Кіріспе

Француз Ұлттық Құрылтайы қабылдаған жарлық. Өзін-өзі шектеу туралы жарлықты ағылшын Парламенті 1645 жылдың 3 сәуірінде қабылдады. Парламенттік армия мен теңіз күштерінде офицерлік қызмет атқаратын Халықтар палатасының және Лордтар палатасының барлық мүшелері 1645 жылдың 3 сәуірінен бастап 40 күн ішінде екі қызметінің біреуінен бас тартуға міндетті болды. Бұл жеңіске жетуді мақсат тұтқан реформалардың бір бөлігі еді, тағы бірі – кәсіби, орталықтандырылған Жаңа үлгідегі армияны құру, ол бұрынғы аймақтық армиялар жүйесін алмастырды. Бұл сонымен қатар король Чарльзбен келіссөздер арқылы бітімге келуді қалаған Бейбітшілік партиясы мен талаптарын жүргізуге тырысқан Соғыс партиясы арасындағы ішкі саяси күреспен байланысты болды. 1644 жылдың желтоқсанында алғаш ұсынылған заң жобасы екінші рет талқыланғанда қабылданды. Лордтар мүшелері лауазымдарынан айырыла алмайтындықтан, бұл Манчестер және Эссекс графтары сияқты аристократ қолбасшыларды іс жүзінде қызметтен шеттетуге әкелді. Өзгертілген нұсқа бойынша олар комиссияларынан бас тартуға міндетті болды, бірақ оларды қайта тағайындау мүмкіндігі болды.

Саяси мотивация

Бірінші Англия азамат соғысының бастапқы кезеңінде Парламент өзінің негізгі әскерлеріне басшылықты аристократия өкілдеріне тапсырды. Бұл сол кездегі бекінген дәстүрге сай болды, және Манчестер мен Эссекс графтарының ішінде генералдар тағайындалды. Манчестер графы Эдвард Монтегюге Шығыс Ассоциациясының басшылығы берілді, онда Кромвель оның жетекшілігінде кавалерия офицері болып қызмет етті. Бірақ Парламентке әскери жетекшілер арасындағы келіспеушіліктер кедергі келтірді. Бұл офицерлер кәсіби әскерлер емес еді, олардың соғыс тәжірибесі мен шеберлігі әртүрлі болды. Көбірек маңызға иесі, олардың бір тобы король Карл I-мен келісуге үміттене отырып, кавалерия күштерімен қақтығыстан қашып, соғысқа қатысудан жалтарды. Манчестер графы, осы топтың ең белгілі өкілі, соғысқа қатысты пессимизмін былай білдірді: «Біз патшаны тоқсан тоғыз рет жеңсек те, ол әлі де патша болып қалады, оның ұрпақтары да солай болады; бірақ егер патша бізді бір рет жеңсе, біздің бәріміз дарға асылып, ұрпақтарымыз құл болады». Соғыс барысында Эссекс пен Манчестердің роялистерге қарсы күреске жартылай ғана белсенділік танытқаны анық болды, бұл көзқарас күрес күрделене түскен сайын одан да айқын болды. Лордтар мен депутаттар арасындағы өршіген дау ақыры дағдарысқа ұшырады, себебі Марстон-Мур шайқасындағы ұлы жеңістің нәтижесі Ньюберидің екінші шайқасында ысырапқа ұшырады. Осыдан кейін Оливер Кромвель мен Манчестер арасындағы саяси шиеленіс қалыптасқан басқару жүйесімен тоқтатыла алмады. Парламент мүшелері, әсіресе Оливер Кромвель мен сэр Уильям Уоллер, армияны түбегейлі реформалау қажеттігін түсінді. Кромвель үшін Манчестердің әрекетіне жасалған бұл сын, ақырында Лордтарға, олардың көпшілігі Манчестермен бірдей пікірде болған, және Кромвельді «қоздырушы» деп айыптауға тырысқан шотландтарға жасалған шабуылға айналды. Осы қызыл даудың қақ ететін сәтінде Кромвель кенеттен екі палатаның да мүшелері болған барлық офицерлердің отставкаға кететінін ұсынды. Бұл ұсыныс, теориялық тұрғыдан алғанда, Эссекс пен Манчестер графтарына да қатысты.

Қаулының шарттары

Алғашқы өзін-өзі шектеу туралы заң жобасы 1644 жылдың 9 желтоқсанында Парламентке ұсынылды. Онда "ешбір палатаның мүшесі қарулы күштерде қандай да бір лауазымды атқаруға немесе басқаруға құқылы болмайды" делінген. Оливер Кромвель осы ерекшеліктердің бірі болды. Бұл жоба 19 желтоқсанда Халықтар палатасынан өтті, бірақ 1645 жылдың 13 қаңтарында Лордтар палатасы оны қабылдамады. Лордтар, әрине, дворяндарды әскери басшылықтан автоматты түрде шеттетуге бағытталған жарлықты бекітуге құлшынбады. Сондай-ақ, ол "Эссекс және Манчестер лордтары сияқты" жартылай шара қолданушыларды "іріктеді". Заң жобасының екінші нұсқасы әзірленді, ол бұрынғыдай отставкаға кетуді талап етті, бірақ офицерлерді қайта тағайындауға тыйым салмайтын болды. Бұл заң жобасы 1645 жылдың 3 сәуірінде мақұлданды.

Тарихи маңызы

Өзін-өзі шектеу туралы жарлық парламенттегі кикіреулерді жедел басқару операцияларынан бөліп, әскери бірлікті арттырды. Парламенттегі пресвитериандық "бейбітшілік партиясы" фракциясының көшбасшылары саяси биліктерін сақтау үшін әскери лауазымдарынан бас тартты; Лорд Манчестер мен Лорд Эссекс генерал лауазымдарын, ал Лорд Уорвик теңіз күштеріне басшылық етуден айырылды. Парламент әскерлерінің басшылығы сол кездегі генерал-лейтенант болған сэр Томас Фэрфаксқа жүктелді, ол лауазымға лайықты саналарлық азаматтардың бірі еді. Шын мәнінде, бұл жарлық Кромвельдің және оның "соғыс партиясының" билігін бекітті. Кромвель Халық палатасының мүшесі болғандықтан, ол да өз лауазымынан кетуге міндетті болды. Дегенмен, соғысты қадағалаған Екі Корольдік комитеті оның әскери қабілетін баға жетпес деп санады. Оның басқару мерзімі бірнеше рет, соның ішінде қырық күндік кезеңдермен ұзартылды, содан кейін ол толыққанды бекітілді. Бұл тағайындама ресми түрде Фэрфакстың генерал-лейтенанты ретінде болғанымен, Кромвель шенін асып түсетін ықпалға ие болды. Аталған реформа жаңа үлгідегі армияның құрылуына көмектесті. Бірлік пен тиімділік үшін қайта ұйымдастырылған бұл күштер қазіргі заманғы армияларда таныс болатын бірнеше тәжірибелерді енгізді. Кәсіби офицерлер корпусынан өзге, ол кейде ауқымды жергілікті бөлімшелерді ұлттық бақылаудағы полктермен, біркелкі оқу протоколдарымен алмастырды және әскерлерге тұрақты жалақы төлеуді қамтамасыз етті. Осы армия көп ұзамай соғысты Парламенттің пайдасына бұрып, 1645 жылғы 14 маусымда Насеби шайқасында роялистерді жеңді.