Кіріспе
Қылмыстық қорғаныс – қылмыстық құқықтағы ұғым. Көптеген елдердің қылмыстық құқығында қажеттілік заң бұзуды ақтау немесе кінәсіздікке себеп болуы мүмкін. Осы қорғанысқа сүйенуге тырысатын күдіктілер өз әрекеттері үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылмауы керек деп мәлімдейді, себебі олардың іс-қимылы үлкен зиянды болдырмау үшін қажет болған және осы іс-қимыл өзін-өзі қорғау сияқты басқа нақты заң ережелерімен кешірілмейді. Саяси ыңғайлылық тұрғысынан, мемлекеттер әдетте әлеуметтік тұрғысынан пайдалы функцияларды орындағанда, бірақ қасақана түрде зиян келтірген, шығын тудырған немесе зақымдаған кейбір адамдар тобын жауапкершіліктен босатуға мүмкіндік береді. Мысалы, мас күйдегі жүргізушілер өзіне қарап ұрлық жасаудан қашу үшін көлік жүргізгенін айтуы мүмкін (сұраңыз, «Солтүстік-Батыспен қарым-қатынас»). Бұл қорғанысты көптеген ортақ құқық және азаматтық құқық юрисдикциялары мойындайды, бірақ тек шектеулі жағдайларда ғана. Әдетте, күдікті нақты дәлелдер келтіріп көрсетуі керек (яғни, кейбір дәлелдер ұсынуы керек) (а) олардың болдырмауға тырысқан зиян, оларға тағылған тыйым салынған әрекеттің қаупінен артық; (б) олардың басқа орынды баламасы болмаған; (в) олар қауіп сейілгеннен кейін тыйым салынған әрекеттен бас тарған; және (г) олар өзі болдырмауға тырысқан қауіпті жасамаған. Осылайша, жоғарыда келтірілген «мас жүргізуші» мысалында, егер күдікті ұрлық жасаушыдан қашу үшін қажеттіден артық қашыққа жүрсе немесе оларға басқа орынды балама болса, қажеттілік қорғанысы қабылданбайды. Тағы бір мысал: өрт сөндіру қызметтері мен басқа да азаматтық қорғаныс ұйымдарының жалпы міндеті – қоғамды зияннан қорғау. Егер өрт немесе су тасқыны бақылаудан шығып таралу қаупі туса, өрттің таралуын тоқтату үшін басқа мүлікті жою немесе судың таралуын болдырмау үшін жерді үйіп тастау қажет болуы мүмкін. Бұл мысалдардың ортақ ерекшелігі – жеке адамдар басқаларды зияннан қорғау үшін шұғыл қажет деп санайтындықтан қасақана түрде заң бұзады, бірақ кейбір мемлекеттер толығымен табиғи себептерден (табиғаттың инерт күші) туындаған дағдарысқа жауап беруді ажыратады, мысалы, молниядан туған өрт немесе дауылдан жауған жаңбыр, және толығымен адамның әрекетінен туындаған дағдарысқа жауап беру. Сондықтан, балаларына тамақ беруге шамасы келмейтін ата-аналар тамақ ұрласа, қажеттілікке сүйене алмайды. Әлеуметтік жәрдемақының және өзін-өзі қолдаудан басқа стратегиялардың болуы заң бұзудан басқа жолмен болмайтын шұғыл қажеттілік туралы талапты жоққа шығарады. Бұдан әрі, кейбір мемлекеттер пропорционалдылық тестісін қолданады, онда қорғаныс тек зиянның дәрежесі нақты келтірілген зиянның дәрежесіне орынды түрде пропорционалды болса ғана қабылданды. Бұл – шығын мен пайданы талдаудың заңдық формасы.
the concept in criminal law
In the criminal law of many nations, necessity may be either a possible justification or an exculpation for breaking the law. Defendants seeking to rely on this defense argue that they should not be held liable for their actions as a crime because their conduct was necessary to prevent some greater harm and when that conduct is not excused under some other more specific provision of law such as self defense. As a matter of political expediency, states usually allow some classes of person to be excused from liability when they are engaged in socially useful functions but intentionally cause injury, loss or damage. For example, drunk drivers might contend that they drove their car to get away from being kidnapped (cf. North by Northwest). Most common law and civil law jurisdictions recognize this defense, but only under limited circumstances. Generally, the defendant must affirmatively show (i. e., introduce some evidence) that (a) the harm they sought to avoid outweighs the danger of the prohibited conduct they are charged with; (b) they had no reasonable alternative; (c) they ceased to engage in the prohibited conduct as soon as the danger passed; and (d) they themselves did not create the danger they sought to avoid. Thus, with the "drunk driver" example cited above, the necessity defense will not be recognized if the defendant drove further than was reasonably necessary to get away from the kidnapper, or if some other reasonable alternative was available to them. For another example, the fire services and other civil defence organizations have a general duty to keep the community safe from harm. If a fire or flood is threatening to spread out of control, it may be reasonably necessary to destroy other property to form a fire break, or to trespass on land to throw up mounds of earth to prevent the water from spreading. These examples have the common feature of individuals intentionally breaking the law because they believe it to be urgently necessary to protect others from harm, but some states distinguish between a response to a crisis arising from an entirely natural cause (an inanimate force of nature), e. g. a fire from a lightning strike or rain from a storm, and a response to an entirely human crisis. Thus, parents who lack the financial means to feed their children cannot use necessity as a defense if they steal food. The existence of welfare benefits and strategies other than self help defeat the claim of an urgent necessity that cannot be avoided in any way other than by breaking the law. Further, some states apply a test of proportionality, where the defense would only be allowed where the degree of harm actually caused was a reasonably proportionate response to the degree of harm threatened. This is a legal form of cost–benefit analysis.
Дания мен Норвегия
Төтенше жағдай туралы заң (nødret, nødrett) Дания мен Норвегияда қажеттілік ұғымымен мағыналас. Ол өзін-өзі қорғаумен байланысты, бірақ одан ерекшеленеді. Қажеттіліктің заңмен реттелген мысалдары: өрттен қашу үшін терезелер мен басқа да заттарды бұзу, жедел жәрдем ретінде пайдалану үшін көлік құралын міндетті түрде иелену, өлімге таяған науқасты ауруханаға жеткізу кезінде жол жүрісі ережелерін сақтамау, тіпті сізді қоспағанда, бірнеше адамға тікелей қауіп тудыратын адамды өлтіру. Соңғы жағдайда өзін-өзі қорғау заңдары жеткіліксіз, бірақ бұл жағдай nødret арқылы реттеледі. Nødret тек басқа шаралар қолданылмайтын жағдайда ғана қолданылуы мүмкін.
Англия құқығы
Заңмен белгіленген бірнеше ерекше жағдайлар мен медициналық кейбір жағдайларды қоспағанда, ағылшын құқығында адам өлтіруге қатысты тиісті қорғаныс шарасы қарастырылмаған.
Сингапур
Қажеттілік қылмыстық кодекс бойынша қорғау негізі болып табылады. Бұл үшін қылмыстық ниет болмауы, адалдық (тиісті күтім және назар), және зиянды қорғау мақсаты қажет. Зиян жеткілікті түрде ауыр және дереу болуы керек, сонда ғана жасалған әрекет ақталады немесе кешіріледі.
Швейцария
2020 жылы екі жеке жағдайда климаттық белсенділер климаттық төтенше жағдайға байланысты қажеттілік қорғанысын пайдаланғандықтан, Crédit Suisse бөлімшелерінде рұқсатсыз демонстрациялар өткізгені үшін ешқандай жаза алған жоқ, тіпті қасқырлық жасағаны және мүліктің зиян келтіргені үшін де.
Тайвань (Қытай Республикасы)
Қажеттілік Қылмыстық кодекс пен Әкімшілік құқық бұзу туралы кодексте қарастырылған мүмкін қорғаныс болып табылады.
Америка Құрама Штаттары
Саяси мақсаттарға жету үшін жасалған қылмыстық әрекеттерді қорғауға қажеттілік АҚШ-тың Шунға қарсы ісінде қабылданбады. Бұл істе 30 адам, оның ішінде апелляциялық шағымданушылар, Тусон қаласындағы IRS кеңсесіне кіріп, "Американың салық долларын Сальвадорға жұмсамаңыз" деп ұран салды, кеңселердің, қабырғалардың және кілемдердің үстіне жасалған қан сияқты сұйықтықты шашыратып, кеңсе жұмысына кедергі келтірді. Сот бұл жағдайда қажеттілік шарттарының орындалмағанын анықтады.
Кейбір мемлекеттерде
Вермонт штатындағы Винооски 44 ісі нәтижесінде белсенділер қажеттілік қорғанысын қолданғаннан кейін тазаға шықты.
Иудаизм
Яһуди дінінде пикуах нефеш принципі адам өмірін сақтау үшін кез келген заңды бұзуға мүмкіндік береді, бірақ кісі өлтіру, зина/инцест және құдайға қарсы сөйлеу/сатынуға қарсы заңдардан басқа.