Кіріспе
Ағылшын хабаршысы, жазушысы, саясаткері, аспазшысы және зорлау қылмысына қатысты күдікпен айыпталатын адам (1924–2009)
Сэр Клемент Рафаэль Фрейд (24 сәуір 1924 – 15 сәуір 2009) – неміс текті британдық хабаршы, жазушы, саясаткер және аспазшы. Эрнст Л. Фрейдтің ұлы және Зигмунд Фрейдтің немересі Клемент бала кезінде нацистік Германиядан Ұлыбританияға көшіп келді, кейін танымал аспазшы және тағам туралы жазушы болып жұмыс істеді. Ол теледидар мен радио арқылы кең аудиторияға танылды. Фрейд BBC Radio 4 радиошоуының «Just a Minute» панелінде ең ұзақ қызмет еткен қатысушы болды, алғашқы 143 эпизодтың барлығында қатысып, 2009 жылы қайтыс болғанға дейін үнемі қатысты. Фрейд 1973 жылы Либералдық партиядан Парламент депутаты болып сайланды және 1987 жылға дейін мандатын сақтап тұрды, содан кейін рыцарь атағын алды. 2016 жылы, оның қайтысынан жеті жыл өткен соң, үш әйел Фрейдтің балаларға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық жасады және зорлады деген жария айыптаулар жасады, бұл полиция тергеуіне әкелді. Ол еврей ата-анасы Эрнст Л. Фрейдтің (архитектор) және Люси Фрейдтің (қыздығы Брасх) ұлы болды. Ол психоаналитик Зигмунд Фрейдтің немересі және суретші Люциан Фрейдтің інісі еді. Оның отбасы нацистік Германиядан Ұлыбританияға қашып келді, ал оның есімдері ағылшын тіліне сәйкес Клемент Рафаэль деп өзгертілді. Ол балалық шағын Хэмпстедте өткізді, онда ол дайындық мектебі Холл мектебінде оқыды. Содан кейін ол екі жекеменшік мектепте білім алды: Дартингтон Холл мектебінде (интернатта оқыды) және Лондонның Сент-Полс мектебінде. Фрейд 1950 жылы Джун Флюеттпен (К.С. Льюистің «Нарния жылнамалары» балалар сериясындағы Люси Певенси кейіпкерінің прототипі) үйленді, олардың бес баласы болды. Флюет 1944 жылы Джилл Реймонд сахналық есімін қабылдады, ал күйеуі рыцарь атағын алғаннан кейін Леди Фрейд ретінде танылды.
Ерте мансап
Фрейд Ұлыбританияның алғашқы танымал аспазшыларының бірі болды. Ол "Дорчестер" қонақүйінде жұмыс істеді және салыстырмалы түрде жас кезінде Слоан-сквердегі өзінің мейрамханасын ашты. Фрейд иттерге арналған тамақ жарнамаларында (алғашқыда Chunky Meat, кейін Chunky Minced Morsels) түсті, онда ол Генри есімді қан итімен бірге ойнады (бірнеше ит осы рөлді ойнады), олардың екеуі де оның айқын "мұңды" мінезін көрсетті. 1964 жылы ол "Strictly for the Birds" фильміне қатысты. 1968 жылы ол "Гримбл" балалар кітабын жазды, ал алты жылдан кейін оның жалғасы "Рождествода Гримбл" жарық көрді. Түнгі клубты басқарып жүргенде Фрейд газет редакторымен танысып, спорт журналисі болып жұмысқа орналасты. Содан кейін ол көптеген басылымдарда мақалалар жазып, тамақ және сусын туралы мақалалары үшін сыйлықтар жеңіп алған жазушы болды.
Саяси мансап
Фрейд 1973 жылы Ели аралындағы қосымша сайлауда сайланды және сол округтің (кейін Солтүстік-Шығыс Кембриджшир) либералды парламент мүшесі болды, 1973 жылдан 1987 жылға дейін қызмет етті. 1983 жылы өзінің сайлау округінде жұмыс орындарын қолдау мақсатында, Том Мур басқарған Камбриджширдегі Март қаласындағы бетон құбырларын өндіретін компанияның басқару құқығын сатып алуына көмектесті және нәтижесінде құрылған Март Конкрет ЛТД-нің инвесторы болды. Парламенттен кетуі рыцарьдық атақпен белгіленді. Фрейд 2006 жылғы 23 тамыздағы «Рейсинг Пост» газетіндегі бағанында парламентке қосымша сайлау арқылы сайланғанын былай деп жазды: «Саяси тұрғыдан алғанда, мен консерваторларға қарсы болдым және барлық нәрсені ұлттандыруға бейім лейбористік партияға қосыла алмадым. Сондықтан, мен тұратын және қазір де тұратын Шығыс Англияда қосымша сайлау болғанда, либерал ретінде қатыстым және сәтті сайланды. Ladbrokes бұл үш атты жарыста мені 33:1 деп бағалады, сондықтан Ladbrokes маған басқа депутаттарға қарағанда көбірек хатшылық және зерттеу қызметкерлерін ұстауға мүмкіндік берді, бұл мені бес парламентке сайлануыма көмектесті». Оның «Фрейд-эго» атты автобиографиясы сайлаудағы жеңісін және одан кейін әйелі Джун сұрағанда: «Неге сонша бақытты көрінбейсің?» деген сұраққа ол: «Тоғыз жылдық даңқтан кейін, енді маған атақты болуға және қуандыруға болатын нақты себеп бар екені бірден түсінілді», - деп жазды. Парламент мүшесі ретінде ол соғыс жылдарындағы премьер-министрдің немересі Уинстон Черчилльді қоса, депутаттар делегациясымен бірге Қытайға барды. Черчилльге тегіне байланысты қонақ үйдің ең жақсы бөлмесі берілген кезде Фрейд (өзінің танымал ата-бабасына сілтеме жасай отырып) өмірінде алғаш рет «атасынан озып кеткенін» айтты.
Каллаган және ақпараттың еркіндігі
Джеймс Каллаган үкіметінің соңғы жылында 1978 жылдың шілдесінде күші жойылған бір жылдық Либ Лаб келісімін қайта жаңғырту туралы ұсыныс түсті, оған либералдар ұзақ уақыттан бері ұсынып келе жатқан ақпарат ашықтығы заңын енгізу де кірді; алайда, Каллаганның өзі мұндай заңға қарсы болды. Бес жылдық мерзімнің аяқталуына қарай Каллаган үкіметіне сенімсіздік дауысы қойылды, және Фрейдтің өз партиясымен бірге оппозициямен дауыс беретіні күтілді. Қайта сайлаулардағы жеңілістерге байланысты лейборист Каллаган азшылық үкіметін басқарды және сол күні оны қолдау үшін қарсы партиялардың өкілдерінен көмек іздеді. Осы мақсатта, сол кезде Ливерпульде болған Фрейдке сағат 15:00-де Даунинг-стрит 10-нан телефон соғылып, сағат 22:00-де Лондонға дауыс беруге кетіп бара жатқан пойызды өткізіп жіберуі сұралды, бұл өз кезегінде оның ұсынған ақпарат ашықтығы заңының «жұмсақ» нұсқасының қабылдануымен сыйланатын еді. Фрейд бұл ұсыныстан бас тартып, Либ Лаб келісімі күшін жойғаннан кейін, партиясының талабы бойынша дереу жалпы сайлау өткізуге дауыс берді. Әйтпесе үкімет 1979 жылдың қазанына дейін жалғаса берген болар еді.
Радио, музыка және академиялық орта
Көптеген адамдар Фрейдті Радио 4 бағдарламасының ұзақ жылдар бойы сүретілген "Жалғыз минут" шоуының қатысушысы ретінде жақсы біледі. Фрейд Wings тобының 1973 жылғы "Band on the Run" альбомы үшін шағын монолог орындады және альбомның обложкасында пайда болды. Ол сондай-ақ кейде фильмдерде де түсті, мысалы, "The Mini Affair" (1967) және "The Best House in London" (1969) фильмдерінде актерлік рөлдерде ойнады. 1974 жылы ол Дунди университетінің ректоры болып сайланды және екі үш жылдық мерзімге қызмет етті. Бір буын өткен соң, 2002 жылы ол Санкт-Эндрюс университетінің ректоры болып сайланды, феминист және ғалым Гермен Грирді және жергілікті үміткер Барри Джосты жеңіп, бір мерзімге бұл лауазымды иеленді.
Отбасы және хобби
Оның ұлы Мэтью Фрейд 1985 жылы Лондонның Freud Communications қоғамдық қатынастар фирмасын құрды. Мэтью Фрейд бұрын граф Спенсердің екінші әйелі Каролина Хаттонмен үйленген; кейін ол медиа-магнат Руперт Мердоктың қызы Элизабетке үйленді. Клемент Фрейдтің қызы Эмма Фрейд, телехабаршы, «Blackadder» және «Four Weddings and a Funeral» фильмдерінің сценарийін жазған Ричард Кертистің серіктесі. Оның немерелері (суретші ағасы Луциан арқылы) – ақын Энни Фрейд, сәндік дизайнер Белла Фрейд және жазушы Эстер Фрейд. Оның үлкен ағасы Стивен Фрейд жеке өмірін мұқият сақтады, 2008 жылы The Daily Telegraph газетіне берген сұхбатынан басқа. Стивен 2015 жылы 93 жасында қайтыс болды. Фрейд 70 жылға соққан, ағасы Луцианмен болған жанжалды шеше алмай қайтыс болды, олардың кім бала кезіндегі жарыстың нағыз жеңімпазы болғаны туралы дау осыдан басталған. Фрейдтің 1950 жылдардың ортасында отбасының 17 жасар қызметшісінен бала тудырғаны туралы да мәлімдемелер бар. Фрейд «Racing Post» газетінде мақалалар жазды. Фрейдтің ат жарысына деген құштарлығы 1972 жылы Хэйдоктағы ат жарысына «Харродс» компаниясының төрағасы болған сэр Хью Фрейзерді шақыруға дейін барды. Фрейд үш ай бойы жаттықты және осы оқиғаға қатысу үшін шамамен бес килограмм салмақтан айырылды. Фрейзер, елдік жерде өскен адам, жақсырақ мүмкіндік ретінде қарастырылса да, екеуі 1000 фунт стерлингке тікелей ставка жасады. Фрейд ұзақ мүмкіндіктерді өз пайдасына пайдаланып, өзіне үлкен қосымша ставка жасады. Фрейд жарысты жеңіп, көп ақша тапты. Оның Winter Fair атты жыны, сол жылы Айнтриде өткен Ватерлоо кедергісінде жеңіске жетті. Фрейд Британиядағы ат жарыс алаңдарындағы көрермендерге арналған жағдайларды, әсіресе тамақтану мүмкіндіктерін қарастыратын мақалалар жазды. Осыдан кейін оған «Сэр Клемент Фуд» деген лақап ат берілді.
Өлім және жерлеу
Фрейд 2009 жылғы 15 сәуірде, 85 жасқа толуына тоғыз күн қалғанда өз үйінде қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі Флит-стриттегі Сент-Брайд шіркеуінде өтті. Бұл шараға БАҚ және ойын-сауық индустриясынан Боно, Ричард Кертис, Стивен Фрай, Пол Мертон, Дебби МакГи және Николас Парсонс сияқты көптеген белгілі тұлғалар қатысты, сондай-ақ Вестминстерден сол кездегі премьер-министр Гордон Браун, көлеңкелік канцлер Джордж Осборн және бұрынғы Либералдық партия жетекшісі Лорд Стил да қатысты. Оның өміріне 59 жыл серік болған әйелі Джилл Фрейд, бес баласы, 17 немересі және екі үлкен ағасы Стивен мен Люциан артында қалды.
Балаларды жыныстық қорлау туралы айыптаулар
2016 жылдың 15 маусымында ITV деректі фильмінде Фрейд 1940-1970 жылдар аралығында балаларды жыныстық қорлаумен айналысқан деген айыптар айтылды. Бір-бірін танымайтын екі әйел алғаш рет ашық сөйлеп, Фрейд оларды бала кезінен бастап, ерте жасқа дейін қорлап келгенін мәлімдеді. Сильвия Вусли ITV News командасымен байланыс орнатты - Джимми Савилдің ісін ашқан сол команда - және оларға Фрейдтің көптеген жылдар бойы, 1950 жылдары 10 жасынан бастап, 19 жасында үйінен кеткенге дейін, оны қорлағандығын айтты. Анонимдік сақталған екінші әйелдің айтуынша, Фрейд оны 1971 жылы 11 жасынан бастап тәрбиелеген, 14 жасында қорлаған және 18 жасында зорлаған. Документальді фильмнің эфирге шыққан күні Фрейдтің жесірі Джилл Фрейд екі әйелден де кешірім сұрады. Ол бұл талаптарды қабылдады және оның құрбандарына жанашырлық білдіріп: "Мен олардың енді біраз тыныштыққа ие болатынына шын жүректен үміттенемін" деп мәлімдеді. Сондай-ақ, 2012 жылы Фрейдтің есіміне операция "Евтри" берілді, бұл екі күдікті құрбандар балаларға қатыгездіктің алдын алу ұлттық қоғамына (NSPCC) айып таққан кезде болды. Фрейдтің 1970-жылдары Данди университетінің ректоры болған кезінде студенттерге қарсы хищниктік мінез-құлық туралы да айыптар айтылды. 1970 жылдардың аяғында Данди университетінде оқыған бұрынғы британдық елші Крейг Мюррей Фрейд студенттер одағының президентіне өзінің орнына суфьер болып, өзін көңіл көтеретін әйелді таңдауын сұраған оқиғаны баяндады.