызды галактика – NGC 4993, эллипстік галактика, ол екі нейтрон жұлдызының бірігуінен туған GW170817, GRB 170817A және SSS17a оқиғаларының көзі болды.

Метеорлар жауын

Сигма Гидридтері 6 желтоқсанда ең жоғары деңгейге жетеді және белгісіз аналық денесі бар өте активті метеориттік жауын болып табылады. Альфа Гидридтері – 1 және 7 қаңтар аралығында шарықтауға жететін аз көлемді жауын.