Жозеф Феш: Наполеонның туысы, дипломат және өнер жинаушысы

Кіріспе

Француз діни қызметкері және дипломаты Иосиф Кардинал Феш, Империяның князі (3 қаңтар 1763 – 13 мамыр 1839) – француз діни қызметкері және дипломаты, Наполеон Бонапарттың анасы Летицияның жартылай ағасы. Ол інісінің орнына Лион архиепискобы және кардинал болды. Сонымен қатар, ол заманының ең танымал өнер жинаушыларының бірі болды және Аякчодағы Феш мұражайын құрғандығымен есімдері сақталды, ол Наполеон өнерінің ең маңызды жинақтарының бірі болып табылады. Корсикада туған ол швейцариялық Франц Фаеш пен Анжела Мария Пиетрасантаның ұлы. Әкесінің тарапынан ол Базельдің ең белгілі патриций отбасыларының бірі – Фаеш отбасына жатады. 1799 жылы Наполеонның төңкерісінен кейін Францияда үлкен даңққа ие болды. 1802 жылы Феш Лион архиепискобы, 1803 жылы кардинал, 1804 жылы Киелі Тақтың елшісі, 1805 жылы француз сенаторы және графы, 1805 жылы Францияның Бас қайырымдауы, 1806 жылы тәуелсіз князь, 1807 жылы Империя князі ("француз князі") атанды (осы құрметке Наполеонның туыстары, Жоахим Мурат және асырап алған ұлы Евгений де Богарне ғана ие болды), 1815 жылы Францияның пэрі және Папаның Рим Папасының князі атанды. Ол императорлық үйдің мүшесі болды және 1804 жылғы француз конституциясына сәйкес француз императорлық тағына мұрагерлік ретіне енді (III-тарау, 9-бап, "Императорлық отбасы"). Ол Наполеонның Папа Пий VII-ге қатысты ең маңызды дипломаты болды, бірақ Наполеонның Папамен қарым-қатынасы нашарлаған сайын, оның ағасымен де қарым-қатынасы суытылды. Дегенмен Наполеон ағасына адал болды. Феш 1804 жылы Парижде Жозефина де Богарнеге немере інісін үйлендірді, бұл Бонапарттың француз императоры болып таққа отыруынан бір күн бұрын болды, 1810 жылы Наполеонды Австрияның Мария Луизасына үйлендірді, ал 1811 жылы императордың ұлы Наполеон II-ні крещение рәсімінен өткізді. 1815 жылы Француз империясы құлағаннан кейін, ол Императорлық үйдің қалған мүшелері сияқты Франциядан қуылды. Ол жартылай қарындасы Летициямен бірге Римге көшіп, Палаццо Фальконьериде тұрып, өнеріне және қайырымдылыққа берілді.

French priest and diplomat

Joseph Cardinal Fesch, Prince of the Empire (3 January 1763 – 13 May 1839) was a French priest and diplomat, who was the maternal half uncle of Napoleon Bonaparte (half brother of Napoleon's mother Laetitia). In the wake of his nephew, he became Archbishop of Lyon and cardinal. He was also one of the most famous art collectors of his period, remembered for having established the Musée Fesch in Ajaccio, which remains one of the most important Napoleonic collections of art. Born in Corsica, he was the son of Swiss born Franz Faesch and Angela Maria Pietrasanta, and belonged on his father's side to the Faesch family, one of the most prominent patrician families of Basel. He rose to great prominence in France following Napoleon's coup d'état of 1799. Fesch became Archbishop of Lyon in 1802, a Cardinal in 1803, Ambassador to the Holy See in 1804, a French senator and count in 1805, Grand Almoner of France in 1805, a sovereign prince in 1806, Prince of the Empire ("French Prince") in 1807 (a dignity he shared only with Napoleon's siblings, brother in law Joachim Murat, and adopted son Eugène de Beauharnais), and Peer of France in 1815, and was named a Prince of the Papal States by the Pope. He was a member of the Imperial House, and was included in the order of succession to the French imperial throne in accordance with the French constitution of 1804 (Title III, Article 9, "The Imperial Family"). He was Napoleon's most important diplomat in regard to Pope Pius VII, but Napoleon's relationship with his uncle deteriorated as his relationship with the Pope soured. Nevertheless, Napoleon remained loyal to his uncle. Fesch wed his nephew to Joséphine de Beauharnais in Paris in 1804, the day before Bonaparte was crowned as Emperor of the French, in 1810 he wed Napoleon to Marie Louise of Austria, and in 1811 baptized the Emperor's son Napoleon II. After the end of the French Empire in 1815, he was banished from France in 1815, like the rest of the Imperial House. He relocated to Rome with his half sister Laetitia, and took up residence at the Palazzo Falconieri, dedicating himself to art and to beneficence.

Өмірбаян

Феш Корсикадағы Аяччо қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Франц Фаеш, Генуя Республикасының қызметіндегі швейцариялық офицер, оның отбасы Базель ақсүйектеріне жатқан және 1562 жылы қасиетті Рим империясында дворян титулы алған. Анасы – Анжела Мария Пьетрасанта. Анасы бұрын капитан Джованни Джеронимо Рамолиноға үйленген, оның үлкен әпкесі Летиция Рамолино, кейін Наполеонның анасы болды. Аяччо архидиаконы Лучано Бонапарттың (1718–1791) қолдауымен 1781 жылы Экс-ан-Прованс семинариясына түсті. 1785 жылы дін қызметкері болып тағайындалды, 24 жасында Аяччо архидиаконы болды. 1791 жылы Лучано Бонапарт қайтыс болғаннан кейін ол бір кезде әпкесінің отбасын қорғап, қолдады. 1789 жылы Француз революциясы басталғанда, ол, корсикалықтардың көпшілігі сияқты, сол кездегі француз үкіметінің көптеген әрекеттеріне наразылық білдірді; әсіресе Корсикаға «Діни қызметкерлердің азаматтық конституциясы» (1790 жылдың шілдесі) атты заңның қолданылуына қарсы шықты. Ол сол қаладағы «капитулдың» провизоры ретінде оқиғалардың қысымын тікелей сезінді; себебі діни ордендер мен корпорациялар таратылғаннан кейін жеке өмірге кетуге мәжбүр болды. Содан кейін ол Бонапарт отбасының тағдырын, одан кейін туындаған интригалар мен күрестерде бөлісті. Паскуале Паоли мен ағылшылдарға қарсы француз мүддесін жақтауға біртіндеп бейімделген ол Корсиканы тастап, 1793 жылдың күзінде Лаэтиция мен ұлымен Тулонға кетті. Сол кезде (Террор билігі) діни қызмет атқару мүмкіндігін таба алмағандықтан, Наполеон Бонапарт француз «Италия армиясының» қолбасшылығына тағайындалғанға дейін азаматтық қызметте бірнеше лауазымды атқарды, содан кейін ол армияға қосылған комиссар болды. Оның мансабының бұл бөлігі белгісіз, бірақ Наполеон 18 Брумердің (қараша 1799 ж.) төңкерісінен кейін бірінші консул болғаннан кейін оның ықпалы тез өсті. Рим католик дінін қалпына келтіру бірінші консулдың ойына келгенде, Феш діни қызметін қайта бастады және 15 шілдеде Папамен конкордатқа қол қоюға әкелген күрделі келіссөздерге белсенді қатысты. 1802 жылдың тамызында Лион архиепискобы болып тағайындалды. Алты айдан кейін ол бұрынғы қызметі үшін тағы бір сыйлық алды, кардинал дәрежесіне көтерілді. Наполеон 1803 жылдың 4 сәуірінде Франсуа Како Римдегі француз елшісі лауазымынан зейнеткерлікке шыққан кезде оны оның орнына тағайындады, Фешке Шатобриан көмектесті, бірақ көп ұзамай көптеген мәселелер бойынша онымен келіспей қалды. 1804 жылдың соңында Наполеон Фешке Рим папасы Пий VII-нің Париждегі Нотр-Дам соборында императордың таққа отыруына қатысуын қамтамасыз етуді тапсырды. Оның папаның қарсылығын жеңудегі шеберлігі (бұл дюк д’Энгиеннің өлім жазасынан кейін сегіз ай өткеннен кейін болды) одан әрі мойындалды. Ол Легион-д’Онер орденінің ұлы кордонын алды, империяның бас қайырымдылық қызметкері болды және француз сенатында орын алды. Ол одан әрі құрметке ие болды. 1806 жылы неміс дін қызметкерлерінің ең беделдісі Карл фон Дальберг, сол кездегі Регенсбургтың князь-епископы, оны өзінің көмекшісі етіп таңдады және оны өзінің мұрагері ретінде белгіледі. Кейінгі оқиғалар оның болашағына нұқсан келтірді. 1806–1807 жылдары Наполеон папамен саяси және діни мәселелер бойынша қақтығысқа түсті. Феш оларды татуластыруға тырысты. Наполеон талаптарында қатал болды, ал Пий VII шіркеудің тәртібі мен маңызды мүдделеріне қауіп төнген жерде жол беруден бас тартты. Император Фешті әлсіздік пен алғыссыздық танытқаны үшін бірнеше рет сөккен. Алайда, кардиналдың рухани билікті азаматтық билікке бағынуы туралы кеңес беруде мүмкіндігінше алға басуы анық болды. Бір кезде ол папамен сөйлеспей жүрді, ал Наполеон оны Римнен шақырды. 1809 жылы Наполеон 17 мамырдағы Вена жарлығымен Папалық мемлекеттерді француз империясына қосуға бұйрық берді. Сол жылы Наполеон Фешке Париж архиепископтығын берді, бірақ ол бұл құрметтен бас тартты. Алайда Феш императордың Галликан шіркеуінің беделді адамдарынан құрылған шіркеу комиссиясына қатысуға келісті, бірақ 1810 жылы комиссия таратылды. Регенсбургке қатысты Фештің үміті 1810 жылы Регенсбургті Баварияға қосу туралы келісіммен де басылды. 1811 жылы император шіркеу мәселелерін талқылау үшін Галликан дін қызметкерлерінің ұлттық кеңесін шақырды, ал Феш олардың талқылауларына төрағалық етуге тағайындалды. Алайда бұл жолы да ол қатал императорды қанағаттандыра алмады және оны епархиясына қайтарды. Көкесі мен сіңілісі арасындағы шиеленіс келесі жылы одан да күшейді. 1812 жылдың маусымында Пий VII алғашқы тұтқын орнынан Савонадан Фонтенблоға әкелінді, онда ол конкордатқа және басқа діни мәселелерге қатысты белгілі бір мәселелерде мойынсынуын күту үшін бақылауда ұсталды. Феш қартайған папаға императордың қолына тиген хат жазды. Наполеонның Фешке деген ашуы соншалық, ол оған 150 000 флорин сомасын тоқтатып қойды. 1812–1813 жылдардың апаттары Наполеонды Пий VII-ге көбірек кешірімді болуға итерді, соның салдарынан Фештің жағдайы бір кезде жеңілдеді. Алайда, Наполеонның бірінші тақтан бас тартуы (1814 жылдың 11 сәуірі) және Бурбондардың қайта орнатылуы оны Римге қайтарды, онда оны жылы қарсы алды. Жүз күндік кезең (1815 жылдың наурыз-маусымы) оны Францияға қайтарды; ол Лиондағы архиепископтық міндеттерін қайтадан атқарды және сенат мүшесі және Францияның пэрі ретінде тағайындалды. Императордың екінші тақтан бас тартуы (1815 жылдың 22 маусымы) Фешті ескі әпкесі Летициямен бірге Римге қайтарды. Ол өмірінің соңына дейін лайықты жағдайда өмір сүрді, көптеген өнер туындыларымен қоршалған, олардың көптерін Лион және Аяччо қалаларына сыйлады. 1839 жылы Римде қайтыс болды.

Fesch was born at Ajaccio in Corsica. His father was Franz Faesch, a Swiss officer in the service of the Republic of Genoa, whose family belonged to the Basel patriciate and had been ennobled in the Holy Roman Empire in 1562. Holy Roman Empire, and his mother was Nobile Angela Maria Pietrasanta. His mother had previously been married to Captain Giovanni Geronimo Ramolino, and he had an elder half sister, Letizia Ramolino, later the mother of Napoleon. With support of Luciano Buonaparte (1718–1791), archdeacon of Ajaccio, he entered the seminary at Aix en Provence in 1781. He was ordained as a priest in 1785, and 24 years old, he became himself the archdeacon of Ajaccio. After the 1791 death of Luciano Buonaparte, he became for a time the protector and patron of his sister's family. In 1789, when the French Revolution broke out, he felt, like the majority of the Corsicans, repugnance for many of the acts of the French government during that period; in particular he protested against the application to Corsica of the act known as the Civil Constitution of the Clergy (July 1790). As provost of the "chapter" in that city he directly felt the pressure of events; for on the suppression of religious orders and corporations, he was constrained to retire into private life. Thereafter he shared the fortunes of the Bonaparte family in the intrigues and strifes which ensued. Drawn gradually into espousing the French cause against Pasquale Paoli and the Anglophiles, he was forced to leave Corsica and to proceed with Laetitia and her son to Toulon, in early autumn, 1793. Failing to find clerical duties at that time (the Reign of Terror), he took several posts in civil life, until on the appointment of Napoleon Bonaparte to the command of the French "Army of Italy" he became a commissary attached to that army. This part of his career is obscure, but his fortunes rose rapidly when Napoleon became First Consul, after the coup d'état of 18 Brumaire (November 1799). When the restoration of the Roman Catholic religion was in the mind of the First Consul, Fesch resumed his clerical vocation and took an active part in the complex negotiations which led to the signing of the Concordat with the Holy See on 15 July 1801. His reward came in being made Archbishop of Lyon in August 1802. Six months later he received a further reward for his past services, being raised to the dignity of cardinal. Appointed by Napoleon on 4 April 1803 to succeed François Cacault on the latter's retirement from the position of French ambassador at Rome, Fesch was assisted by Chateaubriand, but soon sharply differed with him on many questions. Towards the close of 1804, Napoleon entrusted to Fesch the difficult task of securing the presence of Pope Pius VII at the forthcoming coronation of the emperor at Notre Dame, Paris (2 December 1804). His tact in overcoming the reluctance of the pope (it was only eight months after the execution of the duc d'Enghien) received further recognition. He received the grand cordon of the Legion d'Honneur, became grand almoner of the empire and had a seat in the French senate. He was to receive further honours. In 1806 one of the most influential of the German clerics, Karl von Dalberg, then prince bishop of Regensburg, chose him to be his coadjutor and designated him as his successor. Subsequent events damaged his prospects. In the course of the years 1806 1807 Napoleon came into sharp collision with the pope on various matters both political and religious. Fesch sought in vain to reconcile them. Napoleon was inexorable in his demands, and Pius VII refused to give way where the discipline and vital interests of the church seemed to be threatened. The emperor several times rebuked Fesch for what he thought to be weakness and ingratitude. It is clear, however, that the cardinal went as far as possible in counselling the submission of the spiritual to the civil power. For a time he was not on speaking terms with the pope; and Napoleon recalled him from Rome. Affairs came to a crisis in the year 1809, when Napoleon issued at Vienna the decree of 17 May, ordering the annexation of the Papal States to the French empire. In that year Napoleon conferred on Fesch the archbishopric of Paris, but he refused the honour. Fesch did however consent to take part in an ecclesiastical commission formed by the emperor from among the dignitaries of the Gallican Church, but in 1810 the commission was dissolved. The hopes of Fesch with respect to Regensburg were also damped by an arrangement of the year 1810 whereby Regensburg was absorbed in Bavaria. In the year 1811 the emperor convoked a national council of Gallican clerics for the discussion of church affairs, and Fesch was appointed to preside over their deliberations. Here again, however, he failed to satisfy the inflexible emperor and was dismissed to his diocese. The friction between uncle and nephew became more acute in the following year. In June 1812 Pius VII was brought from his first place of detention, Savona, to Fontainebleau, where he was kept under surveillance in the hope that he would give way in certain matters relating to the Concordat and in other clerical affairs. Fesch ventured to write to the aged pontiff a letter which came into the hands of the emperor. His anger against Fesch was such that he stopped the sum of 150,000 florins which had been accorded to him. The disasters of the years 1812 1813 brought Napoleon to treat Pius VII more leniently and the position of Fesch thus became for a time less difficult. However, on the first abdication of Napoleon (11 April 1814) and the restoration of the Bourbons, he retired to Rome where he received a welcome. The events of the Hundred Days (March–June 1815) brought him back to France; he resumed his archiepiscopal duties at Lyon and was further named a member of the senate and a peer of France. On the second abdication of the emperor (22 June 1815), Fesch retired to Rome along with his older sister Letizia. There he spent the rest of his days in dignified ease, surrounded by numerous masterpieces of art, many of which he bequeathed to the cities of Lyon and Ajaccio. He died in Rome in 1839.

Елтаңба

Франция императорлық отбасының мүшесі болғандықтан, оған Франция императорлық елтаңбасының негізінде жаңа елтаңба берілді (қ. Бонапарт әулеті). Фаештер отбасы бұрыннан басқа елтаңба қолданған.