Кіріспе

Тәуелсіз мемлекет ретінде толық саяси тәуелсіздікке ие емес аумақ – бұл өздерінің аналық мемлекетінен жоғары дәрежеде дербестікке ие және іс жүзінде тәуелсіз саяси бірліктер ретінде қызмет ететін сыртқы аумақтар. Тәуелді аумақ, тәуелді аймақ немесе тәуелділік (кейде сыртқы аумақ деп аталады) – тәуелсіз мемлекет ретінде толық саяси тәуелсіздікке немесе егемендікке ие емес және саяси тұрғыдан бақылаушы мемлекеттің негізгі аумағынан тыс жерде қалатын аумақ. Осылайша, тәуелді аумаққа біріктірілмеген, толық тәуелсіздікке жетпеген аумақ түрлері кіреді, қауымдасқан мемлекеттерден бастап өзін-өзі басқару құқығы жоқ аумақтарға дейін (мысалы, колония). Тәуелді аумақ, тәуелсіз мемлекеттің құрамдас бөлігі емес деп есептеледі, бұл оны елдің әкімшілік бөлінісінен ерекшелендіреді. Әкімшілік бөлініс – мемлекеттің өзінің бір бөлігі болып саналады. Керісінше, тәуелді аумақ көбінесе оны бақылайтын мемлекеттен жоғары дәрежеде дербестікке ие. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген колониялар тәуелді аумақтар деп есептелген. Дегенмен, барлық дербес құрылымдар тәуелді аумақтар болып саналмайды. Көптеген халқы бар тәуелді аумақтардың өздерінің ISO 3166 ел кодтары бар. Кейбір саяси бірліктер халықаралық шарт немесе басқа келісім арқылы кепілдендірілген ерекше мәртебеге ие, бұл оларға белгілі бір деңгейде дербестік береді (мысалы, иммиграция ережелеріндегі айырмашылықтар). Бұл бірліктер кейде тәуелді аумақтар деп есептеледі немесе кем дегенде олармен топтастырылады, бірақ басқарушы мемлекеттер оларды өздерінің ажырамас бөлігі деп санайды. Антарктидадағы барлық талаптар курсивпен жазылған.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда екі өзін-өзі басқарушы ассоциацияланған мемлекет, бір тәуелді аумақ және Антарктидадағы аумақтық талап бар. Ассоцияланған мемлекет Әкімшілік ISO 3166 ел коды 1965 жылдан бері Жаңа Зеландиямен еркін қауымдастықта, өзін-өзі басқаратын мемлекет. Кук аралдарының мәртебесі халықаралық құқық мақсаттары үшін тәуелсіздікке тең деп есептеледі және ел өзінің ішкі және сыртқы істеріне толық егемендік жүргізеді. Дегенмен, еркін қауымдастық туралы келісім шарттарына сәйкес, Жаңа Зеландия Кук аралдарының сыртқы қатынастары мен қорғанысы үшін жауапкершілікті сақтайды. Бұл жауапкершіліктер бақылау құқығын бермейді және тек Кук аралдары Үкіметінің өтініші бойынша іске асырылады. Жаңа Зеландия Үкіметі Кук аралдарының Біріккен Ұлттар Ұйымында жеке орынға ие болуын орынды деп санамайды, себебі Кук аралдарының азаматтары Жаңа Зеландия азаматтығын алу құқығын сақтап қалады. CK 1974 жылдан бері Жаңа Зеландиямен еркін қауымдастықта, өзін-өзі басқаратын мемлекет. Ниуэнің мәртебесі халықаралық құқық мақсаттары үшін тәуелсіздікке тең деп есептеледі және ел өзінің ішкі және сыртқы істеріне толық егемендік жүргізеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқаруға жатпайтын аумақтар тізімінде тіркелген. TK Тәуелді аумақ (тұрақты емес, талап етілген) Әкімшілік ISO 3166 ел коды Бұл Жаңа Зеландияның Антарктикадағы талабы. Токелау және ассоциацияланған мемлекеттерден (Кук аралдары мен Ниуэден) өзгеше, Росс тәуелділігі, Жаңа Зеландия Үкіметінің мәлімдемесіне сәйкес, конституциялық тұрғыдан Жаңа Зеландияның бір бөлігі болып табылады.

Норвегия

Норвегияның бір тәуелді аумағы және Антарктикадағы екі талап етілген аймағы бар. Норвегия сонымен қатар Норвегияның егемендігі шектеулі Свалбард аралдарына ие (төменде қараңыз). Тәуелді аумақ (тұрғынсыз) Әкімшілік ISO 3166 ел коды Ослодан Әділет министрлігі мен Полиция министрлігінің Полярлық істер департаменті басқарады. BV Тәуелді аумақ (тұрғынсыз, талап етілген) Әкімшілік ISO 3166 ел коды Тәуелділіктер (Антарктика шарты жүйесіне бағынышты) Ослодан Әділет министрлігі мен Полиция министрлігінің Полярлық істер департаментімен басқарылады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияның үш "Ақсойлық тәуелділігі", он үш "Шет елдік аумақтары" (он автономды, екеуі негізінен әскери база ретінде пайдаланылады, ал біреуі қоныстанбаған) және бір Антарктикалық талабы бар. Корольдік тәуелділігінің басқаруы ISO 3166 ел коды Қорғаныс, халықаралық өкілдік және жақсы үкіметтің жауапкершілігі Ұлыбританияға жүктеледі. GG IM JE Шет елдік аумақтардың басқаруы ISO 3166 ел коды Ангилья Ассамблеясы ішкі істерді басқарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. AI Бермуд Парламенті ішкі істерді басқарады және аумақ Ұлыбританиямен өзін-өзі басқару ретінде анықталады. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. BM Британдық Виргин аралдарының Ассамблеясы ішкі істерді басқарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. VG Кайман аралдарының Парламенті ішкі істерді басқарады. Ішкі өзін-өзі басқару жүйесі дерлік толыққанды. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. KY Фолкленд аралдарының Заң шығарушы жиналысы ішкі істерді басқарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. FK Гибралтар Парламенті ішкі істерді басқарады. Ішкі өзін-өзі басқару жүйесі дерлік толыққанды. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. GI Монсерраттың Заң шығарушы кеңесі ішкі істерді басқарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. MS Питкэрн аралдарының Аралдық кеңесі кейбір ішкі істерді басқарады, алайда шешімдер Питкэрн аралдарының губернаторының мақұлдауына жатады, ол Сыртқы істер және Ұлттар Достастығы кеңсесіне есеп береді. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. PN Сент-Хеленаның Заң шығарушы кеңесі, Ассенсион аралы кеңесі және Тристан-да-Кунья аралы кеңесі ішкі істерді басқарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. SH Түркі және Кайкос аралдарының Ассамблеясы кейбір ішкі істерді жүргізеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқармауға жатпайтын аумақтар тізімінде. TC Шет елдік аумақ (Егемендікке ие базалық аймақтар) Басқару ISO 3166 ел коды Екі егемендікке ие базалық аймақтарды Британдық күштерінің Кипрдегі қолбасшысы бірыңғай британдық шет елдік аумақ ретінде басқарады, ол Қорғаныс министрлігіне есеп береді. Кипрдің тұрақты халқы, сондай-ақ британдық әскери қызметшілер мен олардың отбасылары. Шет елдік аумақ (қоныстанбаған) Басқару ISO 3166 ел коды Британдық Ұлыбритания мұхиты аумағының комиссары басқарады, ол Сыртқы істер, Ұлттар Достастығы және даму кеңсесіне есеп береді. Шагос халқы 1967 және 1973 жылдар аралығында көшірілді. Қазіргі уақытта бұл аумақ әскери қызметкерлерге, негізінен Диего Гарсия атолліндегі Ұлыбритания мен АҚШ-тың бірлескен әскери-теңіз базасына ғана арналған. IO Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдарының комиссары (ол сонымен қатар Фолкленд аралдарының губернаторы) басқарады, ол Сыртқы істер, Ұлттар Достастығы және даму кеңсесіне есеп береді. GS Шет елдік аумақ (қоныстанбаған, талап етілген) Басқару ISO 3166 ел коды Британдық Антарктика аумағының комиссары басқарады, ол Сыртқы істер, Ұлттар Достастығы және даму кеңсесіне есеп береді. Ұлыбританияның Антарктикаға деген талабы.

Америка Құрама Штаттары

Құрама Штаттардың басқаруында 13 "инкорпорацияланбаған" тәуелді аумақ және оның бақылауында жоқ екі аумақ бар. Адам тұрмайтын Пальмира атолы осы аумақтардың кейбіреулеріне ұқсас басқарылады және әдетте АҚШ-тың теңізден тыс аумақтары тізімдеріне кіреді, бірақ ол осы тізімнен шығарылған, өйткені ол АҚШ заңдарында тіркелген аумақ ретінде жіктеледі. АҚШ Конституциясы аралдық аймақтарға толыққанды қолданылмайды. Инкорпоратталмаған ұйымдастырылған аумақ Әкімшілік ISO 3166 ел коды АҚШ-тың инкорпоратталмаған ұйымдастырылған аумағы; Ішкі істер департаментінің Аралдық істер басқармасы арқылы жүргізілетін саясат қарым-қатынастары. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқаруға жатпайтын аумақтар тізімінде GU немесе US GU. Комонвелт мәртебесі бар АҚШ-тың инкорпоратталмаған ұйымдастырылған аумағы; Ішкі істер департаментінің Аралдық істер басқармасы басқаратын федералды қаржыландыру; Президенттің атқарушы кеңсесі арқылы жүргізілетін саясатты қарым-қатынастар. Ішкі істер департаментінің Аралдық істер басқармасы жүргізетін саясатты қарым-қатынастар. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқаруға жатпайтын аумақтар тізімінде VI немесе US VI. Инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумақ Әкімшілік ISO 3166 ел коды Ішкі істер департаментінің Аралдық істер басқармасы басқаратын инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумақ. Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқаруға жатпайтын аумақтар тізімінде AS немесе US AS. Инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумақ (тұрғынсыз) Әкімшілік ISO 3166 ел коды АҚШ-тың инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумақтары Ішкі істер департаментінің Балық және жабайы табиғат қызметімен басқарылады UM 81 UM 84 UM 86 UM 67 UM 89 UM 71. Ішкі істер департаментінің Балық және жабайы табиғат қызметімен басқарылатын АҚШ-тың инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумағы, Кабо-Рохо ұлттық жабайы табиғат қорығынан, Кабо-Рохо, Пуэрто-Рико UM 76. АҚШ-тың инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумағы, Ішкі істер департаментімен келісім бойынша АҚШ Әуе күштерімен басқарылады UM 79. Инкорпоратталмаған ұйымдастырылмаған аумақ (тұрғынсыз, талап етіледі) Әкімшілік ISO 3166 ел коды Колумбия басқарады. АҚШ (Гуано аралдары туралы заң бойынша) және Ямайка талап етеді. Никарагуаның талап қоюы 2012 жылы Халықаралық сотта Колумбияның пайдасына шешілді (АҚШ тарап емес және соттың юрисдикциясын мойындамайды). Колумбия басқарады. Әскери-теңіз гарнизонының орны. Құрама Штаттар (Гуано аралдары туралы заң бойынша 1879 жылдан бастап), Гондурас және Ямайка талап етеді. Никарагуаның талап қоюы 2012 жылы Халықаралық сотта Колумбияның пайдасына шешілді (АҚШ тарап емес және соттың юрисдикциясын мойындамайды).

ұқсас ұйымдардың тізімі

Төмендегі субъектілер өз мемлекеттерінің заңдарына сәйкес мемлекеттің ажырамас бөлігі болып табылады, бірақ тәуелді аумақтарға тән көптеген қасиеттерді көрсетеді. Бұл тізім әдетте мәртебесі жөнінде халықаралық шартқа бағынған, адам тұрмайтын немесе ерекше дербестік деңгейіне ие және халықаралық қатынастардан басқа мәселелерде көбінесе өздігінен басқаратын субъектілермен шектеледі. Ол әдетте ерекше дербестігі жоқ субъектілерді қамтымайды, мысалы, Францияның бес теңіз арты шет елдік департаменттері мен аймақтары (Француз Гвианасы, Гваделупа, Мартиника, Майотта және Реюньон); Нидерландының BES аралдары (Бонайр, Синт-Эстациус және Саба); Норвегияның Ян-Майен аралы; және АҚШ-тың Пальмира атолы. Сонымен қатар, Антигуа мен Барбуданың Барбудасы, Малайзияның Сабах және Саравак штаттары, Португалияның екі автономды аймағы (Азор және Мадейра), Сент-Китс және Невистің Невис аралы, Испанияның Канар аралдары мен екі автономды қаласы (Сеута және Мелилья), және Танзанияның Занзибар сияқты шектеулі ерекше дербестікке ие субъектілер де қамтылмайды. Антарктидадағы барлық талаптар курсивпен жазылған.

Тұрғылықты тәуелді аумақтардың шолуы

Аты Жұмысшы саны (2016) Аумағы (км2) Аумағы (миль2) 15,700 254 98 Азия Батыс Азия Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені (Егемендік базалық аймақтар) 29,013 1,580 610 Еуропа Солтүстік Еуропа Финляндия Автономды аймақ 54,194 199 77 Океания Полинезия АҚШ Құрамына кірмейтін ұйымдастырылмаған аумақ 15,100 91 35 Америка Кариб теңізі Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 113,648 178.91 69.08 Америка Кариб теңізі Нидерланд Корольдігі Құрамына кіретін ел 70,537 53.2 20.5 Америка Солтүстік Америка Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 34,232 153 59 Америка Кариб теңізі Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 57,268 264 101.9 Америка Кариб теңізі Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 2,205 135 52 Океания Австралия және Жаңа Зеландия Австралия Сыртқы аумақ 596 14 5.4 Океания Австралия және Жаңа Зеландия Австралия Сыртқы аумақ 18,100 240 93 Океания Полинезия Жаңа Зеландия Бөлінген мемлекет 158,986 444 171 Америка Кариб теңізі Нидерланд Корольдігі Құрамына кіретін ел 2,931 12,173 4,700 Америка Оңтүстік Америка Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 49,188 4,167 540 Еуропа Солтүстік Еуропа Дания Корольдігі Автономды аумақ 285,735 1,399 1,609 Океания Полинезия Франция Теңіз арты жиынтығы (Теңіз арты елдері) 29,328 6.5 2.5 Еуропа Оңтүстік Еуропа Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 56,483 2,166,086 836,330 Америка Солтүстік Америка Дания Корольдігі Автономды аумақ 162,742 544 210 Океания Микронезия АҚШ Құрамына кірмейтін ұйымдастырылған аумақ 63,026 65 25 Еуропа Солтүстік Еуропа Ұлыбритания Тәждік тәуелділігі 7,374,000 2,755 1,064 Азия Шығыс Азия Қытай Арнайы әкімшілік аймақ 88,195 572 221 Еуропа Солтүстік Еуропа Ұлыбритания Тәждік тәуелділігі 98,069 118.2 45.6 Еуропа Солтүстік Еуропа Ұлыбритания Тәждік тәуелділігі 650,900 115.3 44.5 Азия Шығыс Азия Қытай Арнайы әкімшілік аймақ 5,267 101 39 Америка Кариб теңізі Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 275,355 18,576 7,172 Океания Меланезия Франция Ерекше жиынтығы 1,190 261.46 100.95 Океания Полинезия Жаңа Зеландия Бөлінген мемлекет 2,210 34.6 13.4 Океания Австралия және Жаңа Зеландия Австралия Сыртқы аумақ 53,467 464 179 Океания Микронезия АҚШ Құрамына кірмейтін ұйымдастырылған аумақ (Достастық) 57 43 17 Океания Полинезия Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 3,411,307 9,104 3,515 Америка Кариб теңізі АҚШ Құрамына кірмейтін ұйымдастырылған аумақ (Достастық) 7,209 25 9.7 Америка Кариб теңізі Франция Теңіз арты жиынтығы 5,633 394 152 Африка Батыс Африка Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 31,949 53.2 20.5 Америка Кариб теңізі Франция Теңіз арты жиынтығы 5,595 242 93 Америка Солтүстік Америка Франция Теңіз арты жиынтығы 41,486 37 14 Америка Кариб теңізі Нидерланд Корольдігі Құрамына кіретін ел 2,667 61,022 23,561 Еуропа Солтүстік Еуропа Норвегия Құрамына кірмейтін аумақ 1,499 10 3.9 Океания Полинезия Жаңа Зеландия Тәуелді аумақ 51,430 430 166 Америка Кариб теңізі Ұлыбритания Теңіз арты елді мекені 102,951 346.36 133.73 Америка Кариб теңізі АҚШ Құрамына кірмейтін ұйымдастырылған аумақ 15,664 142 55 Океания Полинезия Франция Теңіз арты жиынтығы