Кіріспе

XV ғасырдағы итальян мүсіншісі, алтын шебері және суретшісі Андреа дель Вероккьо (/v//ə/'/r//oʊ//k//i//oʊ/ vəROHkeeoh, /USalso// /'/r//ɔː//k// / RAW , ; шын аты Андреа ди Микеле ди Франческо де' Чони; шамамен 1435 – 1488) – Флоренциядағы маңызды шеберхананың иесі болған итальян мүсіншісі, суретшісі және алтын шебері. Ол алтын бұйымдар жасаушы ұстазының тегімен "Верроккьо" деп аталған. Оған нақты авторлығы анықталған суреттердің саны аз, бірақ оның шеберханасында көрнекті суретшілер тәлім алған. Оның шәкірттерінің ішінде Леонардо да Винчи, Пьетро Перуджино және Лоренцо ди Креди бар. Оның ең басты еңбегі – мүсіншілік өнері болды, ал оның соңғы туындысы – Венециядағы Бартоломео Коллеонидің ескерткіш мүсіні, шедевр деп есептеледі.

Өмір

Верроккьо шамамен 1435 жылы Флоренцияда дүниеге келген. Оның әкесі Микеле ди Франческо Чиони бастапқыда плитка және кірпіш жасаушы, кейін салық жинаушы болып жұмыс істеді. Верроккьо ешқашан үйленбеген және отбасының кейбір мүшелерін қаржылай қолдауына тура келді. Ол бастапқыда алтын шебердің оқушысы болған. Кейін ол Донателлоның шәкірті болды деген болжам бар, бірақ бұған ешқандай дәлел жоқ, ал Джон Поп Хеннесси оның ерте туындыларының стиліне қайшы келеді деп санайды. Ол Фра Филиппо Липпиден суретші ретінде оқыған болуы мүмкін. Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның негізгі туындылары соңғы жиырма жылда жасалған, ал оның жетістігі Лоренцо де Медичи мен оның ұлы Пьероның демеуіне байланысты болды. Оның шеберханасы Флоренцияда орналасқан, онда ол Киелі Лука гильдиясының мүшесі болды. Леонардо да Винчи және Лоренцо ди Креди сияқты көптеген даңқты суретшілер оның шеберханасынан өтіп, шәкірт болды. Бұдан өзге, Доменико Гирландио, Франческо Боттичини және Пьетро Перуджино сияқты суретшілер де қатысты, ал олардың ерте туындыларын Верроккьоның жұмыстарынан ажырату қиын болуы мүмкін. Джованни Санти Боттичелли, Лука Синьорелли және жас Филиппино Липпи де Верроккьо студиясына келгенін немесе жұмыс істегенін айтады. Флоренция ақыны Уголино Верино суретшінің оқыту әдістемесі туралы былай деп жазды: "Суретшілердің барлық жақсы қасиеттерін Верроккьонің бұлағынан ішкен". Өмірінің соңында Верроккьо Венецияда жаңа шеберхана ашты, онда Бартоломео Коллеони мүсінін жасады, ал Флоренция шеберханасын Лоренцо ди Кредиге тапсырды. Ол 1488 жылы Венецияда қайтыс болды.

Сурет

Верроккьоның жас суретшілерді даярлаудағы шеберханасының маңыздылығына қарамастан, өте аз картиналар оның өзінің туындысы ретінде толығымен мойындалады және авторлыққа қатысты көптеген мәселелер бар. Темпера техникасымен панельге салынған, отырған баласымен бірге Мадоннаның суреті (қазір Берлин мемлекеттік мұражайларында, Gemäldegalerie-де сақталады) 1468–1470 жылдарға жатқызылатын ерте туынды саналады. Лондонның Ұлттық галереясындағы (каталог нөмірі NG2508) екі періштемен бірге Құдай ана мен баланың суреті, бұрын Верроккьоға жатқызылмаған, 2010 жыл шамасында тазартылып, қалпына келтірілді және қазір 1467–1469 жылдар шамасында оған жатқызылуда. «Мәсіхтің шомылуы» суреті қазір Флоренциядағы Уффици галереясында сақталады және 1474–75 жылдары салынған. Бұл жұмыста Верроккьоға сол жақтағы періште мен фонның бір бөлігін салған, сол кезде жас және оның шеберханасының мүшесі болған Леонардо да Винчи көмектесті. Джорджо Вазаридің сөзіне сүйенсек, Андреа шәкірті Леонардо одан асып кеткендіктен, енді сурет салмаймын деп шешкен, бірақ кейінгі сыншылар бұл оқиғаны шындыққа жатпайды деп санайды. Иоанн Баптист және Санкт-Донатомен бірге таққа отырған Мадонна Пистоя соборында орналасқан. Ол аяқталмай қалған және Верроккьо өмірінің соңында Венецияда болған кезде Лоренцо ди Креди оны аяқтаған.

Мүсіндік

1465 жылы Верроккьо Флоренциядағы Сан-Лоренцо шіркеуінің Ескі сакристиясындағы лавабо жұмыстарын жасаған деп саналады. 1465 және 1467 жылдар аралығында ол сол шіркеудің алтарының астындағы крипта үшін Козимо де Медичидің ескерткішін жасады, ал 1472 жылы Пьеро мен Джованни де Медичиге арналған ескерткішті аяқтады. 1467 жылы Флоренциядағы гильдиялардың сот органы – Трибунал делла Мерканция Верроккьодан Орсанмикеле шіркеуінің шығыс жағындағы орталық нишаға Мәсіх пен Әулие Томас бейнеленген қоладан жасалған топ жасауды тапсырды. Трибунал осы орынды жақында сатып алған еді. Осылайша, ол екі мүсінді (натурал көлемнен үлкен) бір мүсінге арналған нишаға орналастыру мәселесін шешуге тиіс болды. Кови айтқандай, мәселе «өте табысты шешілді». Жұмыс 1483 жылы орнатылып, «ашылған күнінен бастап мақтауға ие болды және дерлік барлық жағдайда шедевр деп танылды». 1468 жылы Верроккьо Флоренция Синьориясы үшін қазір Амстердамдағы Рейксмузейде сақталып тұрған 1,57 метр биіктіктегі қоладан жасалған шамдақ жасады. Сондай-ақ 1468 жылы ол Флоренциядағы Дуомо соборындағы Брунеллески куполының шырағына орнатылатын алтын шар (palla) жасауға келісім жасады. Шар мыс парақтарынан біріктіріліп, содан соң қалыпқа келтіріліп, алтынмен қапталды. Ол 1471 жылдың көктемінде аяқталды. (Жоғарғы айқыш басқа қолдармен жасалған). Шаңбаздық соққыдан шар құлап, 27 қаңтарда жерге түсті, бірақ 1602 жылы қайта жаңартылды. 1470 жылдардың басында ол Римге сапар жасады, ал 1474 жылы Пистоя соборы үшін аяқталмаған Фортегерри ескерткішін жасады. Дәуіт мүсінінің қоладан жасалған нұсқасын Пьеро де Медичи тапсырыс берді. Стилі мен техникасы бойынша Бэттерфилд оны 1460 жылдардың ортасына жатқызды және оны Верроккьоның ерте мансабындағы шедевр деп санады. Ол 1476 жылы Флоренция Синьориясы Пьероның мұрагерлері Лоренцо мен Джулиано де Медичиден сатып алынып, қазір Флоренциядағы Барджеллода сақталуда. Верроккьоның Дәуіті – қарапайым киім киген жас жігіт, ол Донателлоның эпатажды Дәуітінен өзгеше. Осы сурет үшін шебер өзінің шеберханасына жаңа келген жас Леонардоны үлгі ретінде пайдаланған деседі. Белгісіз бір күні (1465 жылдан 1480 жылға дейін: Папа Хеннесси шамамен 1470 жыл деді) ол қоладан жасалған қанатты бала (путто) дельфинмен бірге аяқтады. Бұл мүсін бастапқыда Медичи вилласының Кареджидегі фонтаны үшін жасалған, бірақ кейіннен Флоренцияға Синьория сарайындағы фонтан үшін әкелінді. Ол Бруно Беарци жасаған көшірмесімен ауыстырылды және 1959 жылдан бері Палаццо Веккьодағы бөлмеде сақталуда. Флоренциядағы Барджеллодағы гүл шоғы бар әйелдің (Dama col mazzolino) мәрмәр бюсті 1470 жылдардың соңында жасалған болуы мүмкін. Әйелдің кім екені белгісіз. Франческа Торнабуониге арналған жерлеу монументінің рельефі, Римдегі Санта-Мария-сопра-Минервада орналасқан, қазір Флоренциядағы Барджеллода сақталуда. Верроккьо 1483 жылы Венецияға кеткен кезде Кардинал Николо Фортегерриге арналған жерлеу монументіне жұмыс істеп жатқан еді.

Бартоломео Коллеони мүсіні

1475 жылы Венеция Республикасының бұрынғы генерал-капитаны Кондотьеро Коллеони қайтыс болды және өсиеті бойынша республикаға мүлкінің маңызды бөлігін қалдырды, бірақ оның өзінен мүсін жасалып, Сан-Марко алаңында орнатылуын шарт етті. 1479 жылы Республика мұраны қабылдайтынын, бірақ (алаңда мүсіндерге рұқсат болмағандықтан) мүсін Scuola San Marco алдындағы ашық кеңістікте орналастырылатынын жариялады. Скульпторды іріктеу үшін конкурс ұйымдастырылды. Келісімшартқа үш мүсінші таласты: Флоренциядан Вероккьо, Венециядан Алессандро Леопарди және Падуядан Бартоломео Веллано. Вероккьо өзінің жобасының моделін ағаш пен қара былғарыдан жасады, ал қалғандары балшық пен воксдан жасады. Үш модель 1483 жылы Венецияда көрмеге қойылды және келісімшарт Вероккьоға берілді. Ол Венецияда шеберхана ашып, қолаға құюға дайын болған соңғы балшықтан жасалған моделін жасады, бірақ 1488 жылы одан бұрын қайтыс болды. Ол Флоренциядағы шеберханасын басқаратын шәкірті Лоренцо ди Кредиге мүсінді аяқтауды тапсыруды өтінді, бірақ үлкен кешігуден кейін Венеция мемлекеті бұл жұмысты Алессандро Леопардиге тапсырды. Мүсін ақырында Леопарди жасаған пьедесталға орнатылды, қазіргі күні Венециядағы Санти Джованни е Паолода тұр. Леопарди қоладан жасалған мүсінді өте табысты құйды және мүсін жалпыға танымал болды, бірақ Папа Хеннесси егер Вероккьо өзі осы жұмысты жасаса, бас пен басқа бөліктерін одан да тегіс етіп, оны одан да жақсырақ ете алатынын айтады. Коллеони мүсіннің орналасқан жеріне қанағаттанбаса да, Пассавент оның нақты орнында қаншалықты әдемі көрінетінін атап өтті, "осы фигурадағы керемет қозғалыс сезімі оның қазіргі орнында тамаша артықшылыққа ие" және мүсін ретінде "ол ғасырдың осы уақытқа дейін жеткен немесе мүмкін деп ойлаған барлық нәрселерден асып түседі" деп жазды. Ол адам мен жылқының тең дәрежеде жақсы екенін және екеуі де мүсіннің ажырамас бөлігі екенін көрсетті. Вероккьо Коллеониді тірі кезде көрмеген болуы мүмкін, ал мүсін - бұл адамның портреті емес, "титандық күш пен энергиямен толған" күшті және қатал әскери қолбасшының идеясы. Бұл Донателлоның Падуадағы кондотьер Гаттамелатаның мүсінінен, оның "сабырлы басшылық аурасынан" және Вероккьоның барлық күш-жігері "қозғалысты және кернеу мен энергия сезімін беруге" бағытталғаннан өзгеше.