Кіріспе

Джон Фаулздың 1963 жылғы триллер романы – ағылшын жазушысы Джон Фаулздың әдебиеттегі тұңғыш романы. Оның сюжеті Лондондағы суретші студентін ұрлап, шалғайдағы ферма үйінің жертөлесінде тұтқынға алған жалғыз жас жігіттің басынан өткен оқиғаны баяндайды. Роман екі бөлімнен тұрады, оның бірінші бөлімінде ұрлаушы Фредерик, екіншісінде тұтқын Миранданың көзқарастары келтірілген. Миранданың көзқарасынан баяндалған бөлім хаттар арқылы жазылған. Фаулз бұл романды 1960 жылдың қарашасынан 1962 жылдың наурызына дейін жазған. 1965 жылы роман Теренс Стамп пен Саманта Эггардың қатысуымен Оскар сыйлығына ие болған, сол аттас көркем фильмге бейімделді.

Сюжет

Роман қала әкімшілігінде клерк болып жұмыс істейтін және бос уақытында көбелектер жинайтын Фредерик Клегг есімді жалғызбасты жас жігіт туралы. Романның бірінші бөлігі оның көзқарасынан баяндалады. Клегг Миранда Грейге, Слейд көркемсурет мектебінің орта сыныптық студентіне, құмарлықпен қарайды. Ол оған алыстан ғана құштарлық танытады, бірақ ол әлеуметтік жағынан дамымағандықтан, онымен ешқандай байланыс жасай алмайды. Бір күні ол футбол ойынында үлкен жүлдеге ие болады. Ол жұмысынан шығып, Льюс маңындағы Сассекс қаласында оқшау үй сатып алады. Алайда ол өзін жалғыз сезінеді және Мирандамен бірге болғысы келеді. Кез-келген қалыпты байланыс жасай алмай, Клегг оны әдемі, сақталған заттардың "жинауына" қосуға шешім қабылдайды, егер ол оны жеткілікті ұзақ тұтқында ұстаса, ол оны жақсы көреді. Ол мұқият дайындалғаннан кейін Миранданы хлороформмен есірткілеп, үйінің жертөлесіне қамап қояды. Ол Миранданың өзін бірте-бірте жақсы көре бастайтынына сенімді. Алайда, ол оянып, оның іс-әрекетімен бетпе-бет келеді. Клег ұялып, бір айдан кейін босатуға уәде береді. Ол оған "барлық құрметпен" қарауды уәде етеді, оны жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүр етпеуге және оған сыйлықтар мен үйдің жайлылығын беруге уәде береді, бір шартпен: ол жертөледен шыға алмайды. Романның екінші бөлігін Миранда тұтқында болған кезінде сақтаған күнделік үзінділері түрінде баяндайды. Миранда романның осы бөлімі бойынша өзінің бұрынғы өмірін еске алады; және оның көптеген күнделік жазбалары өз әпкесіне немесе Г. П. есімді адамға жазылған, оны өнер адамы ретінде құрметтеген және бағалаған. Миранда Г. П. ақырында оған ғашық болып, содан кейін онымен барлық байланыстарды үзгенін айтады. Алғашында Миранда Клегтің оны ұрлауда жыныстық ниет бар деп ойлайды, бірақ оның шынайы мінезі ашыла бастағанда, ол бұл шындық емес екенін түсінеді. Ол өзінің тұтқынға алушысына жанашырлық танытады, оны Шекспирдің "Торпеда" пьесасындағы Калибанмен салыстырады, өйткені ол оған деген үмітсіз мағынасы. Клег Мирандаға өзінің аты Фердинанд екенін айтады (Темпеште Миранданың сүйіспеншілігін жеңген). Миранда бірнеше рет қашып кетуге тырысады, бірақ Клег оны тоқтатады. Ол Жүсіпке өзін тастап кетуді бұйырады. Тек қана ашуланып, абыржып қалады. Клегг оны босатудан бас тартқандықтан, ол оны өлтіру туралы қиялдай бастайды. Бір рет сәтсіз әрекет еткеннен кейін, Миранда өзін-өзі жек көретін кезеңге түседі. Ол Клеггті өлтіру оны оның деңгейіне түсіреді деп шешеді. Ол бұдан былай бұған тырыспайды. Ол қашып құтылуға тырыспай жатып, қатты ауырып, қайтыс болады. Романның үшінші бөлігін Клег баяндады. Алдымен ол Миранданы өлі тапқаннан кейін өзін-өзі өлтіргісі келеді; бірақ оның күнделігінде оны ешқашан сүймегенін оқығаннан кейін, ол оған не болғаны үшін жауапты емес екенін және одан да жақсы болатынын шешеді. Ол оның мәйітін бақшаға көміп қояды. Кітаптың соңында ол тағы бір қызды ұрлау туралы ойлайды.

Әлеуметтік сынып

Әдебиеттанушылар британдық касталық жүйедегі тап мәселесін романның маңызды тақырыбы деп атап көрсеткен. Сыншы Хейден Каррут Фаулздың "британдық социализмі аясында таптарды қайта бөлу" туралы ойларымен айналысатынын айтты, бұл жұмысшы табының өкілі Фредерик пен буржуазиядан шыққан Миранда арасындағы әлеуметтік жағдайдың айырмашылықтарында көрінеді. Press & Sun Bulletin газетінен Хейден Каррут романды "шапшаң" және "кәсіби" деп бағалап, Фаулздың "күнәсіздіктің сырттай сезілетін қорқынышын да, білімнің тікелей қорқынышын да шеберлікті білетінін" қосты. 2014 жылы The Guardian газетінде Мэри Эндрюс "Фоулз бізді басты кейіпкердің сылтауларын жоққа шығарып, мәтіннің арасын оқуға шақырады, ал фактілер одан да ауыр суретті көрсетеді. Фред Миранданы жай ғана қалыпты ұрлаған жоқ, өмір бойы осы оқиғаға дайындалғандай сезіледі", – деп жазып, Фредерик Клеггті "әдебиеттегі ең жаман кейіпкерлердің бірі" деп атады.

Бейімделулер

"Жыйнаушы" романы фильмге бейімделген және бірнеше рет театр сахнасында қойылған. Ол сондай-ақ түрлі әндерде, телешоуларда және кітаптарда кездеседі; мысалы, Стивен Кингтің "Жақсылық" романында басты кейіпкер Пол Шелдон Энни Уилкс "Джон Фаулздың алғашқы романымен таныс болмаса екен" деп үміттендіреді. 1965 жылы романмен аттас көркем фильм түсірілді. Сценарийін Стэнли Манн мен Джон Кохн жазды, режиссері – Уильям Уайлер. Ол "Музыканың дыбысы" фильмін режиссерлеуден бас тартқан. Басты рөлдерде Теренс Стамп пен Саманта Эггар ойнады. 1980 жылы тамил тілінде түсірілген "Моду Пани" фильмінің режиссері Балу Махендраның сөзіне сәйкес, фильм ішінара "Жыйнаушы" ромасына негізделген. Романды филиппин режиссері Майк де Леон 1986 жылы "Bilanggo sa Dilim" ("Қараңғыдағы тұтқын") атты фильмге еркін бейімдеген. 1997 жылы шыққан фин драмалық фильмі "Neitoperho" романынан шабыттанған, деді фильмнің режиссері. Актер Брайан Макдермот (Дэвид Паркер есімімен жазған) жасаған сахналық бейімделуі алғаш рет 1971 жылы қойылды; оның ең алғашқы қойылымдарының бірі 1974 жылы Сент-Мартин театрында Вест-Эндте Марианна Фейтфуллдың Миранда рөлінде және Саймон Уильямстың Клегг рөлінде болды. Тағы бір бейімделуді актер Марк Хили жазды, ол алғаш рет 1998 жылдың қазанында Дерби театрында, ал кейін 2007 жылдың сәуірінде Швецияның Гетеборгтағы ағылшын студиялық театрында көрсетілді. Тим Далглиш пен Каз Трикс жасаған тағы бір бейімделу 1997 жылы Вулвертонның (Милтон-Кейнс) Bare Bones Theatre Company үшін жазылды. 2021 жылдың қазан айында Suntup Editions Брэдфорд Морроудың кіріспесі және Дэвид Альварездің алты суреті бар романның 1000 данадан тұратын шектеулі басылымын жариялады.

Сериялық өлтірушілермен байланысы

Роман жарық көргеннен бері бірнеше жағдайда сериялық кісі өлтірушілер, бірнеше қылмыс жасағандар, қосымша ұрлаушылар және басқа да қылмыскерлер "Жыйымшы" олардың қылмыстарының негізі, шабыттандырған нәрсесі немесе ақталуы болды деп мәлімдеді.

Леонард Лейк және Чарльз Нг

1985 жылы Леонард Лейк пен Чарльз Чи Тат Нг 18 жасар Кэти Алленді, кейін 19 жасар Бренда О'Коннорды ұрлап әкетті. Лейк "Жинаушы" (The Collector) кітабына құмар болған делінеді. Лейк әйелдерді сексуалдық қанағаттандыру және шаруашылыққа пайдалану жоспарын "философиялық" видеотаспада баяндады. Олардың екеуі кем дегенде 25 адамды өлтірген деп саналады, соның ішінде толық отбасылардың екеуі бар. Лейк Калифорния штатының Укиа аймағында бірнеше қылмыс жасағанымен, оның "Миранда операциясы" Калифорния штатының шалғайдағы Уилсивиллге көшкеннен кейін ғана басталды. Оның жасаған қылмыстары туралы видеотаспалар мен Лейк жазған күнделік Вилсивиллдегі бекіністің жанынан қазылып алынды. Олар Лейк өзінің жоспарына Фаулз кітабындағы кейіпкердің атымен – "Миранда операциясы" деп атағанын көрсетті.

Кристофер Уайлдер

Кристофер Уайлдер 1984 жылы полициямен өлтірілген кезде, жас қыздарды өлтірген сериалдық/бірнеше рет қылмыс жасаған кісі "Жыйнаушыны" өзімен бірге алып жүрген.