Кіріспе

Неміс жазушысы (1777–1843)

Фридрих Генрих Карл де ла Мотте, Фуке бароны; (12 ақпан 1777 – 23 қаңтар 1843) – романтизм стиліндегі неміс жазушысы.

Өмірбаян

Ол Бранденбург-ан-дер-Хавель қаласында француз гугеноттарының отбасында дүниеге келген, бұл оның тегінен көрініп тұрады. Оның әкесі Генрих Август де ла Мотте Фуке Ұлы Фридрихтің генералдарының бірі болса, әкесі прус офицері болған. Фридрих де ла Мотте Фуке бастапқыда әскери мансапқа дайындалмағанмен, ақырында армияға қосылу үшін Галле университетіндегі оқуын тастап, 1794 жылғы Рейн жорығына қатысты. Өмірінің қалған бөлігін негізінен әдеби еңбекке арнады. Ол Август Вильгельм Шлегельмен танысты, ол оған ақын ретінде үлкен әсер етті ("Мих гелехрет Масс унд Регель | Майстер Август Вильгельм Шлегель") және 1804 жылы Фукенің алғашқы кітабы "Пельгриннің драматикалық ойындары" жарияланды.

Неке

Фукедің алғашқы некесі бақытсыз болды және көп ұзамай ажырасып кетті. Оның екінші әйелі, Каролина Филиппина фон Брист (1773–1831), өмірінде белгілі бір дәрежеде романшы ретінде танымал болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Фуке үшінші рет үйленді. Халықтың құрметінің азайғанына шамасы келгенде, Пруссияның Фридрих Вильгельм IV-нің жомарттығы оған көмектесті, ол оған зейнетақы тағайындады, соның арқасында ол өмірінің соңғы жылдарын жайлылықта өткізді. Ол 1843 жылы Берлинде қайтыс болды. Фукедің өмірі туралы мәліметтер үшін «Барон Фридрих де ла Мотте Фукенің өмір тарихы» (1813 жылға дейін), өзі жазған «Aufgezeichnet durch ihn selbst» (Халле, 1840) және Кохтың «Deutsche Nationalliteratur» таңдамасының кіріспесін қараңыз.

Романтикалық тамырлар

Драмалық ойындардан кейін, Пеллериннің екінші жұмысы, «Ронсеваль аңғарынан романстар» (1805) романтикалық көшбасшыларға адалдығын анық көрсетті, ал «Ең жақсы рыцарь Гальми тарихы» (1806) онда ол 16 ғасырғы ортағасырлық рыцарлық романды өлеңге түсірді. «Сигурд жылан өлтіруші, алты оқиғадағы батырлық ойын» (1808) – Нибелунг аңызының алғашқы қазіргі неміс драматургиясы, ол Исландия деректерімен, мысалы, «Вольсунга сагасы» және «Жоғары орта неміс Нибелунгері» сияқты көздерді біріктірді. Пьеса және оның екі жалғасы – «Сигурдтың кек алуы» (1809) және «Аслауганың рыцары» (1810) 1810 жылы «Солтүстік батыры» деген атпен бірге жарияланды. Трилогия Фукеге көпшіліктің назарын аударды және Фридрих Хеббелдің «Нибелунгері» және Рихард Вагнердің «Нибелунгер сақинасы» сияқты оқиғаның кейінгі нұсқаларына елеулі әсер етті. Бұл ерте жазбалар Фукенің кейінгі әдеби қызметінің бағытын көрсетеді; оның қызығушылықтары бір жағынан ортағасырлық рыцарлық, екінші жағынан солтүстік мифологиясына бөлінді. 1813 жылы, Наполеонға қарсы көтеріліс болған жылы, ол тағы да Пруссия армиясымен соғысты, ал неміс халқының оянған жаңа патриотизмі оның жазбаларында із қалдырды.

Кейінгі жылдар

1820 жылдан бастап Фукенің туындыларының сапасы төмендеді, бұл жазғандағы тым оңайлыққа және неміс талғамындағы өзгерістерге ілесе алмауына байланысты болды, өйткені ол романтизмнің көріністерін ұстанып қалды. Оның қарсыластары оған "Романтизмнің Дон Кихоты" деген есім берді.

Аудармалар

Фуке еңбектерінің көп бөлігі аударылған. Мысалы, Менелла Бьют Смедли оның "Ғұлама таулардың бақташысы" балладасын аударды. Томас Карлайл аударған "Аслауганың рыцары", "Синтрам және оның серіктері" мен "Ундина" туындылары ағылшын тілінде жиі қайта басылды. Оның көптеген қысқа әңгімелері "Солтүстік елдерінің танымал ертегілері мен романдары" (1823) жинағына аударылды.

Ықпал

Фукедің "Der Sängerkrieg auf der Wartburg" ("Вартбургтегі ән байқауы") пьесасы Вагнердің "Таннхаузер" операсының бір көзі болуы мүмкін. Гёте оған әсерленбеді, ол Экерманға: "Біз екеуміз де осы ақын өмір бойы ескі германдық зерттеулермен айналысқанын, бірақ оны өз мәдениетіне дамыта алмағанына келістік". Роберт Луис Стивенсон Фукедің "Гальгенманлайн" әңгімесін жоғары бағалап, Гавайи ахуалындағы өзінің нұсқасын ("Бөтелкедегі ібіліс") жазды. Джон Генри Ньюман мен Шарлотта Мэри Йонг екеуі де "Синтрам мен оның серіктері" туындысын мақтады. Уильям Моррис та "Синтрам мен оның серіктері" туындысының жанкүйері болды, және ол Морристің өзінің көркем шығармаларына әсер етті. "Синтрам мен оның серіктері" мен "Ундин" Луиза Мей Алкоттың "Кішкентай әйелдер" кітабында еске алынады; кітаптың бірінші тарауында Джо кейіпкері оларды Рождествоға тілейді және ақыры 22-ші тарауда алады. "Аслауганың салт аттысы", сондай-ақ "Синтрам мен оның серіктері" мен "Ундин" Алкотттың "Кішкентай әйелдер" сериясының соңғы кітабы "Джоның жігіттерінде" еске алынады, онда "Аслауганың салт аттысының" оқиғасы Дан кейіпкерінің және оның нәзік Бесске деген сезімімен байланыстырылады. "Ундин", сондай-ақ Ханс Андерсеннің "Кішкентай теңіз қызы" Дворжактың "Русалька" операсының негізі болып табылады.