Кіріспе

Гонзага әулеті (/US/ɡ/ə/n/'/z/ɑː/ɡ/ə/, /ɡ/ɒ/n/, /'/z/æ/ɡ//, ɡonˈdzaːɡa) – 1328 жылдан 1708 жылға дейін Солтүстік Италиядағы Ломбардиядағы Мантуя қаласын билеген итальяндық князь әулеті (алғаш генерал-капитандық ретінде, содан кейін маркграфтық, және ақырында герцогтық). Олар сонымен қатар Пьемонттағы Монферрато және Франциядағы Невер қалаларын, сондай-ақ Еуропа бойынша көптеген кіші феодтарды басқарды. Әулетте бір әулие, он екі кардинал және он төрт епископ болған. Гонзага әулетінен тараған екі адам Киелі Рим империясының императорлары болды (Элеонора Гонзага және Элеонора Гонзага Неверс), ал біреуі Польша патшайымы атанды (Мари Луиза Гонзага).

Тарих

Тарихи маңызы бар отбасының алғашқы мүшелері Полироне аббаттығының монахтарымен бірге Гвельф фракциясымен ынтымақтасқандығы белгілі. 12 ғасырдан бастап олар Мантуяда үстем отбасыға айналды, олардың одақтастары Бонакольси дәстүрлі жауы Казалодиді жеңген кезде байлыққа ие болды. 1328 жылы Людовико I Гонзага Скалигерлердің көмегімен қаладағы Бонакольси билігін құлатты және Гибеллин партиясына Мантуяның халық капитаны ("capitano del popolo") және император Людовик IV-нің императорлық викарі ретінде кірді. Людовиконың орнын Гуидо (1360–1369) және Людовико II (1369–1382) басты, ал 1371 жылға дейін Реджионың иегері Фельтрино Новеллара Гонзагасының кадеттік тармағын құрды, оның мемлекеті 1728 жылға дейін сақталды. Франческо I (1382–1407) Милан висконтилерімен дәстүрлі одақтан бас тартып, өсіп келе жатқан күшін Венеция Республикасымен байланыстыруға тырысты. 1433 жылы Жанфранческо I император Зигмундтың мойындауымен Мантуяның маркграфы атағын алды, ал 1435 жылы қызы Маргаританың Феррара маркграфы Леонелло д’Эстеге үйленуі арқылы жергілікті аристократиядан да мойындау алды. 1530 жылы Федерико II (1500–1540) Мантуя герцогі атағын алды. Федерико II-нің екі бауыры да тарихта маңызды тұлғалар: Эрколе Гонзага кардинал болды, Трент соборында төрағалық етті және Рим папасы болып сайлануға жақын болды; Ферранте император Карл V-нің адал одақтасы болды, ол оны құрметтермен және лауазымдармен марапаттады, сонымен қатар Ферранте Гуасталла Гонзагасының кадеттік тармағының негізін қалады. 1531 жылы отбасы неке арқылы Монферрат маркграфтығын иеленді. Аналық тарапынан Гонзагалар Монферраттың бұрынғы билеуші әулеті Палеологтың императорлық Византиялық тегін мұралады. Мантуя Гонзагасының кадеттік тармағы Францияда Невер және Ретель герцогтары болды, өйткені Федерико II Гонзаганың кіші ұлы Луиджи (Луи) Гонзага, және Маргарита Палеолога мұрагерге үйленді. Гонзага Неверлері кейіннен Луидің ұлы Карл (Карло) Мантуя мен Монферратты мұраға алғанда Мантуяны қайтадан биледі, бұл Мантуя мұрагерлік соғысын тудырды. Тағы бір кадеттік тармақ алдымен егеменді графтар, кейін Гуасталла герцогтары болды. Олар Мантуя герцогы Франческо II (1484–1519) кіші ұлы Феррантеден тарады. Феррантетің немересі Ферранте II де Мантуя мұрагерлік соғысында рөл атқарды. Тағы бір кадеттік тармақ – Людовико III-нің ұлы Джанфранческо құрған Саббьонета. Мария Луиза Гонзага, принц Карл Гонзага Неверстің қызы, 1645 жылдан 1667 жылы қайтыс болғанға дейін Польша патшайымы болды. Үйдің екі қызы, екеуі де Элеонора Гонзага аталды, Германия императорлары Фердинанд II және Фердинанд III-ке үйленіп, қасиетті Рим императорлары болды. Соңғы император Элеонорадан Гонзаганың қазіргі мұрагерлері тарады. Әйгілі Алойзий Гонзага осы отбасының кіші тармағының мүшесі болды. Гонзага әулеті Шекспирдің «Гамлет» пьесасындағы пьесаның ішіндегі пьесаға шабыт көзі болды. 3-ші актінің 2-ші көрінісінде олар «Гонзагоның өлтірілуі» (немесе «Тышқан тұзағы») атты пьесаны қояды. Гонзага билігі Мантуяда 1708 жылға дейін, ал Гуасталада 1746 жылға дейін сақталды. Екі билеуші тармақ та Gonzaga Vescovato кішігірім тармағына дейін жойылды, ол қазіргі уақытта қалған жалғыз тармақ болып табылады.

Билеушілердің кестесі

БилеушілерТұмылды билеушіЛюдовик I 1268МантуяГуидо Корради да Гонзага мен Эстрамбина ди Сан-Мартиноның ұлы16 тамыз 1328 – 18 қаңтар 1360Мантуя иелігіРихильда Рамберти1312төрт балаКатерина Малатестаж. 1320төрт балаФосдиновоның Джованна Маласпина1340алты бала18 қаңтар 1360Мантуя91-92 жастаВеронаның иегері Кангранде I-нің көмегімен Людовик Мантуяның капитано дель пополосы болды, сондай-ақ отбасының алғашқы тиімді билеушісі болды. Фелтринож. 1290МантуяЛюдовик I мен Рихильда Рамбертидің үшінші ұлы1335 – 28 желтоқсан 1374Новеллара және Багноло иелігіАнтония да Корреджиож. 1340төрт бала28 желтоқсан 1374Падуа83-84 жаста? 1335 жылы Реджио аймағын жаулап алды, ал 17 мамыр 1371 жылы Миланға Новеллара мен Багнолодан басқа барлық жерді сатты. Гуидо1290МантуяЛюдовик I мен Рихильда Рамбертидің екінші ұлы18 қаңтар 1360 – 22 қыркүйек 1369Мантуя иелігіАньезе Пико ди Мирандолаж. 1310/20?екі балаКамилла Беккарияж. 1330?бала жоқБеатриче Бар1340алты бала22 қыркүйек 1369Мантуя78-79 жастаМантуяда сайланды. 1335 жылы Реджио-Эмилияда алғаш рет сайланды. Людовик II1334МантуяГуидо мен Беатриче Бардың екінші ұлы22 қыркүйек 1369 – 4 қазан 1382Мантуя иелігіАльда д’Эсте1356екі бала4 қазан 1382Мантуя47-48 жастаГидо II1 ақпан 1340НовеллараФелтрино I мен Антония да Корреджионың екінші ұлы28 желтоқсан 1374 – 2 ақпан 1399Новеллара иелігіГиневра Малатеста1374төрт бала2 ақпан 1399Новеллара59 жастаФранческо I1366МантуяЛюдовик II мен Альда д’Эсте ұлы4 қазан 1382 – 7 наурыз 1407Мантуя иелігіАньезе Висконти15 тамыз 1375 (уәкіл арқылы)25 желтоқсан 1380 (ресми)Маргарита Малатеста1399екі бала7 наурыз 1407Кавриана40-41 жастаЖакомож. 1375НовеллараГидо II мен Гиневра Малатестаның бірінші ұлы2 ақпан 1399 – 1441Новеллара иелігіИпполита Пио бес бала1441Новеллара64-65 жастаГидо II-нің балалары мұрасын бөлісті. Фелтрино IIж. 1375НовеллараГидо II мен Гиневра Малатестаның екінші ұлы2 ақпан 1399 – 1424Багноло иелігіАнтония Гонзага Мантуяданж. 142448-49 жаста?Риминидің Лорды Карло I Малатестаның регенті (1407-1409)22 қыркүйек 1433 жылы Жан Франческо титулын Рим императоры Сигизмундтан сатып алғандықтан, лордтық ресми түрде маркизатқа көтерілді. Жан Франческо1 маусым 1395МантуяФранческо I мен Маргарита Малатестаның ұлы7 наурыз 1407 – 25 қыркүйек 1444Мантуя лордтығы (1407-1433)Мантуя маркизаты (1433-1444)Паола Малатеста22 тамыз 1409Пезароалты бала25 қыркүйек 1444Мантуя49 жастаГидож. 1410?НовеллараФелтрино II мен Антония Гонзаганың екінші ұлы1424 – 1456Багноло лордтығыҮйленбеген145645-46 жастаФранческо Iж. 1420НовеллараЖакомо мен Ипполита Пионың бірінші ұлы1441 – 8 ақпан 1484Новеллара иелігіКонстанца Строцци жеті бала8 ақпан 1484Новеллара53-54 жастаЛюдовик III Түрік5 маусым 1412МантуяЖан Франческо мен Паола Малатестаның бірінші ұлы25 қыркүйек 1444 – 11 маусым 1478Мантуя маркизатыБарбара Бранденбург12 қараша 1433Мантуяон төрт бала11 маусым 1478Гоито66 жастаЖан Франческоның балалары жерді бөлісті. Карло1415МантуяЖан Франческо мен Паола Малатестаның екінші ұлы25 қыркүйек 1444 – 21 желтоқсан 1456Луццара иелігіЛюсия д’Эсте1437бала жоқРингарда Манфредиекі бала21 желтоқсан 1456Феррара40-41 жастаАлессандро26 тамыз 1427МантуяЖан Франческо мен Паола Малатестаның үшінші ұлы25 қыркүйек 1444 – 16 қаңтар 1466Остиано маркизатыАньезе да Монтефельтро1446бала жоқ16 қаңтар 1466Мантуя38 жастаРингарда Манфредидің регенті (1456-1466)Ол қайтыс болғаннан кейін Луццара Мантуяға оралды, бірақ кейін қайтадан бөлініп, оның туысы Родольфке берілді. Уголотто1452МантуяКарло мен Рингарда Манфредидің ұлы21 желтоқсан 1456 – ж. 1470Луццара иелігіҮйленбегенж. 1470?17-18 жаста?Джорджож. 1420НовеллараЖакомо Гонзаганың екінші ұлы, Новеллара мен Ипполита Пионың иелері1456 – 1487Багноло Паола Скиантесши екі немесе төрт балаАлда Торелли кем дегенде төрт бала1487Новеллара56-57 жаста?Фредерик I25 маусым 1441МантуяЛюдовик III мен Барбара Бранденбургтің екінші ұлы11 маусым 1478 – 14 шілде 1484Мантуя маркизатыМаргарита Бавария6 маусым 1463Мантуяалты бала14 шілде 1484Мантуя43 жастаЛюдовик III-нің балалары жерді бөлісті. Жан Франческо4 қазан 1446МантуяЛюдовик III мен Барбара Бранденбургтің төртінші ұлы11 маусым 1478 – 27 тамыз 1496Саббьонета графтығыАнтония дель Бальзо17 шілде 1479он бір бала27 тамыз 1496Боццоло49 жастаРодольф I18 сәуір 1452МантуяЛюдовик III мен Барбара Бранденбургтің бесінші ұлы11 маусым 1478 – 6 шілде 1495Луццара иелігіАнтония Малатеста11 қаңтар 1481бала жоқКатерина Пико делла Мирандола1484алты бала6 шілде 1495Форново43 жастаЛюдовик21 тамыз 1460МантуяЛюдовик III мен Барбара Бранденбургтің алтыншы ұлы11 маусым 1478 – 19 қаңтар 1511Остиано маркизатыҮйленбеген19 қаңтар 1511Гаццуоло50 жастаОстиано Саббьонетаға қосылдыЖан Пьетро1469НовеллараФранческо I мен Констанца Строццидің бірінші ұлы8 ақпан 1484 – 18 қараша 1515Новеллара иелігі (1484-1501)Новеллара және Багноло графтығы (1501-1515)Катерина Тореллиж. 1495сегіз бала18 қараша 1515Новеллара45-46 жаста7 шілде 1501 жылы Максимилиан I, Рим императорынан граф титулын алды. Франческо II10 тамыз 1466МантуяФредерик I мен Маргарита Баварияның бірінші ұлы14 шілде 1484 – 29 наурыз 1519Мантуя маркизатыИзабелла д’Эсте11 ақпан 1490 (уәкіл арқылы)15 ақпан 1490Пезаро (ресми)сегіз бала29 наурыз 1519Мантуя52 жастаКристофорож. 1470?Джорджо мен Альда Тореллидің бірінші ұлы1487 – 1510Багноло иелігі (1509 жылға дейін; Весковатода 1494 жылдан бері)Латина Убалдиниүш бала1510 жылдан кейінДжорджоның балалары бірлесіп басқарды. 1509 жылы Багнолоны жоғалтқандарына қарамастан (қайтадан Новеллараға бірікті), олар 1494 жылдан бері басқарған Весковатода билік етуді жалғастырды. Кристофоро 1510 жылы Весковатодағы үлесінен бас тартты. Бұл жанжал 1519 жылы Мантуяға сатылды және жанама желіге берілді. Джакомож. 1470?Джорджо мен Альда Тореллидің екінші ұлы1487 – 1519Үйленбеген1519 жылдан кейінМарко Антониож. 1470?Джорджо мен Альда Тореллидің үшінші ұлы1487 – 1509Белгісізтөрт бала1509ж. 38-39?Гуидо IIж. 1470?Джорджо мен Альда Тореллидің төртінші ұлы1487 – 1519Лаура Мартиненгіалты бала151948-49 жаста?Багноло Новеллараға қайта қосылдыКатерина Пико делла Мирандоланың регенті (1495-1502)Родольф балалары 30 қаңтар 1511 жылы ресми түрде мұраларын бөлісті. Жан Франческо өзінің өліміне аз уақыт қалғанда ұлына басқарды. Жан Франческо2 ақпан 1488ЛуццараРодольф I мен Катерина Пико делла Мирандоланың бірінші ұлы6 шілде 1495 – 11 қазан 1524Луццара иелігіЛаура Паллавичинож. 1510сегіз бала18 желтоқсан 1524Луццара36 жастаАлойзио20 сәуір 1494ЛуццараРодольф I мен Катерина Пико делла Мирандоланың екінші ұлы6 шілде 1495 – 19 шілде 1549Луццара иелігі (1511 жылға дейін)Кастильоне иелігі (1511 жылдан бастап)Джиневра Рангони24 шілде 1519Мантуябала жоқКатерина Ангуиссолажелтоқсан 1540үш бала19 шілде 1549Кастельгоффредо55 жастаЛюдовик1481БоццолоЖан Франческо мен Антония дель Бальзоның бірінші ұлы27 тамыз 1496 – 1 шілде 1540Саббьонета графтығыФранческа Фиески1497он бір бала1 шілде 1540Боццоло58-59 жастаЖан Франческоның балалары жерді бөлісті, бірақ Федерико ұрпақтарының болмауына байланысты мүлік Пирроға өтті. Пирроның өлімінен кейін Боццоло (тек) Саббьонетаға қосылды. Гаццуоло келесі ұрпаққа дейін өмір сүрді. Федерик I25 маусым 1441МантуяЛюдовик III мен Барбара Бранденбургтің екінші ұлы11 маусым 1478 – 28 желтоқсан 1527Боццоло иелігіДжованна Орсини1503Асолано балалары28 желтоқсан 1527Тодиж. 46-47?Пирро I1490БоццолоЖан Франческо мен Антония дель Бальзоның үшінші ұлы27 тамыз 1496 – 22 қаңтар 1529Боццоло иелігі (Гаццуолода 1496-1529; Боццолода 1527-1529)Камилла Бентивьолиож. 1500?бала жоқ1441

Отбасылық ағашы

Гонзага әулетінің тармақтары, қалың әріппен Мантуяның маркиздері мен (кейіннен) герцогтары, курсивпен Невер және Ретл герцогтары, ал оң жақта Гуасталла желісі көрсетілген.