Кіріспе

Кинодағы эффект

Ақырын қозғалыс (көбінесе slo mo немесе slow mo деп қысқартылады) – кинодағы уақыт баяулағандай сезілетін эффект. Оны 20 ғасырдың басында австриялық дін қызметкері Август Мусгер ойлап тапты. Бұл жоғары жылдамдықты камералардың көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін, содан кейін түсірілген кадрлар 30 кадр/секунд сияқты қалыпты жылдамдықпен немесе пост-өндірісте бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы ойнатылады. Әдетте, бұл стиль әрбір фильм кадры ойнатылатын жылдамдықтан әлдеқайда жоғары жылдамдықпен түсірілген кезде қол жеткізіледі. Қалыпты жылдамдықпен қайта ойнатқанда, уақыт баяу жылжиды. Ақырын қозғалыс түсіру үшін қолданылатын термин – «overcranking», ол бастапқы камераны қалыптыдан жылдам жылдамдықпен қолмен айналдыруды білдіреді (яғни, секундына 24 кадрдан жылдам). Ақырын қозғалысты әдеттегідей түсірілген кадрларды баяу жылдамдықпен ойнату арқылы да жасауға болады. Бұл техника көбінесе фильмге қарағанда, дереу қайталауға ұшыраған видеоға қолданылады. Үшінші техника – компьютерлік бағдарламалық жасақтаманы пайдаланып, түсірілген кадрлар арасына цифрлық түрде интерполяцияланған кадрлар жасау. Қозғалысты техникаларды біріктіру арқылы, мысалы, overcrank кадрлары арасында интерполяция жасау арқылы одан да баяулатуға болады. Супер ақырын қозғалысқа жетудің дәстүрлі әдісі – жоғары жылдамдықты фотосурет, ол әдетте ғылыми мақсаттар үшін жылдам құбылыстарды жазу үшін арнайы жабдықтарды қолданатын күрделі техника. Ақырын қозғалыс заманауи кинода кеңінен қолданылады. Оны әртүрлі режиссерлер әртүрлі эффектілерге қол жеткізу үшін пайдаланады. Ақырын қозғалыстағы классикалық тақырыптар:

Кез келген спорттық іс-әрекеттер, шеберлік пен стильді көрсету үшін. Спорттық ойынның маңызды сәтін қайта көрсету үшін, әдетте қайталау ретінде көрсетіледі. Табиғи құбылыстар, мысалы, шыныға құлаған су тамшысы. Ақырын қозғалысты көркемдік эффект үшін, романтикалық немесе күмәнді атмосфера жасау үшін немесе сәттерге баса назар аудару үшін де қолдануға болады. Мысалы, В. Пудовкин 1933 жылы түсірген «Жетісуші» фильмінде суицид көрінесін ақырын түсірген. Тағы бір мысал – «Face/Off», онда Джон Ву ұшатын нақты көгершіндердің қозғалысында дәл осындай техниканы қолданды. «Матрица» фильмдері көп камераларды қолдану арқылы экшн көріністерінде эффектті қолдануда және басқа көріністерде ақырын қозғалыспен тірі түсіруді үйлестіруде үлкен жетістікке жетті. Жапон режиссері Акира Куросава бұл техниканы 1954 жылы түсірген «Жеті самурай» фильмінде алғаш қолданды. Америкалық режиссер Сэм Пеккинпа да ақырын түсіруді жақсы көретін классик еді. Бұл техника әсіресе жарылыс эффектілері мен су астындағы түсірілімдермен байланысты. Ақырын қозғалыстың қарама-қарсысы – жылдам қозғалыс. Кинематографшылар жылдам қозғалысты «undercranking» деп атайды, өйткені ол бастапқыда қолмен айналдырылатын камераны қалыптыдан баяу айналдыру арқылы қолға алынды. Ол көбінесе комедиялық немесе стильдік эффект үшін қолданылады. Өте жылдам қозғалыс «time-lapse photography» деп аталады; мысалы, өсіп келе жатқан өсімдіктің кадрлары бірнеше сағат сайын түсіріледі; кадрлар қалыпты жылдамдықпен ойнатылғанда, өсімдік көрерменнің көз алдында өсіп жатқанын көреді. Ақырын қозғалыс концепциясы киноның пайда болуына дейін де болған болуы мүмкін: жапондық театр формасы Но өте баяу қозғалыстарды қолданады.

Ауыртпалық қозғалыстың қалай жұмыс істейтіні

Қазіргі заманғы кинематографияда баяу қозғалысты екі тәсілмен қол жеткізуге болады. Екеуі де камера мен проекторды қамтиды. Проектор – кинотеатрдағы дәстүрлі кинопроекторды білдіреді, бірақ осы негізгі қағидалар теледидар экранына және тұрақты кадр жылдамдығымен тізбектелген бейнелерді көрсететін кез келген басқа құрылғыға да қатысты.

Ашықтан іске қосу

Жоғарыдағы мысалдың түсінікті болуы үшін секундына 10 кадрлық (fps) проекция жылдамдығы таңдалды (24 кадрлық фильм стандарты баяу айналдыруды сирек кездестіреді, бірақ бұл мүмкіндік кәсіби жабдықта бар).

Уақыт созылуы

Екінші типтегі баяу түсіру постөндіріс кезінде қол жеткізіледі. Бұл уақытты созу немесе цифрлық баяу қозғалыс деп аталады. Осы типтегі баяу қозғалыс нақты түсірілген кадрлардың арасына жаңа кадрларды қосу арқылы жасалады. Бұл әсері кадрларды артық айналдырумен (overcranking) ұқсас, себебі нақты қозғалыс ұзақ уақытқа созылады. Қажетті кадрлар түсірілмегендіктен, жаңа кадрлар жасалуы тиіс. Кейде жаңа кадрлар алдыңғы кадрлардың қайталануынан ғана тұрады, бірақ көбінесе кадрлар арасында интерполяция жасау арқылы құрылады. (Көбінесе бұл қозғалыс интерполяциясы, әсерлі түрде, тұрақтанған кадрлардың арасындағы қысқа кешуге (dissolve) ұқсайды). Қозғалысты кадрлар арасында бақылап, сол көріністе аралық кадрларды жасауға арналған көптеген күрделі алгоритмдер бар. Бұл жартылай жылдамдыққа ұқсас, және бұл нағыз баяу қозғалыс емес, әр кадрдың ұзағырақ көрсетілуі ғана.

Әрекеттік фильмдерде

Ақырын қозғалыс, әсіресе "Матрица" фильмінде танымал болған оқтан қашу эффектісі сияқты, драмалық әсер үшін әрекет фильмдерінде кеңінен қолданылады. Бұл эффект ресми түрде жылдамдық өзгерту (speed ramping) деп аталады және камераның кадр жиілігінің уақыт өте келе өзгеруі процесі болып табылады. Мысалы, егер 10 секунд ішінде кадр жиілігі секундына 60 кадрдан секундына 24 кадрға дейін өзгертілсе, стандартты фильмдік жылдамдықпен – секундына 24 кадрмен қайта ойнатқанда, ерекше уақыт манипуляциясы эффектісіне қол жеткізіледі. Мысалы, есікті ашып, көшеге шығып бара жатқан адам алғашқыда ақырын қозғалғандай көрінеді, бірақ бірнеше секундтан кейін сол кадрда ол "нақты уақытта" (қалыпты жылдамдықпен) жүріп бара жатқандай болады. "Матрица" фильмінде жылдамдық өзгертудің кері процесі Нео оракулға алғаш рет кіргенде көрсетіледі. Ол қоймадан "жүктеу нүктесінен" шыққанда камера Неоға қалыпты жылдамдықпен жақындасады, бірақ ол Неоның бетіне жақындаған сайын уақыт баяулай бастайды, бұл Неоның ойға далуын және бір сәтке тоқтауын көрнекі түрде көрсетуге мүмкіндік береді, сондай-ақ фильмнің кейінгі бөлімдерінде Матрица ішінде уақыттың болашақ манипуляцияларына ишара жасауы мүмкін.

Ғылыми қолдану

Ғылыми және техникалық қолданбаларда қозғалысты өте үлкен дәрежеде баяулату жиі қажет болады, мысалы, ядролық жарылыстың бөлшектерін қарастыру үшін. Мысалы, оқпен шартты түрде шардың жарылуы көрсетілген жарияланымдар кездеседі.

Видео файлды жазу әдістері

Әдетте, цифрлық бейнекамералар (оның ішінде: көпірлік камералар, DSLM, жоғары сапалы ықшам камералар және ұялы телефондар) тарихи тұрғыдан баяу қозғалыс бейнесін (немесе: жоғары кадр жиілігі бар бейнесін) бейне файлға сақтаудың екі тәсілін қолданды: нақты уақыт тәсілі және қарапайым тәсілі.