Кіріспе

Ирландияның Уэксфорд графтығындағы қала. Уэксфорд – Ирландияның Уэксфорд графтығының әкімшілік орталығы. Уэксфорд, Ирландия аралының оңтүстік-шығыс бұрышындағы Слэни өзенінің құйылысында, Уэксфорд портының оңтүстік жағында орналасқан. Қала M11/N11 ұлттық магистралі арқылы Дублинмен, ал N25 арқылы Росслэр Еуропортымен, Корк пен Уотерфордпен байланысады. Ұлттық теміржол желісі Дублин мен Росслэр Еуропортына қосылады. 2022 жылғы халық санауы бойынша халқы 21 524 адамды құрайды. Йола дәуірінде Уэксфордты Вайсфорт деп атаған. Крест жорықтарынан кейін Уэксфордта Темплер орденінің өкілдері болды. Олардың есімі бүгінге дейін сақталған, қаланың Үстіңгі Сент-Джон көшесіндегі Сент-Джон зиратындағы Темплерлердің ескі капелласының ауласында. Уэксфорд 1318 жылы алғашқы жарғысын алды. 1640 жылдары Уэксфорд графтығы Конфедеративтік Ирландияны күшпен қолдады. Уэксфорд қаласында Фландрия мен Испаниядан келген теңізшілер мен жергілікті тұрғындардан құралған Конфедерациялық каперлердің флоты орналасқан. Олардың кемелері ағылшын парламенттік кемелерін шабуылдап, олжаның бір бөлігін Килкеннидегі Конфедерациялық үкіметке берді. Осының салдарынан 1649 жылы Ирландияны Кромвель басып алған кезде қала ағылшын парламентшілері тарапынан тонауға ұшырады. Көптеген тұрғындары қаза тауып, қаланың көп бөлігі өртенді. 1659 жылы Соломон Ричардс губернатор болып тағайындалды, бірақ келесі жылы жаңа үкімет орнағаннан кейін ол қызметтен алынып, түрмеге қамалды. Уэксфордтың 18-ғасырдың басы мен ортасының тарихы кейінгі кезеңдерге қарағанда аз еске алынады, алайда осы кезеңнің әсері қаланың сәулеттік ескерткіштерінде, мысалы, Негізгі көшедегі голландтық Билли үйлерінде көрінеді. Уэксфорд графтығы 1798 жылғы британдық билікке қарсы көтерілістің орталығы болды. Уэксфорд қаласы Уэксфорд көтерілісі кезінде Біріккен ирландтардың бақылауында болды және Біріккен ирландтардың жергілікті лоялистерді Уэксфорд көпірінде найзамен өлтіргені туралы жаман әйгілі оқиға орын алды. Теміржол станциясының жанындағы Редмонд алаңы Ұлыбритания парламентінің депутаты, либералдық саяхатшы Джон Эдвард Редмондты (1806–1865) еске салады. Мәтінде: «Менің жүрегім Уэксфорд қаласымен бірге. Бұл махаббатты тек қабірдің суық топырағы ғана тоқтатуға болады». Оның сіңілісі Уильям Арчер Редмонд (1825–1880) 1872 жылдан 1880 жылға дейін Исаак Батттың «Үй билігі» партиясынан парламент депутаты болды. Вилли Редмонд 1883 жылдан 1885 жылға дейін Уэксфордтан парламент депутаты болды. Кіші Джон Редмонд Чарльз Стюарт Парнеллдің адал жақтасы және 1918 жылдың сәуір айында қайтыс болғанға дейін Ирландия парламенттік партиясының жетекшісі болды. Ол Редмондтар отбасының мазарында, Сент-Джон зиратындағы Темплерлердің ескі капелласының ауласында, Жоғарғы Сент-Джон көшесінде жерленген. Редмонд паркі 1931 жылдың мамыр айында Мессин шабуылы кезінде 16-шы (ирланд) дивизиясымен қызмет етіп, 1917 жылы қайтыс болған Вилли Редмондқа арналған ескерткіш ретінде ашылды және Батыс майданында жерленді.

Сәулет

Қаладағы көрнекті шіркеулерге ерекше мұнараларымен "екі шіркеу" – Брайд және Роу көшелері; 18 ғасырдан бастау алатын Ирландияның Санкт-Иберий шіркеуі; Август Велби Пугин жобалаған шатыры бар Санкт-Петер колледжі; және Энн-стрит пресвитериан шіркеуі жатады. Бұрынғы квакерлер жиналыс залы қазір Хай-стриттегі музыкалық үй болып табылады. "Екі шіркеу" Вексфордтың кез келген жерінен көрінеді және 2008 жылы олардың 150 жылдығы тойланды. Роу көшесіндегі үлкенірек "екі шіркеудің" ішінде 1930 жылы Гиллетт пен Джонстон құйған он қоңыраудан тұратын қоңыраулар жиынтығы бар. 21-ші ғасырдың басында Уэксфорд өз кемежай жағалауының жаңаруын және Клонард ауылындағы тұрғын үйлер салуды көрді. Сонымен қатар, Қоршаған орта департаментінің кеңселері Ньютаун жолындағы Вексфорд қалалық ауруханасының жанында салынды және 2010 жылы ашылды.

Экономика

Вексфорд портының табыстылығы 20-шы ғасырдың бірінші жартысында Вексфорд портының құмдарының үнемі өзгеруіне байланысты төмендеді. 1968 жылға қарай, порттың аузынан кемежайға дейін арнаны тереңдету заманның үлкен кемелерін қабылдау үшін тиімсіз болды, сондықтан порт жабылды. Порт жергілікті экономика үшін өте маңызды болды, көмір негізгі импортталған тауар, ал ауыл шаруашылығы техникасы мен астық экспортталды. Кемежайдың алдында орналасқан және Вексфордтың символы болған ағаш өңдеу шеберханалары 1990 жылдары қала үшін қолайлы орын ретінде пайдалану және оны коммерциялық жағынан тиімді жағалау ретінде сақтау жоспарының бөлігі ретінде алынып тасталды. 20-шы ғасырдың басында Rosslare Europort деп белгілі Rosslare порты оңтүстікке қарай салынды. Бұл терең сулы порт, ол толқындар мен ағыстардың әсеріне ұшырамайды. Бүгінгі таңда барлық ірі жүк тасымалы осы портты пайдаланады, ал Вексфорд портын балық аулау және демалыс кемелері ғана пайдаланады. Wexford қаласынан шамамен 6 км қашықтықта орналасқан Johnstown қамалы Teagasc, Қоршаған ортаны қорғау агенттігі және Ауыл шаруашылығы, азық-түлік және теңіз министрлігінің кеңсесі болып табылады. Қаланың ішінде және айналасындағы ірі жеке сектордағы жұмыс берушілерге Wexford Creamery, Celtic Linen, Wexford Viking Glass, Parker Hannifin IPDE, Waters Technology, Kent Stainless, Equifax және BNY Mellon кіреді. Coca Cola 160-қа дейін адамды жұмысқа қабылдайтын зерттеу зауытын иеленеді. 2019 жылы Infosys компаниясы сатып алған Eishtec Вексфордта колл-орталықты басқарады. Pamela Scott, A Wear және басқа да бөлшек сауда дүкендері қалада жұмыс істейді. Мемлекеттік сектордағы жұмыс берушілерге Wexford округтік кеңесі және Wexford ауруханасы жатады.

Қызықты орындар

Curracloe Beach, шамамен 10 км Вексфорд қаласының солтүстігінде, 1997 жылы «Жауынгер Райанды құтқару» фильмінің бастапқы сахналарының түсірілу орны болды. Феррикарригтегі Ирландия Ұлттық Мұралық Паркінде 9000 жылдық ирланд тарихын қамтитын түрлі экспонаттар бар, бұл келушілерге кранногтар, викингтер үйлері және норман қамалдары сияқты тарихи ирландтық тұрғын үйлердің қайта жаңартылған үлгілерін аралауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл жерде Ирландиядағы алғашқы норман бекінісі саналатын Ньютаун археологиялық ескерткіші де орналасқан. Вексфорд жабайы құстар қорығы – Вексфордтың шетіндегі лайлы жерлерге (жергілікті жерде «лас жер» деп аталады) негізделген Рамсар қорығы. Бұл мыңдаған үйрек, қаз, аққу және су құстары үшін көшпенді тоқтау орны. Гренландиялық ақ маңдайлы қаздардың 12 000-ға жуығы (әлемдік популяцияның 50%) қыстауын Вексфорд лайлы жерлерінде өткізеді. Мұнда көрмелермен және аудиовизуалды көрсетілімдермен жабдықталған келушілер орталығы бар.

Көлік

Вексфорд О'Ханрахан теміржол станциясы 1872 жылдың 17 тамызында ашылды. 1966 жылдың 10 сәуірінде станция Майкл О'Ханраханның құрметіне аталды. Вексфордты жергілікті және ұлттық автобус желілері қызмет көрсетеді, олардың ішінде Bus Éireann, Wexford Bus және Ardcavan Bus басты рөлде. Дублин, Карлоу және Уотерфорд қалаларына тікелей автобус қатынасы бар. Сонымен қатар, көптеген жергілікті такси және жеке тасымалдау қызметтері жұмыс істейді. Wexford Bus қаланың басты нысандарының жанында тоқтайтын шаттл автобус тасымалын да ұсынады. Росслэр Еуропорты Вексфордтан оңтүстікке қарай орналасқан. Уэльстегі Фишгард және Пемброк, сондай-ақ Франциядағы Шербург және Роскофф қалалары арасында көлік паромдары жүзеді. Бұл бағыттарда Stena Line және Irish Ferries компаниялары паром тасымалын жүзеге асырады. Жаяу жолаушылар Wexford O'Hanrahan станциясынан Rosslare Europort және Fishguard порты арқылы Суонси, Кардифф Централь және одан әрі Лондон Паддингтонға дейін SailRail билеттерін пайдалана алады. Вексфордқа ең жақын әуежай – Уотерфорд әуежайы, ол шамамен бір сағаттық (70 км) қашықтықта орналасқан, бірақ коммерциялық рейстерді қабылдамайды. Ал коммерциялық рейстерді жүзеге асыратын Вексфордқа ең жақын әуежай – Дублин әуежайы, ол шамамен екі сағаттық қашықтықта.

Қауымдастық футболы

Вексфорд футбол клубы 2007 жылы Ирландия лигасына қабылданды және бұл жарысқа қатысқан алғашқы Вексфорд негізделген клуб болды. Клубты бұрынғы мүлік дамытушысы және саясаткер Мик Уоллес құрастырған. Ол жаңа команданың үйі болатын Ньюкаслдағы Феррикарриг кешенін салуға қаржы бөлді. 2015 жылы команда Ирландия бірінші лигасының жеңімпазы атанды. Клуб 2011 жылы әйелдер ұлттық лигасының командасы – Вексфорд Ютс WFC-ді құрды. 2020 жылы "Йола" ФК құру ұсынылды, бірақ FAI лицензия бермеді.

Гелл футболы

Вексфордта бірнеше Гейл спорттық қауымдастық клубтары бар. Қала дәстүрлі түрде Гейл футболмен байланысты болғанмен, жас ойыншыларға мүмкіндік беретін алты команда болды, бірақ 1960 жылға дейін херлинг қалыптаса бастады, бұл жергілікті Оливер "Хоппер" Макграттың сол кездегі чемпион Типперриге қарсы Бүкіл Ирландия херлинг финалындағы жеңіске қосқан үлесінің арқасында болды. Екінші таймдың басында қарсыластарды жеңіске жеткізетін гол соққан Макграт, Вексфорд қаласынан Бүкіл Ирландия херлинг жеңімпазы медалін алған алғашқы адам болды. Команда 1956 жылдан бері қалалық ересектер футбол чемпионатын ұтып алмаса да, Вексфорд қаласының Сент-Джонс Волонтерлері рекордтық он бір қалалық ересектер титулына, сондай-ақ алты жасөспірімдер титулына ие. Қаладағы тағы бір маңызды Гейл футбол клубтары – Сарсфилдс, Модлинтаунның Сент-Мэри, Клонард және Сент-Джозеф.

Атып тастау

Қаланың жергілікті хёрлинг клубтарының бірі – «Фейт Харриерс», он бес округтік жасөсперімдер чемпионатын жеңіп, рекордты сақтап тұр. Олар 1950-жылдары, 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басында жасөсперімдер хёрлингі бойынша үстемдік құрды. Клубтың негізгі құрамы сондай-ақ бес рет Уэксфорд ағалар хёрлингі чемпионатында жеңіске жетті.

Басқа спорт түрлері

Вексфорд гольф клубының клуб үйі мен алаңы тиісінше 2006 және 2007 жылдары аяқталды. Вексфордта "Вексфорд Вандрерс" РК деп аталатын бір регби клубы бар. Ирландияның бұрынғы бокс бас жаттықтырушысы және олимпиадашы Билли Уолш Вексфорд қаласында туған және жергілікті "Сент-Ибарс/Жозеф" клубымен жас боксшыларды жаттықтыруға қатысқан.

Білім

Қала тұрғындарына қызмет ететін бес орта мектеп бар. Олар: Вексфорд CBS, Лорето орта мектебі (қыздарға арналған мектеп); Санкт-Петер колледжі (ұлдарға арналған мектеп); Презентация орта мектебі (қыздарға арналған мектеп); және Кәсіби колледж/Сельскар колледжі (аралас мектеп).

Әкімшілік

Уэксфордтың тарихи ауданы 1840 жылғы Муниципалдық корпорациялар (Ирландия) заңы бойынша таратылды. Бірақ, петиция арқылы 1846 жылы қайта құрылды. 1898 жылғы Жергілікті басқару (Ирландия) заңына сәйкес, аймақ қалалық округке айналды, бірақ қала корпорациясының мәртебесін сақтап қалды. Уэксфорд қала корпорациясы 2002 жылы қалалық кеңеске айналды. Қаланың шекарасы 2008 жылы кеңейтілді. 2014 жылдың 1 маусымында қалалық кеңес таратылды және қала әкімшілігі Уэксфорд округі кеңесімен біріктірілді. Уэксфордтың жергілікті сайлау округі Уэксфорд қалалық округін құрайды, себебі қала округ деп аталу құқығын сақтайды. Қалалық округ төрағасы Cathaoirleach емес, мэр аталымын пайдаланады. Уэксфордтың парламенттік округі 1801 жылға дейін Ирландияның Төменгі палатасына екі депутатты жіберді. Одақ заңына сәйкес, парламенттік округ Біріккен Корольдіктің Төменгі палатасына бір депутатты жіберді, ол 1885 жылғы Орынды қайта бөлу заңымен таратылғанға дейін. Содан кейін 1885 жылдан 1922 жылға дейін Оңтүстік Уэксфорд, ал 1921 жылдан қазіргі уақытқа дейін Уэксфорд Дайл сайлау округімен өкілдік етілді.