Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауарлар, дайын өнімдер, энергия немесе аралық материалдарды өндіруге қолданылатын негізгі материал – шикізат. Шикізат, сондай-ақ бастапқы материал, өңделмеген материал немесе тауар деп те аталады. Ол тауарлар, дайын өнімдер, энергия немесе болашақ дайын өнімдерді өндіруге қажетті аралық материалдарды жасау үшін қолданылады. Шикізат ретінде бұл материалдар өндірістің шектеулі факторы болып табылады және басқа өнімдерді жасау үшін міндетті түрде қажет. Шикізат термині өңделмеген немесе минималды өңделген материалдарды, мысалы шикі латекс, жартылай өңделген мұнай, мақта, көмір, шикі биомасса, темір кені, пластик, ауа, ағаш және суды білдіреді. Екінші шикізат – қайта өңделген және қайта қолданылатын қалдық материалдарды білдіреді.
Basic material that is used to produce goods, finished products, energy, or intermediate materials
A raw material, also known as a feedstock, unprocessed material, or primary commodity, is a basic material that is used to produce goods, finished goods, energy, or intermediate materials that are feedstock for future finished products. As feedstock, the term connotes these materials are bottleneck assets and are required to produce other products. The term raw material denotes materials in unprocessed or minimally processed states such as raw latex, crude oil, cotton, coal, raw biomass, iron ore, plastic, air, logs, and water. The term secondary raw material denotes waste material which has been recycled and injected back into use as productive material.
Жеткізу тізбегіндегі шикізат
Жеткізу тізбегі әдетте шикізатты алу немесе өндіруден басталады. Мысалы, Еуропалық комиссия азық-түлікпен қамтамасыз ету тізбегінің азық-түлік өндірісінің егіншілік кезеңінен басталатынын атап өтті. Халықаралық саудаға әсер ететін өзгерістер туралы 2022 жылғы есепте шикізат көзінің жақсартуы, жеткізу тізбегін қайта құрап жатқан компаниялардың басты мақсаттарының біріне айналғаны айтылды. SAP компаниясы жүргізген 2022 жылғы сауалнамада, логистика және жеткізу тізбегі саласындағы АҚШ-тағы 400 жетекшімен сұхбаттасылды, сауалнамаға қатысушылардың 44%-ы шикізаттың жетіспеушілігін жеткізу тізбегіндегі проблемалардың себебі деп атады. 2023 жылға жасалған болжамдар бойынша, сауалнамаға қатысушылардың 50%-ы АҚШ-та шикізаттың қолжетімділігінің азаюы жеткізу тізбегін тоқыратуы мүмкін деп күтеді.
Supply chains typically begin with the acquisition or extraction of raw materials. For example, the European Commission notes that food supply chains commence in the agricultural phase of food production. A 2022 report on changes affecting international trade noted that improving sourcing of raw materials has become one of the main objectives of companies reconfiguring their supply chains. In a 2022 survey conducted by SAP, wherein 400 US based leaders in logistics and supply chain were interviewed, 44% of respondents cited a lack of raw materials as a reason for their supply chain issues. Forecasting for 2023, 50% of respondents expect a reduced availability of raw materials in the US to drive supply chain disruptions.
Шикізат нарықтары
Шикізат нарығына тұтынушылардың мінез-құлқы, жеткізу тізбегінің белгісіздігі, өндіріс тоқырауы және басқа да факторлар әсер етеді. Бұл шикізат нарығының құбылмалы болуына және оны оңтайландыру мен басқаруды қиындатады. Компаниялар шикізат бағасының құбылуына байланысты нарық сұранысын дұрыс түсінбеу, тікелей емес жеткізу тізбегі туралы ақпараттың жетіспеуі және шикізат бағаларының өзгеруіне дейін уақыт өтуі сияқты мәселелерге тап болуы мүмкін. Шикізат нарығының құбылмалылығына табиғи апаттар мен геосаяси шиеленістер де ықпал етеді. COVID-19 пандемиясы болат өнеркәсібіне нұқсан келтірді, ал сұраныс жаңару кезінде АҚШ-та баға 250%-ға өсті. Украинадағы соғыс 2022 жылы табиғи газ бағасының 50%-ға өсуіне әкеп соқты.
Raw materials markets are affected by consumer behavior, supply chain uncertainty, manufacturing disruptions, and regulations, amongst other factors. This results in volatile raw materials markets that are difficult to optimize and manage. Companies can struggle when faced with raw material volatility due to a lack of understanding of market demands, poor or no visibility into the indirect supply chain, and the time lag of raw materials price changes. Volatility in the raw materials markets can also be driven by natural disasters and geopolitcal conflict. The COVID 19 pandemic disrupted the steel industry, and once demand rebounded, prices increased 250% in the US. The war in Ukraine caused the price of natural gas to increase by 50% in 2022.
Керамикалық
Керамика әлемнің әртүрлі жерлерінде пайда болған, бірақ оның негізінен неолиттік революция кезінде дамығаны белгілі. Бұл маңызды, өйткені бұл алғашқы егіншілерге артық өнімді сақтауға және тасымалдауға мүмкіндік берді. Көптеген құмыралар мен ыдыстар отқа төзілді қыштан жасалса да, неолиттік қауымдар материалдарды күйдіруге және судың көп бөлігін жоюға арналған, берік және қатты өнімдер жасауға қабілетті пештер құрды. Тигр мен Евфрат өзендерінің жағалауларындағы құнарлы Жарты Ай аймағында қыш болмағанда, аймақ тұрғындары мұндай пештерді жасауға шамасы келмес еді. Осы пештердің арқасында қола және темір дәуірі келгенде металлургия процесін жүзеге асыру мүмкін болды.
While pottery originated in many different points around the world, it is certain that it was brought to light mostly through the Neolithic Revolution. That is important because it was a way for the first agrarians to store and carry a surplus of supplies. While most jars and pots were fire clay ceramics, Neolithic communities also created kilns that were able to fire such materials to remove most of the water to create very stable and hard materials. Without the presence of clay on the riverbanks of the Tigris and Euphrates in the Fertile Crescent, such kilns would have been impossible for people in the region to have produced. Using these kilns, the process of metallurgy was possible once the Bronze and Iron Ages came upon the people that lived there.
Металлдан жасалған
Көптеген өнеркәсіптік мақсатта қолданылатын шикі металл материалдарды алдымен қолдануға жарамды күйге жеткізу қажет. Металл кендері езілу, қуыру, магниттік бөлу, флотация және сіңіру процестері арқылы өңделеді, содан кейін оларды қорыту орындарында пайдалануға дайындалады. Қорыту орындарында кен пайдалы металлға айналдырылады, оны қасиеттерін жақсарту үшін басқа материалдармен қоспалауға болады. Әлемде кең таралған металл шикізаты – темір, ал никельмен қосылғанда, бұл материал Жердің ішкі және сыртқы қабатының 35% астамын құрайды. Б.з.д. 4000 жылға дейін қолданылған темір метеориттік темір деп аталды және Жер бетінде табылған. Бұл темірдің түрі адамдар пайда болғанға дейін Жерге түскен метеориттерден алынған, және оның қоры өте шектеулі болды. Бұл темірдің түрі сол кездегі адамдардың қазуға шамасы жетпейтін тереңдіктегі Жердегі темірден өзгеше болды. Метеориттік темірдің құрамында никель болғандықтан, оны қыздырудың қажеті болмады, оның орнына балғамен соғып, құралдар мен қару-жарақ жасады.
Many raw metallic materials used in industrial purposes must first be processed into a usable state. Metallic ores are first processed through a combination of crushing, roasting, magnetic separation, flotation, and leaching to make them suitable for use in a foundry. Foundries then smelt the ore into usable metal that may be alloyed with other materials to improve certain properties. One metallic raw material that is commonly found across the world is iron, and combined with nickel, this material makes up over 35% of the material in the Earth's inner and outer core. The iron that was initially used as early as 4000 BC was called meteoric iron and was found on the surface of the Earth. This type of iron came from the meteorites that struck the Earth before humans appeared, and was in very limited supply. This type is unlike most of the iron in the Earth, as the iron in the Earth was much deeper than the humans of that time period were able to excavate. The nickel content of the meteoric iron made it not necessary to be heated up, and instead, it was hammered and shaped into tools and weapons.
Темір кендері
Темір кенін алуан түрлі формада және көздерден табуға болады. Қазіргі таңда темір рудасының негізгі түрлері – гематит және магнетит. Темір кені бүкіл әлемде кездеседі, бірақ өнеркәсіптік мақсаттар үшін тек миллиондаған тонна көлеміндегі кен орындары ғана өңделеді. Темір кенін экспорттау бойынша алғашқы бес елге Австралия, Бразилия, Оңтүстік Африка, Канада және Украина кіреді. Темір кенінің ең алғашқы көздерінің бірі – батпақ темірі. Ол таудың іргесіндегі батпақтардың астында, бұршақтай кішкентай түйірлер түрінде пайда болады.
Iron ore can be found in a multitude of forms and sources. The primary forms of iron ore today are Hematite and Magnetite. While iron ore can be found throughout the world, only the deposits in the order of millions of tonnes are processed for industrial purposes. The top five exporters of Iron ore are Australia, Brazil, South Africa, Canada, and Ukraine. One of the first sources of iron ore is bog iron. Bog iron takes the form of pea sized nodules that are created under peat bogs at the base of mountains.
Шикізат қақтығыстары
Шикізаттың көп, бірақ экономикалық дамуы төмен аймақтарда "Голландия ауруы" немесе "ресурс қарғысы" деп аталатын құбылыс жиі кездеседі. Бұл құбылыс елдің экономикасы негізінен өкіметтену тәсіліне байланысты экспортқа бағытталған кезде пайда болады. Демократиялық Конго Республикасы осыған бір мысал.
Places with plentiful raw materials and little economic development often show a phenomenon known as "Dutch disease" or the "resource curse", which occurs when the economy of a country is mainly based upon its exports because of its method of governance. An example of this is the Democratic Republic of the Congo.