Кіріспе
Эссекс класты ұшақ тасымалдағыш USS Essex (CV/CVA/CVS 9) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған 24 кемелік серияның жетекші кемесі болды. Ол осы атты алып жүрген төртінші АҚШ әскери кемесі еді. 1942 жылдың желтоқсанында қолданысқа енгізілген «Эссекс» Тынық мұхиты операциялық аймағында бірнеше науқанға қатысып, Президенттік бірліктің мақтау белгісі мен 13 шайқас жұлдызына ие болды. Соғыс аяқталғаннан кейін жақын арада қызметтен босатылып, 1950-жылдардың басында жаңғыртылып, шабуылдаушы ұшақ тасымалдағыш (CVA) ретінде қайта қолданысқа енгізілді, соңынан суасты кемелерге қарсы ұшақ тасымалдағыш (CVS) болды. Екінші мансабында ол негізінен Атлантика мұхитында қызмет етіп, Куба зымыран дағдарысына қатысты. Ол сондай-ақ Корея соғысына қатысып, төрт шайқас жұлдызы мен Әскери-теңіз күштерінің мақтау белгісін алды. «Аполлон-7» ғарыш миссиясы үшін негізгі құтқару кемесі болды. 1969 жылы соңғы рет қызметтен босатылып, 1973 жылдың 1 маусымында Қорғаныс қайта пайдалану және сату қызметіне металл тескісі ретінде сатылды.
USS Essex (CV/CVA/CVS 9) was an aircraft carrier and the lead ship of the 24 ship built for the United States Navy during World War II. She was the fourth US Navy ship to bear the name. Commissioned in December 1942, Essex participated in several campaigns in the Pacific Theater of Operations, earning the Presidential Unit Citation and 13 battle stars. Decommissioned shortly after the end of the war, she was modernized and recommissioned in the early 1950s as an attack carrier (CVA), eventually becoming an antisubmarine aircraft carrier (CVS). In her second career, she served mainly in the Atlantic, playing a role in the Cuban Missile Crisis. She also participated in the Korean War, earning four battle stars and the Navy Unit Commendation. She was the primary recovery carrier for the Apollo 7 space mission. She was decommissioned for the last time in 1969 and sold by the Defense Reutilization and Marketing Service for scrap on 1June 1973.
Құрылыс және іске қосу
1941 жылғы 28 сәуірде «Эссекс» кемесі Newport News Shipbuilding and Dry Dock Co. компаниясында салынды. Перл-Харборға шабуылдан кейін, оның құрылыс шарты (Йорктаун және Хорнетке арналған шарттармен бірге) қайта қарастырылды. Жылдамдатылған құрылыстан кейін, ол 1942 жылғы 31 шілдеде Әскери-теңіз күштерінің әуе күштері жөніндегі хатшысының әйелі Артемус Л. Гейтс тарапынан қадағаланды және суға түсірілді. 1942 жылғы 31 желтоқсанда капитан Дональд Б. Дункан басқаруымен қолданысқа енгізілді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
"Эссекс" кемесі 1943 жылғы мамыр айында Тынық мұхитына көшірілді. Перл-Харбордан шығып, 16-шы операциялық топпен (TF 16) бірге Маркус аралына қарсы операцияға қатысты. 1943 жылғы 31 тамызда TF14 тобының флагманы болып тағайындалды және 5 және 6 қазанда Уэйк аралына шабуыл жасады. 11 қарашада Рабауль шабуылы кезінде "Банкер Хилл" және "Индепенденс" авианосецтерімен бірге авианосецтік операцияларға қатысты. Содан кейін Гилберт аралдарына қарсы 50.3-ші операциялық топтың (TG 50.3) шабуылына қатысты. Теңізде жанармай толтырғаннан кейін, 4 желтоқсанда Кваджалейнге шабуыл жасау үшін TG 50.3 тобының флагманы ретінде жүрді. Оның екінші десанттық шабуылы 1944 жылғы 29 қаңтардан 2 ақпанға дейін Маршалл аралдарына қарсы жасалды. "Эссекс", TG 50.3, TG 58.1 және TG 58.2 топтарымен бірігіп, 58-ші операциялық топты (Task Force 58), "Жылдам авианосецтік топты" құрады. 1944 жылғы 17-18 ақпанда Труктің үстінен шабуыл жасады, оның барысында сегіз жапон кемесі батты. Жапондық жабдықтау желілерін кесіп тастау үшін Мариан аралдарына бағытталғанда, авианосецтік күш байқалды және ұзақ уақыт бойы әуе шабуылына ұшырады, бірақ одан сәтті қорғалды. Содан кейін 1944 жылғы 23 ақпанда Сайпан, Тиниан және Гуамға жоспарланған шабуылмен жалғасты. Осы операциядан кейін "Эссекс" Сан-Францискоға соғыс кезеңіндегі жалғыз күрделі жөндеуге барды. Жөндеуден кейін "Эссекс" Дэвид МакКэмпбелл басқаратын 15-ші авиациялық топтың ("Fabled Fifteen") авианосеціне айналды. Содан кейін ол TG 12.1 тобындағы "Wasp" және "San Jacinto" авианосецтерімен бірге 1944 жылғы 19-20 мамырда Маркус аралына және 1944 жылғы 23 мамырда Уэйкке шабуыл жасады. 12 маусымнан 10 тамызға дейін TF 58 тобымен бірге Мариан аралдарын басып алуға қолдау көрсетті. 6-8 қыркүйекте Палау аралдарына және 9-10 қыркүйекте Минданаоға қарсы шабуылға TG 38.3 тобымен бірге басшылық етті, жау кемелерін басты нысана ретінде белгілеп, Пелелиудағы десантты қолдау үшін сол аймақта қалды. 2 қазанда тайфуннан аман қалды және төрт күннен кейін Рюки аралдарына 38-ші операциялық топпен (TF 38) бірге аттанды. 1944 жылдың қалған бөлігінде ол фронттық іс-қимылдарын жалғастырды, 1 қазанда Окинаваға және 1-14 қазанда Формозаға қарсы шабуылдар жасады, Лейтеге түскен десантты қамтамасыз етті, 24-25 қазанда Лейте шығанағы шайқасына қатысты және 30 қазанға дейін жау флотының бөлімдерін іздеуді жалғастырды, содан кейін Каролина аралдарындағы Улитиге жабдықтау үшін қайтты. Шабуылды жаңартты және қараша айында Манила мен Филиппиннің солтүстік аралдарына шабуылдар жасады. 25 қарашада "Эссекс" алысқа ұшып, жауды жойғаннан кейін алғаш рет зақымдалды. Камикадзе оның ұшу палубасының сол жақ шетін соқты, ұшып көтерілуге дайындалған ұшақтардың арасына түсті, ауыр зақым келтіріп, 15 адамды өлтірді және 44 адамды жарақаттады. Жылдам жөндеуден кейін, 1944 жылғы 14-16 желтоқсанда Миндароны басып алуға қолдау көрсету үшін Лейте маңындағы операциялық топпен бірге жұмыс істеді. "Кобра" тайфунынан аман қалды және содан кейін аман қалғандарды іздеді. TG 38.3 тобымен Лингяен шығанағындағы операцияларға қатысты, Формоза, Сакисима, Окинава және Лузонға қарсы шабуылдар жасады. Оңтүстік Қытай теңізіне кірген топ жаудың жер үсті күштерін іздеді, Формозаға, Қытай жағалауына, Хайнань мен Гонконгқа шабуылдар жасады. "Эссекс" 1945 жылғы 20-21 қаңтарда төрт айдың ішінде үшінші тайфунның шабуылына төтеп берді, содан кейін Формоза, Мияко-Джима және Окинаваға 26 және 27 қаңтарда қайта шабуыл жасады. Соғыстың қалған бөлігінде TF 58 тобымен бірге 16 және 17 ақпанда Токио аймағына шабуылдар жасады. 1945 жылғы 25 ақпанда Иво Джимаға түскенге дейін жаудың әуе күшін бейтараптандыру және ұшақ құрастыру өнеркәсібін құлдырату үшін орналастырылды. Иво Джима мен көрші аралдарға көмекші миссияларды жіберді, бірақ 23 наурыздан 28 мамырға дейін Окинаваны жаулап алуға көбірек көмек көрсетті. Соғыстың соңғы күндері "Эссекс" 1945 жылғы 10 шілдеден 15 тамызға дейін жапондық аралдарға қарсы соңғы шабуылдарға қатысты. Жапонияның капитуляциясынан кейін ол 3 қыркүйекке дейін қорғаныс әуе патрульдерін жалғастырды, содан кейін Вашингтондағы Бремертонға жабылу үшін жіберілді. Ол 15 қыркүйекте Пьюджет Саундқа келді.
1950 жылдар
1947 жылғы 9 қаңтарда ол қызметтен босатылып, резервке қойылды. Модернизация нәтижесінде «Эссекске» жаңа ұшу палубасы және ағынды арал құрылысы орнатылды. 1951 жылғы 16 қаңтарда ол қайтадан қолдануға берілді. Гавайи суларындағы қысқа сапардан кейін ол Корея соғысы кезінде Тынық мұхитындағы үш сапарының біріншісін бастады. Ол 1-ші авианосецтер дивизиясының және 77-ші жедел әскер тобының флагманы болды. «Эссекс» F2H «Бэншилерді» жауынгерлік тапсырмаларға алғашқы болып ұшырды. 1951 жылғы 16 қыркүйекте олардың бірі жауынгерлік қимылдар кезінде зардап шегіп, алдыңғы ұшу палубасында тұрған ұшаққа соқтығысып, жарылыс пен өртке себеп болды, нәтижесінде жеті адам қаза тапты. Йокосукада жөндеуден кейін 3 қазанда ол қайтадан фронтқа оралды. Ол Корея соғысына 1951 жылғы тамыздан 1952 жылғы наурызға дейін және 1952 жылғы шілдеден 1953 жылғы қаңтарға дейін қатысты. 1953 жылғы 1 желтоқсанда ол соңғы әскери сапарын бастады, Шығыс Қытай теңізінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ресми мәліметтерінде «Бейбітшілік патрулі» деп аталды. 1954 жылдың көктемінде «Боксермен» бірге Оңтүстік Қытай теңізіне, Индоқытай мен Филиппин арасына жіберілді. Осы кезде АҚШ Бірінші Индоқытай соғысының маңызды шайқасы болған Диен-Бьен-Фу шайқасында француз әскерлеріне қолдау көрсету үшін авианосецтерді пайдалануды қарастырды. АҚШ соңында соғысқа араласпауды шешті. 1954 жылғы қарашадан 1955 жылғы маусымға дейін оқу-жаттығуларға қатысып, үш ай бойы АҚШ-тың 7-ші флотымен жұмыс істеді, Тачен аралдарынан эвакуацияға көмектесті және Окинавадан әуе операциялары мен флоттық маневрлерге қатысты. 1955 жылғы шілдеде «Эссекс» Пьюгет-Саунд кеме құрылыс кешеніне жөндеу және кең ауқымды өзгерістер үшін кірді. SCB 125 модернизация бағдарламасына бұрышты ұшу палубасын және жабық мұрын бөлігін орнату, сондай-ақ артқы лифтті оң жақ палуба жиегіне жылжыту кірді. Модернизация аяқталғаннан кейін, ол 1956 жылғы наурызда Тынық мұхиты флотына қайта қосылды. Келесі 14 айда кеме Батыс жағалауда жұмыс істеді, 7-ші флотпен Таяу Шығыста 6 айлық сапардан басқа. Ұзақ мансабында алғаш рет Атлант флотына қосылуға бұйрық алған ол 1957 жылғы 21 маусымда Сан-Диегодан шығып, 1 тамызда Майпорт әскери-теңіз базасына жетті. 1957 жылдың күзінде «Эссекс» НАТО-ның «Strikeback» жаттығуында суастына қарсы авианосец ретінде қатысты және 1958 жылғы ақпанда 6-шы флотпен бірге мамыр айына дейін, ол Шығыс Жерорта теңізіне ауысқанға дейін орналасты. 1958 жылғы 14 шілдеде Таяу Шығыстағы дағдарысқа дайындық барысында ол Ливанның Бейрут қаласына АҚШ әскерін тасымалдауға асықты, 20 тамызға дейін барлау және патрульдік миссияларды орындады. Тағы да Азия суларына баруға бұйрық берілді және Суэц каналы арқылы Тайвань операциялық аймағына жетті, онда ол TF77-ге қосылып ұшу операцияларын жүргізді, содан кейін Майпортқа қайта оралды. «Эссекс» 2-ші флот пен британдық кемелермен Атлант мұхитындағы жаттығуларға және 1959 жылдың күзінде Шығыс Жерорта теңізінде НАТО күштерімен бірікті. Желтоқсан айында ол Францияның Фрежус қаласындағы апатты су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетті. 1960 жылдың көктемінде ол суастына қарсы қолдау авианосеціне айналдырылды және содан кейін Род-Айленд штатының Квенсет-Пойнт қаласында орналасты. Сол кезден бастап ол 18-ші авианосец дивизиясының және 3-ші суастына қарсы кеме тобының флагманы ретінде қызмет етті. Ол Нью-Джерси жағалауында құлаған дирижабльді іздеу және құтқару операцияларын жүргізді, курсанттармен круиз жасады және Суэц каналы арқылы Үнді мұхитына барған НАТО және CENTO жаттығуларына қатысты. Оның тоқтаған порттарына Карачи және Аден британдық колониясы кірді. Қараша айында ол француз флотына «Jet Stream» операциясы бойынша қосылды. 1960 жылғы 7 қарашада ТАСС хабарлағандай, Араб теңізінде совет зерттеу кемесі «РВ Витяз» «Эссестен» келген Grumman S 2F Tracker ұшағымен кездесті. АҚШ Әскери-теңіз күштері ұшақ кемені «қуған» деген мәлімдемені жоққа шығарды, ол оның сәйкестігін анықтағанын мәлімдеді.
Шошқалар шығанағы мен Куба ракеталық дағдарысы
1961 жылғы сәуірде «Эссекс» екі апталық «қалыпты жаттығу» круизіне шықты, ресми түрде Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштарының эскадрильясының авианосецке қабілеттілігін қолдау мақсатында. Флорида штатындағы Сесил-Филд әскери-теңіз базасында орналасқан VA 34 эскадрильясының он екі A4D Skyhawk ұшағы кемеге келді. VA 34 ұшақтарына орын ашу үшін VS 34 эскадрильясының ұшақтары алынып тасталды. VA 34 эскадрильясының техникалық құрамы C1A COD ұшағымен кемеге келді. A4D 2 ұшақтары екі 20 мм Mk 12 зеңбірегімен, «қызметтік» оқ-дәрілермен және бір LAU 3a 19 оқтан тұратын 2.75 мм FFAR ракеталық блогымен, «танкқа қарсы» оқ-дәрілермен қаруланды, бұл ракеталық блок 3-ші позициядағы ұшу құралынан шығарылатын жерге орнатылған. Теңізде бірнеше күн өткен соң, олардың барлық идентификациялық белгілері жалпақ сұр бояумен жасырылды. Олар күндіз ғана екі ұшақтың миссияларын орындауды бастады. «Эссекс» экипажына көпшілікке белгісіз, оларға CIA демеушілігімен шошқалар шығанағына шабуыл кезінде бомбалаушыларға әуеден қолдау көрсету міндеті жүктелді. Куба басшысы Кастро «Эссекс» кемесі Куба жағалауында екенін білген, бірақ АҚШ Әскери-теңіз күштері бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Миссияның әскери-әуе бөлігі президент Джон Ф. Кеннеди тарапынан соңғы сәтте тоқтатылды және «Эссекс» экипажы құпиялылық сақтауға ант берді. Үйге қайтып келгенде және теңізде жүргенде VA 34 эскадрильясының ұшақтары барлық қолдағы техникалық қызметкерлермен асығыс түрде «ұлттық жұлдыздар мен жолақтармен» боялды, содан кейін NAS Джексонвиллге ұшып барып қонды және NARF әскери-теңіз авиациясын жөндеу зауытында кәсіби бояудан өтті. Содан кейін ұшақтар NAS Сесил-Филд әскери-теңіз базасына, үйіне бірнеше шақырым қашықтыққа ұшты. VA 34 эскадрильясының барлық экипажы құпиялылық сақтауға ант берді. 1967–68 жылдары VA 34 эскадрильясының экипажына Әскери-теңіз күштері мен теңіз экспедициялық медальдары табысталды. Кейін 1961 жылы «Эссекс» Солтүстік Еуропаға «Адамдар арасындағы» круизді аяқтады, порттарға Роттердам, Гамбург және Гриннок кірді. Гамбургке сапар барысында «Эссекс» кемесін бір миллионнан астам адам аралады. Кету кезінде «Эссекс» Эльба өзенінің саяз суында жерге батып кетіп, жартылай сүңгіп қалды. АҚШ-қа қайтып келгенде, ол Солтүстік Атлант мұхитындағы қатты дауылға тап болды (1962 жылғы қаңтар) және құрылымына ауыр зақым келді. 1962 жылдың басында ол күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Бруклиндегі әскери-теңіз кемежайына кірді. «Эссекс» алты айлық күрделі жөндеуді аяқтағаннан кейін және теңіз сынақтары үшін Гуантанамо шығанағындағы әскери-теңіз базасында болғанда, президент Кеннеди 1962 жылғы қазан айында Кубаға әскери-теңіз «карантинін» енгізді, себебі елде кеңестік зымырандардың бар екені анықталды. Халықаралық құқық тұрғысынан «блокада» емес, «карантин» термині қолданылды, себебі Кеннеди блокада соғыс актісі болар екенін және АҚШ пен Куба арасында соғыс жарияланбағанын түсіндірді. «Эссекс» Кариб теңізінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелерінің бірі ретінде бір айдан астам уақыт өткізді, бұл «карантинді» сақтады және Алғыс айту күніне дейін үйге оралды.
Кейінгі мансап
1966 жылы 10 қарашада НАТО күштерімен бірлесіп жабдықтау жаттығуларын жүргізу кезінде, «Эссекс» су астындағы «Наутилус» су асты кемесімен соқтығысты. Су асты кемесінің жолбасқан бөлігіне (желкеніне) ауыр зақым келді, ол өз күшімен портқа оралды. «Эссекс» кемесінің корпусы зақымданып, жылдамдық көрсеткіш жабдығы қирады, бірақ кеме өздігінен портқа жетті. Кейін «Эссекс» Бостон әскери-теңіз кеме құрылыс зауытына толық жөндеуге және корпусын жөндеуге жіберілді. 1968 жылы 25 мамырда «Эссекс» Норвегия теңізінде болғанда, оны советтік «Туполев Ту-16» ауыр бомбалаушысы төрт рет мазақтады. Төртінші ұшу кезінде ұшақтың қанаты теңіз бетін сызып өтіп, ұшақ қирады. «Эссекс» құтқару тікұшақтарын ұшырды, бірақ үш экипаж мүшесінің ешқайсысы да аман қалған жоқ. «Эссекс» тағдырлы «Аполлон-1» ғарыш миссиясын қабылдауға дайындалған басты кеме болуға тиіс еді. 1967 жылғы 7 наурызда ол 14 күндік ғарыш сапарынан кейін Пуэрто-Риконың солтүстігінен «Аполлон-1» экипажының мүшелерін алып келуге жоспарланған. Алайда, миссия өтпеді, себебі 1967 жылғы 27 қаңтарда «Аполлон-1» экипажы Флорида штатындағы Кейп-Канаверал әуе күштері базасындағы LC 34 құрылғысында ғарыш кемесінде өрт сөндірілмей жанып кетті. «Эссекс» «Аполлон-7» миссиясы үшін негізгі кеме болды. 1968 жылғы 22 қазанда ол Пуэрто-Риконың солтүстігіне құлағаннан кейін «Аполлон-7» экипажының мүшелерін құтқарып алды. «Эссекс» кемесі Корея соғысы кезінде болашақ «Аполлон-11» ғарышкері Нил Армстронгтың қызмет атқарған басты кемесі болды. «Эссекс» 1969 жылғы 30 маусымда Бостон әскери-теңіз базасында қызметтен босатылды. 1973 жылғы 1 маусымда ол әскери кемелер тізілімінен алынып тасталды және 1975 жылғы 1 маусымда Қорғаныс қайта пайдалану және сату қызметі (DRMS) арқылы металл тескілеуге сатылды. «Эссекс» Нью-Джерси штатындағы Керниде металл тескілеуден өтті.