Кіріспе

Өткен оқиғаны білдіретін грамматикалық уақыт – грамматикалық термин. Претерит немесе претерит (preterit; қысқартылған түрі PT немесе PRE) – өткенде болған немесе аяқталған оқиғаларды білдіруге арналған грамматикалық уақыт немесе етістік формасы. Кейбір тілдерде, мысалы, испан, француз және ағылшын тілдерінде, ол қарапайым өткен уақытқа балама болады. Жалпы алғанда, ол толыққандылық аспектісін (оқиға бір тұтас ретінде қарастырылады; оны сондай-ақ аталатын кемелділікпен шатастырмау керек) өткен уақытпен біріктіреді, сондықтан оны толыққандылық өткен деп те атауға болады. Жеке тілдердің грамматикасында претерит кейде өткен тарихи уақыт немесе (әсіресе грек грамматикалық дәстүрінде) аорист деп аталады. "Претерит" термині нақты тілдерге қатысты қолданылғанда, бұл анықтамаға толық сәйкес келмеуі мүмкін. Ағылшын тілінде оны кейде (бірақ әрқашан емес) толыққандылық аспектісін білдіретін қарапайым өткен етістік формасын көрсету үшін қолдануға болады. Неміс тілінде де осыған ұқсас жағдай: Präteritum – бұл қарапайым (құрама емес) өткен уақыт, ол әрқашан толыққандылық аспектісін білдірмейді және көбінесе Perfekt (құрама өткен уақыт) арқылы ауыстырылады, тіпті толыққандылық өткен мағынасында да. Претерит латын тіліндегі praeteritum сөзінен шыққан, яғни "өткен" немесе "артта қалған" деген мағынаны білдіреді.

Герман тілдері

Герман тілдерінде "претерит" термині кейде өткен шақ үшін қолданылады.

Семит тілдері

Претерит – бұл кең таралған семиттік форма, ол аккад тілінде жақсы дәлелденген. Аккад тілінде претерит көбінесе өткен шаққа сілтеме жасады және жиі кемелдікпен алмастырылатын. Уақыт өте келе претерит барлық батыс семит тілдерінде қолданыстан шығып, еврей тіліндегі "тізбектес вавпен толық емес" және араб тіліндегі "ламмен толық емес" сияқты іздер қалдырды.