Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Данте Алигиеридің 1294 жылы жарық көрген мәтіні, Кристина мен Корольдердің альбомы. La Vita Nuova (ла ˈвиːта ˈnwɔːва; итальян тілінде "Жаңа өмір") немесе Vita Nova (латынша атауы) – Данте Алигиеридің 1294 жылы жарық көрген туындысы. Бұл ортағасырлық көркемдік махаббат жанрының прозиметрум стилінде, яғни проза мен өлеңнің үйлесімінде берілген көрінісі.
Text by Dante Alighieri published in 1294
the album by Christine and the Queens
La Vita Nuova (la ˈviːta ˈnwɔːva; Italian for "The New Life") or Vita Nova (Latin title) is a text by Dante Alighieri published in 1294. It is an expression of the medieval genre of courtly love in a prosimetrum style, a combination of both prose and verse.
Тарих және мәнмәтін
Данте өзінің "Жаңа өмір" деп атаған бұл кітабы – Данте өмірінде жазған екі өлең жинағының біріншісі. Жинақ – прозиметрум, яғни өлең мен прозадан тұратын шығарма, Боэцийдің "Философиялық тынысы" сияқты. Данте әр прозиметрумды шамамен он жыл ішінде жазылған өлеңдерді біріктіру құралы ретінде пайдаланды. "Жаңа өмір" 1283 жылдан 1293 жылға дейінгі шығармаларын қамтиды. Бұл жинақ пен оның стилі dolce stil novo деп аталатын әрекетке сәйкес келеді. Проза өлеңдер арасындағы сюжеттік байланыстың сезімін тудырады; бұл Данте өзін және өнерін, әулеттік махаббаттың шектеулерін (Данте мен оның ақын достарының провансальдық ақындардан, Фридрих II сарайының сицилиялық ақындарынан және олардан бұрынғы тосканалық ақындардан мұра еткен ритуалдық махаббат пен өнер жүйесі) қалыптасқан түсінігі тұрғысынан қайта құруының жолы. Жиырма жасқа толған шамасында Данте өзіне емес, махаббатқа бағытталған махаббат өлеңдерін жазуға тырысты. Ол әулеттік махаббат поэзиясын, оның көптеген троптары мен тілін қасиетті махаббат поэзиясына көтеруді мақсат етті. Беатриче Данте үшін осы махаббаттың, абсолюттікке ашық, әсемдікпен туған құштарлықты рухани сұлулыққа ұмтылыспен біріктіретін символы болды. Алғашқы толық ағылшын тіліне аудармасын 1846 жылы Джозеф Гарроу жариялады.
Referred to by Dante as his libello, or "little book," La Vita Nuova is the first of two collections of verse written by Dante in his life. The collection is a prosimetrum, a piece containing both verse and prose, in the vein of Boethius' Consolation of Philosophy. Dante used each prosimetrum as a means for combining poems written over periods of roughly ten years—La Vita Nuova contains his works from before 1283 to roughly 1293. The collection and its style fit in with the movement called dolce stil novo. The prose creates the illusion of narrative continuity between the poems; it is Dante's way of reconstructing himself and his art in terms of his evolving sense of the limitations of courtly love (the system of ritualized love and art that Dante and his poet friends inherited from the Provençal poets, the Sicilian poets of the court of Frederick II, and the Tuscan poets before them). Sometime in his twenties, Dante decided to try to write love poetry that was less centered on the self and more aimed at love itself. He intended to elevate courtly love poetry, many of its tropes and its language, into sacred love poetry. Beatrice for Dante was the embodiment of this kind of love—transparent to the Absolute, inspiring the integration of desire aroused by beauty with the longing of the soul for divine splendor. The first full translation into English was published by Joseph Garrow in 1846.
Құрылымы
La Vita Nuova құрамында 42 қысқа тарау (31 Гульельмо Горни үшін) 25 сонетке, бір балладаға және төрт канцонға арналған түсіндірмелер бар; бір канцон аяқталмай, Дантенің өмірлік махаббаты Беатрис Портинаридің қайтысымен тоқтатылған. Дантедің екі бөлімнен тұратын түсіндірмелері әр өлеңді түсіндіріп, оларды өмірінің контекстіне қояды. Өлеңдері бар тараулар үш бөлімнен тұрады: жартылай автобиографиялық баяндама, осы оқиғалардың нәтижесінде туған лирика және лириканың қысқаша құрылымдық жоспары. Өлеңдер сюжеттік желі құрады, Дантенің Беатриске деген махаббатын (олар екеуі де тоғыз жаста болған кезде) алғаш көрісінен бастап, оның қайтысынан кейінгі қайғысына дейін және "ешбір әйел туралы жазылмаған нәрсені" жазуға деген ниетін баяндайды. Түсіндірмелердің әр бөлімі Дантенің романтикалық махаббат тұжырымын, рухани дамудың бастапқы қадамы ретінде, құдайға деген махаббатқа жететіндей етіп жетілдіреді (сарайлық махаббатқа қараңыз). Данте шығармасына ерекше көзқарас танытты – жеке оқиғалар мен тәжірибеге сүйене отырып, оқырмандарға тікелей үндеу жасап, латын тілінің орнына итальян тілінде жазды. Бұл көптеген жазушылар стильдік формалардан бас тартып, қарапайым стильге көшкен кезде еуропалық поэзиядағы маңызды өзгеріс болды.
La Vita Nuova contains 42 brief chapters (31 for Guglielmo Gorni) with commentaries on 25 sonnets, one ballata, and four canzoni; one canzone is left unfinished, interrupted by the death of Beatrice Portinari, Dante's lifelong love. Dante's two part commentaries explain each poem, placing them within the context of his life. The chapters containing poems consist of three parts: the semi autobiographical narrative, the lyric that resulted from those circumstances, and brief structural outline of the lyric. The poems present a frame story, recounting Dante's love of Beatrice from his first sight of her (when both were nine years old) all the way to his mourning after her death, and his determination to write of her "that which has never been written of any woman." Each separate section of commentary further refines Dante's concept of romantic love as the initial step in a spiritual development that results in the capacity for divine love (see courtly love). Dante's unusual approach to his piece — drawing upon personal events and experience, addressing the readers, and writing in Italian rather than Latin — marked a turning point in European poetry, when many writers abandoned highly stylized forms of writing for a simpler style.
Автобиографиялық элементтер
Данте Беатриске деген махаббатына арналған өлеңдерді жинап, жариялауды жоспарлаған, олардың жазылуының автобиографиялық контекстін түсіндіріп, әр өлеңнің құрылымын мұқият оқуға көмектесетіндей етіп көрсетуді қалаған. Нәтижесінде, 5 ғасырдағы Августиннің «Құпиялары» сияқты, эмоционалды автобиографияның маңызды ерте үлгісі пайда болды. Дегенмен, барлық ортағасырлық әдебиет сияқты, бұл туынды да қазіргі заманғы автобиографиялық сезімнен мүлдем өзгеше. Данте мен оның оқырмандары сарайлық махаббаттың сезімдері, олардың қалай дамып, өлеңде қалай бейнеленетіні, олардың құдай жаратқан әлемнің мәңгілік ақиқаттарын қалай ашатыны, сондай-ақ махаббаттың жанға қалай құт-береке әкеліп, оны Құдайға қалай жақындататыны туралы қызығушылық танытқан. Поэмадағы адамдардың аттары, Беатрис есімі де, тегі көрсетілмейді, Флоренцияның көптеген тұрғындарынан оларды анықтауға көмектесетін ешқандай қосымша мәлімет те берілмейді. Тек «Беатрис» деген есім ғана қолданылады, себебі ол оның нақты аты болған, сонымен қатар құт-береке сыйлаушы ретіндегі символдық аты да осы есіммен байланысты. Көбінесе, есімдер мен кейіпкерлер метафора ретінде қолданылады. XXIV тарауда, «Мен жүрегімнің оянуын сезіндім» («Io mi senti' svegliar dentro a lo core», сондай-ақ «Мен бір сәтте махаббатқа толы рухты сезіндім» деп аударылады), Данте Махаббатпен кездескенін айтады, ол ақыннан оны құрметтеу үшін бар күшін салуын сұрайды. Данте «Жаңа өмірде» өзін есімдермен атамайды. Ол Гвидо Кавалькантиді «достарымның біріншісі» деп, өз әпкесін «маған ең жақын туысқан болған жас және асыл әйел» деп, ал Беатристің ағасын «тақсыр әйелге туысқандық байланысы болғандықтан, оған ешкім жақын емес» деп сипаттайды. Оқырман автордың аты-жөні айтылмаған ой-сезімінің күйреуі мен лирикалық күресіне тартылады, ал оның әңгімесіндегі барлық адамдар осы ой-сезімінің Махаббатты табуға жасаған ізденісімен байланысты көрінеді. «Жаңа өмір» оның басқа туындыларын, әсіресе «Құдайлық комедияны» түсінуге көмектеседі.
Dante wanted to collect and publish the lyrics dealing with his love for Beatrice, explaining the autobiographical context of its composition and pointing out the expository structure of each lyric as an aid to careful reading. The result is an important early example of emotional autobiography, as was Saint Augustine's Confessions in the 5th century. However, like all medieval literature, it is far removed from the modern autobiographical impulse. Dante and his audience were also interested in the emotions of courtly love and how they develop, how they are expressed in verse, how they reveal the permanent intellectual truths of the divinely created world and how love can confer blessing on the soul and bring it closer to God. The names of the people in the poem, including Beatrice herself, are employed without use of surnames or any details that would assist readers to identify them among the many people of Florence. Only the name "Beatrice" is used, because that was both her actual name and her symbolic name as the conferrer of blessing. Ultimately the names and people work as metaphors. In chapter XXIV, "I Felt My Heart Awaken" ("Io mi senti' svegliar dentro a lo core", also translated as "I Felt a Loving Spirit Suddenly"), Dante recounts a meeting with Love, who asks the poet to do his best to honour her. Dante does not name himself in La Vita Nuova. He refers to Guido Cavalcanti as "the first of my friends", to his own sister as "a young and noble lady who was related to me by the closest consanguinity", to Beatrice's brother similarly as one who "was so linked in consanguinity to the glorious lady that no one was closer to her". The reader is invited into the very emotional turmoil and lyrical struggle of the unnamed author's own mind and all the surrounding people in his story are seen in their relations to that mind's quest of encountering Love. La Vita Nuova is helpful for understanding the context of his other works, principally La Commedia.
Ықпал
Мазмұнынан басқа, «La Vita Nuova» латын тілінде емес, тоскан тілінде жазылғандығымен ерекшеленеді; Дантенің еңбегі тоскан тілін ұлттық итальян тілінің негізі ретінде қалыптастыруға көмектесті. Америкалық ақын Уоллес Стивенс бұл мәтінді «христиандықтың маңызды құжаттарының бірі» деп атап, мәтін христиандықтың ықпалын «көне заманның қатаң идеалдарының орнына ерекше әйелдік қасиеттерді тарату» арқылы көрсетіп тұрғанын айтты.
Besides its content, La Vita Nuova is notable for being written in Tuscan vernacular, rather than Latin; Dante's work helped to establish Tuscan as the basis for the national Italian language. American poet Wallace Stevens called the text "one of the great documents of Christianity," noting that the text displays the influence of Christianity in promulgating "the distinctly feminine virtues in place of the sterner ideals of antiquity."
Мәдени сілтемелер
Генри Холидейдің "Данте мен Беатрис" (1883) картинасы "La Vita Nuova" шығармасынан, сондай-ақ Данте Габриэль Россеттидің "Беатрис сәлемі" (1859) картинасынан шабыттанды. Россетти бұл туындыды 1848 жылы ағылшын тіліне аударған және 1866 жылғы "Monna Vanna" картинасы үшін одан "Monna Vanna" кейіпкерінің атын алған. "La vita nuova" – 1902 жылы жазылған кантата, ол Эрманно Вольф Ферраридің мәтініне негізделген. Владимир Мартыновтың 2003 жылғы "Vita Nuova" операсының тұңғыш көрсетілісі АҚШ-та 2009 жылдың 28 ақпанында Элис Талли залында өтті, орындаушысы Лондон филармониялық оркестрі, дирижері Владимир Юровский болды. Туындының кіріспесінің алғашқы жолының өңделген нұсқасы "Star Trek: Voyager" телесериалының "Latent Image" (1999) атты эпизодында қолданылды. Доктор моральдық мәселеге алаңдайды, ал капитан Джейнвей осы кітапты оқып, поэзияны ашуды докторға тапсырады. Автор Алегра Гудман "The New Yorker" журналының 2010 жылғы 3 мамырдағы санында жарияланған "La Vita Nuova" атты әңгімесін жазды, онда Дантенің сөздері (ағылшын тілінде) шығарманың барлық бөлігіне араластырылған.
The Henry Holiday painting Dante and Beatrice (1883) is inspired by La Vita Nuova, as was Dante Gabriel Rossetti's The Salutation of Beatrice (1859). Rossetti translated the work into English in 1848 and used the character name Monna Vanna from it as a title for his 1866 painting Monna Vanna. La vita nuova is a 1902 cantata based on the text by Ermanno Wolf Ferrari. Vladimir Martynov's 2003 opera Vita Nuova premiered in the U. S. on February 28, 2009 at the Alice Tully Hall, performed by the London Philharmonic Orchestra, conducted by Vladimir Jurowski. A modified version of the opening line of the work's Introduction was used on the television show Star Trek: Voyager in the episode "Latent Image" (1999). The Doctor is concerned with a moral situation and Captain Janeway reads this book and leaves the Doctor to discover the poem. The author Allegra Goodman wrote a short story entitled "La Vita Nuova", published in the May 3, 2010 issue of The New Yorker, in which Dante's words (in English) are interspersed throughout the piece.