Кіріспе

Италиялық пейзаж суретшісі (1697–1768)

Джованни Антонио Канал (18 қазан 1697 – 19 сәуір 1768), көбінесе Каналетто (kanaˈletto) деп аталатын, Венеция Республикасынан шыққан итальян суретшісі, 18 ғасырғы Венеция мектебінің маңызды мүшесі саналады. Ол Венеция, Рим және Лондон қалаларының көріністерін (ведуттар) суретке түсірген, сондай-ақ қиял тудыратын көріністерді (каприччио деп аталады) салған, бірақ оның туындыларында шындық пен қиял арасындағы шекара көбінесе айқын болмайды. Ол сонымен қатар гравюра техникасын қолданған маңызды гравер болды. 1746–1756 жылдар аралығында Англияда жұмыс істеді, онда Лондон және басқа да орындардың көптеген көріністерін, соның ішінде Уорвик және Алнвик қамалдарының суреттерін жасады. Ол Англияда үлкен жетістікке жетті, бұл британ саудагері және өнер білгіші Джозеф "Консул" Смиттің арқасында мүмкін болды. Оның Каналеттоның шығармаларынан құралған үлкен коллекциясы 1762 жылы король Георг III-ке сатылды. Каналетто әкесімен және ағасымен бірге театр декорацияларын салушы болып жұмыс істеді. 1718 жылы Фортунато Челлери, Джованни Порто және Антонио Вивальдидің операларына декорациялар жасауға қатысқаннан кейін Каналетто Римге сапар шекті. Римде ол әкесімен бірге композитор Алессандро Скарлаттидің "Тито Семпронио Греко" және "Турно Аричино" атты екі операсының декорацияларын жасады, олар 1720 жылғы карнавал маусымында Театро Катраникада қойылды. Каналетто римдік ведутта суретшісі Джованни Паоло Панниниден шабыттанды және қала мен оның халқының күнделікті өмірін суреттеуді бастады. 1719 жылы Римнен оралғаннан кейін ол өзінің топографиялық стилінде сурет салуға кірісті және көп ұзамай ұстазының деңгейіне жетті. 1725 жылы Луккалық өнер коллекционері Стефано Конти үшін суреттер сатып алатын суретші Алессандро Марчесини тағы екі "Венеция көрінісін" сатып алуға қызығушылық танытты, бірақ агент оған "Антонио Каналедің" жұмысын қарастыруды ұсынды: "Ол Карлеварис сияқты, бірақ оның суреттерінде күннің шағылысы көрінеді".

Сыртқы бояу

Каналеттоның ерте туындыларының көп бөлігі "табиғаттан" жазылған, ол сол кездегі студияда суреттерді аяқтаудың қалыпты тәсілінен өзгеше еді. Кейінгі жұмыстарының бір бөлігі бұл дәстүрге қайта оралған, себебі алыстағы адамдар түсті дақтар түрінде бейнеленген – бұл әсер, мүмкін, камера обскураны қолдану нәтижесінде туған, ол алыстағы нысандарды бұрмалайды. Сонымен қатар, оның суреттері әрқашан дәлдігімен ерекшеленеді, мысалы, Венецияның су мен мұзға батып, маусымдық түр өзгерісін жазуы. Атап айтқанда, дұрыс перспективаны қатаң сақтауы, бұрынғы сарапшыларды оның суреттеріндегі көптеген бөлшектер камера обскурадан көшіру арқылы жасалған деген сенімге жеткізді. Каналлеттоның камера обскураға ие болғаны белгілі, бірақ қазіргі таңдағы бірнеше сарапшылар оның суреттерін дайындауда оны нақты фотореалистік көшіру үшін пайдаланбаған, бірақ одан шабыттанған болуы мүмкін деген пікірде.

Ерте және кеш жұмыс

Каналеттоның ерте туындылары оның ең ізделістісі және көптеген сарапшылардың пікірінше, ең жақсысы саналады. Оның ерте жұмыстарының бірі – «Тас қалаушылар алаңы» (шамамен 1720 – шамамен 1725, Ұлттық галерея, Лондон), ол қаланың қарапайым еңбек аймағын бейнелейді. Бұл оның ең көрнекті туындыларының бірі деп есептеледі және 1823 және 1828 жылдары сэр Джордж Бомонттың сыйлықтары болды. Кейін Каналетто Венеция каналдары мен Дож сарайының әсем көріністерін суреттеді. Оның кең ауқымды пейзаждары қаланың мерейлілігі мен жойылып бара жатқан дәстүрлерін көрсетіп, атмосфералық эффекттерді және айқын жергілікті түстерді жаңаша пайдаланды. Осы ерекшеліктері үшін оның туындылары импрессионизмнің пайда болуын болжаған деуге болады. Оның графикалық гравюрасы «S. A. Giustina in Prà della Vale» 2012 жылы Мюнхендегі өнер қазынасынан табылған.

Англиядағы жұмыс

Оның көптеген суреттері ағылшындардың Grand Tour саяхатында, алдымен Оуэн Свинидің агенттігі арқылы, кейін банкир Джозеф Смит арқылы сатылды. 1720-ші жылдардың соңында Свини суретшіні Венецияның шағын пейзаждық көріністерін салуға ынталандырды, олар туристер мен қалаға келген шетелдік қонақтар үшін коммерциялық тартымдылыққа ие болды. 1728 жылға дейін Каналетто Венецияда тұратын ағылшын бизнесмені және коллекционері Смитпен байланыс жасады. Смит кейін суретшінің негізгі агенті мен меценаты болды, ол 1763 жылы король Георг III-ге сатылған Каналеттодан елуге жуық картина, жүз елу сурет және он бес сирек гравюра алды. 1740 жылдары Каналеттоның нарығы Австрия мұрагерлік соғысы кезінде құлдырады, нәтижесінде Венецияға ағылшын саяхатшыларының саны азайды. Смит сонымен қатар "каприччио" (немесе архитектуралық фантазиялар) (итальян тілінде "capriccio" – қиял) сериясының гравюраларын жариялауға көмектесті, оларды vedute ideali деп атады.

Ол 1755 жылға дейін Англияда болып, Лондонның көріністерін (оның ішінде оның тұру кезінде аяқталған жаңа Вестминстер көпірінің бірнеше суреттерін) және өз клиенттерінің үйлері мен сарайларын салды. Олардың ішінде Сер Хью Смитсонға тиесілі Нортумберленд үйі болды, ол кейін неке арқылы Нортумберлендтің 2-ші графы атанды; және Лорд Брукке тиесілі Уорвик қамалы, кейін Уорвиктің 1-ші графы болды. Смитсон Вестминстер көпірінің комиссарларының бірі болды, және ол Каналеттоны Англияға шақырып, көпірдің құрылысының басталуын бейнелеуге ынталандырған болуы мүмкін. Оның 1754 жылғы "Ескі Уолтон көпірі" суретінде өзінің бейнесі де бар. Одан Англияны туған қаласын салғандай суреттеуі күтілді. Каналеттоның суреттері қайталана бастады, өзінің еркіндігін жоғалтып, механикалық сипатқа ие болды, сондықтан ағылшын өнер сыншысы Джордж Верту "Каналетто" деген атпен сурет салған адам жалғаншы екенін айтты. Бұл, мүмкін, Каналеттоның жүрегі Бернардо Беллотто да өзінің ағасының лақап атын қолданғандықтан болған шығар; немесе, көбінесе, бұл әңгімені Каналеттоның жұмысының көшірмелерін өткізіп, оның Венецияға оралуын қалаған адал емес өнер сатушылар таратыпты. Бұл талапты жоққа шығару үшін суретші газеттегі хабарлама арқылы "кез келген джентльменді" Алтын алаңнан тыс Silver Street (қазіргі Beak Street) -дегі студиясындағы Сент-Джеймс паркінің соңғы суретін қарауға шақырды.

Венецияға оралғаннан кейін Каналетто 1763 жылы Венеция академиясына сайланды және Collegio dei Pittori-дің преоры болып тағайындалды. Ол 1768 жылы қайтыс болғанға дейін сурет салуды жалғастырды. Өмірінің соңғы жылдарында ол көбінесе ескі эскиздерінен жұмыс істеді, бірақ кейде таңғажайып жаңа композициялар жасады. Ол көркемдік эффект үшін пейзажға ұсақ өзгерістер енгізуге дайын болды.

Нарық

Оның шәкірттері оның немере інісі Бернардо Беллотто, Франческо Гварди, Микеле Мариески, Габриэле Белла және Джузеппе Моретти болды. Суретші Джузеппе Бернардино Бисон оның стилін ұстанды. Оның туындыларының көптеген мысалдары басқа британдық коллекцияларда сақталған, оның ішінде Уоллес коллекциясында бірнеше (19) жұмыс және Вобурн аббатханасының асханасында 24 туындыдан тұратын жиынтық бар. Каналлеттоның көптеген жұмыстары Карлайл графтарының коллекциясына кірген, бірақ олардың көпшілігі 1940 жылы Ховард замкісінде болған өртте жойылды, ал қалғандары соңғы ғасырда сатылды. Карлайл коллекциясында бұрын болған туындылардың арасында Бостонның Көркем өнер мұражайында сақталатын «Сан-Марко бассейні: шығысқа қарай» (1939 жылы сатылды) және «Венециядағы Молодан Гранд-каналға кіру» мен «Венециядағы Сент-Марк алаңы» (қазір Вашингтонның Ұлттық өнер галереясында, 1938 жылы сатылды) бар. Ховард замкісіндегі соңғы маңызды венециялық ведута – Бернардо Беллоттоның «Фоскари сарайынан оңтүстікке қарай Гранд-канал көрінісі», ол 2015 жылдың шілдесінде Sotheby’s аукционында 2,6 миллион фунт стерлингке сатылды. Каналлеттоның туындылары әрқашан жоғары бағаға сатылып келді, және 18 ғасырда Екатерина II және басқа да еуропалық монархтар оның ең таңдаулы суреттері үшін бәсекелестікке түсті. Каналлетто туындысы үшін аукционда төленген рекордтық баға – 2005 жылдың шілдесінде Лондондағы Sotheby’s аукционында «Палаццо Бальбиден Риальтоға дейінгі Гранд-канал көрінісі» үшін төленген 18,6 миллион фунт стерлинг.