Сайлау билетіндегі серік немесе әріптес

Кіріспе

Сайлау кезінде бірлескен билеттегі адам

Бірлескен билеттегі серік – бұл сайлау кезінде басқа бір адаммен бірге тіркелген үміткер. Бұл термин көбінесе екінші лауазымдағы адамға қатысты қолданылады (мысалы, президенттікке үміткермен бірге сайланатын вице-президенттікке үміткер), бірақ Джо Байден мен Камала Харрис, Ухуру Кениата мен Уильям Руто сияқты екі үміткер де АҚШ-та 2020 жылы және Кенияда 2013 жылы өткен президенттік сайлауда бірлескен серіктер болды. Серіктерді географиялық, идеологиялық немесе жеке қасиеттері бойынша теңгерту үшін дәстүр бойынша немесе заңмен таңдауға болады. Мұндай дәстүрдің мысалдары: Нигериядағы жалпы сайлауда, мұнда христиан діні басым оңтүстіктен келген президенттікке үміткер, әдетте, мұсылман діні басым солтүстіктен келген вице-президенттікке үміткермен жұптасады, және керісінше; идеологиялық тұрғыдан – 2010 және 2014 жылғы Бразилиядағы жалпы сайлауда солшыл Жұмысшы партиясының Дилма Русефф орташыл-оңшыл Бразилия демократиялық қозғалысы партиясының Мишель Темермен бірге сайланды; ал жеке тұрғыдан – 2016 жылғы Болгария президенттік сайлауында, дауыс берудің екінші кезеңіне өткен Румен Радев пен Цецка Цачева екі үміткер де қарама-қарсы жынысты серіктермен жарысты. Мұның мақсаты – билетке кеңірек қолдау табу және нәтижесі кандидаттардың үлкен сайлаушылар базасына үндеуіне көмектесуден бастап, бастапқыда үміткерге дауыс беруге ниеттенген, бірақ серіктің таңдалуынан кейін ойын өзгерген сайлаушыларды тоқтатуға дейін болуы мүмкін. Бұл термин көбінесе президенттік және вице-президенттік лауазымдар бір билетпен тікелей сайланатын елдерде, болашақ вице-президентке қатысты қолданылады. Дегенмен, Филиппин және (формалды түрде) Кипр сияқты елдерде президент пен вице-президент бөлек билеттермен сайланады, және көбінесе олар әртүрлі саяси партиялардан шығады. Шындығында, Филиппиннің вице-президенттік лауазымы 1987 жылы қайта орнатылғаннан бері президент пен вице-президент бір билеттен тек екі рет – 2004 және 2022 жылдары сайланды. Сонымен қатар, Ботсвана мен Венесуэла сияқты басқа елдерде вице-президентті президенттің барлық жағдайларда заңмен тағайындауы мүмкін (мысалы, АҚШ-та президент бос орын болған жағдайда ғана вице-президентті тағайындайды немесе Тайваньда президент вице-президенттікке үміткерлерді ұсынады және Заң шығару кеңесі бос орынды толтыру үшін олардың біреуін сайлайды). Жеке сайлаулар мен тағайындаулардың барлық жағдайында президент пен вице-президент бірлескен серіктер деп есептелмейді, өйткені олар бір билетпен сайланбайды.

A running mate is a person running together with another person on a joint ticket during an election. The term is most often used in reference to the person in the subordinate position (such as the vice presidential candidate running with a presidential candidate) but can also properly be used when referring to both candidates, such as by saying Joe Biden and Kamala Harris, and Uhuru Kenyatta and William Ruto, were running mates in relation to the presidential elections held in the United States in 2020 and Kenya in 2013 respectively. Running mates may be chosen, by custom or by law, to balance the ticket geographically, ideologically, or personally; examples of such a custom for each of the criteria are, geographically, in Nigerian general elections, in which a presidential candidate from the predominantly Christian south is typically matched with a vice presidential candidate from the predominantly Muslim north, and vice versa, ideologically, the Brazilian general elections in 2010 and 2014, where Dilma Rousseff of the left wing Workers' Party ran alongside Michel Temer of the center right Brazilian Democratic Movement Party, and, personally, the 2016 Bulgarian presidential election, in which both candidates who went on to the second round of voting, Rumen Radev and Tsetska Tsacheva, had running mates of the opposite gender. The objective is to create a more widespread appeal for the ticket and the results can range from assisting the resulting pair of candidates in appealing to a larger base of people to deterring voters who were initially inclined to vote for the running candidate, but may have been put off by the choice of the running mate. The term is usually used in countries in which the offices of president and vice president are both directly elected on the same ticket, in reference to a prospective vice president. However, there are countries, such as the Philippines and (nominally) Cyprus, in which the president and vice president are elected on separate tickets, and frequently, this results in them being from different political parties – indeed, when the Philippine vice presidential position was restored in 1987, only twice were the president and vice president elected from the same ticket, in 2004 and 2022. Further, in other countries, such as Botswana and Venezuela, the vice president is legally appointed by the president in all cases (unlike, for instance, the United States, in which the president appoints a vice president only in case of a vacancy, or Taiwan, in which the president nominates candidates for vice president in case of a vacancy and the Legislative Council elects one of them to fill the vacancy). In cases of both separate elections and appointments, the president and vice president are not considered running mates because they are not elected on the same ticket.

АҚШ саясатында

АҚШ-та "серіктес" термині федералды вице-президенттікке ғана емес, сонымен қатар губернатор мен вице-губернатор бірлесіп сайланатын штаттардағы вице-губернаторлыққа үміткерлерге де қатысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, американдық серіктестерді саяси партиялар басты үміткермен (яғни президенттікке немесе губернаторлыққа үміткер адаммен) кеңесе отырып таңдаған. 1960 жылдардың соңында президенттік сайлаудағы басты үміткердің саяси партиясының ұлттық конвенциясында өзінің таңдаған серіктесін жариялау практикасы қалыптасты. Қазіргі кезде саяси партияның болжамды үміткері ұлттық конвенцияға дейін серіктесін таңдайды, бірақ кең ауқымды алғашқы сайлау және ішкі партиялық жүйеге байланысты бұл конвенцияның маңызы азайып барады. Президенттікке және вице-президенттікке үміткерлерді бірлесіп ұсыну практикасы 19-шы ғасырда қалыптасты. Алғашқыда сайлаушылар бір бюллетеньде екі үміткерге дауыс берді, ал екінші орын алған үміткер вице-президент болып сайланды. 1804 жылдан бастап президент пен вице-президент сол жылы қабылданған АҚШ Конституциясының 12-ші түзетуіне сәйкес бөлек дауыс беру арқылы сайланатын болды. Кейіннен көптеген штаттар сайлаушыларды тағайындаудың орнына халықтың тікелей сайлауы арқылы таңдай бастады (Оңтүстік Каролина 1860 жылы соңғы штат болды), соның нәтижесінде үміткерлер әр лауазымға жеке-жеке түсудің орнына президенттікке және вице-президенттікке команда ретінде бірге түсе алатындығын түсінді. Президенттік үміткердің серіктес табу практикасы Американдық Азамат соғысы кезінде бекітілді. 1864 жылы ұлттық бірлікті нығайту мақсатында Республикалық партиядан (Солтүстікте танымал) Авраам Линкольн мен Демократиялық партиядан (Оңтүстікте танымал) Эндрю Джонсон Ұлттық Одақ партиясының кандидаттары ретінде президенттікке және вице-президенттікке бірлесіп түсті. Бұл партия соғыс аяқталғаннан кейін таратылғанымен, Линкольн қаза болғаннан кейін оның орнын демократ Джонсон басты, содан кейін штаттар президенттікке және вице-президенттікке үміткерлерді бір бюллетеньде көрсетуді бастады, бұл бұрынғыдай бір партиядан президенттікке, екінші партиядан вице-президенттікке дауыс беруге мүмкіндік бермеді. Кіші штаттардан келген президенттік үміткерлер кейде көп сайлаушы дауысы бар штаттан вице-президенттік серіктес таңдайды, мысалы, 1984 жылы Миннесота штатының Уолтер Мондейл (10 дауыс) Нью-Йорк штатының Джеральдин Феррароны (36 дауыс) таңдады. Серіктес президенттік үміткерден басқа штаттан болуы қаланады, бірақ заңмен міндетті емес, өйткені әр сайлаушы өз штатынан бірден артық үміткерге дауыс бере алмайды. Сондай-ақ, кандидаттың жеңіске жету мүмкіндігін арттыру үшін серіктес маңызды штаттардан таңдалуы мүмкін.

In the United States, "running mate" refers not only to a candidate for vice president (federal), but also to a candidate for lieutenant governors of those states where the governor and lieutenant governor are jointly elected. Historically, American running mates were chosen by political parties in consultation with the principal candidate (i. e., the person running for president or governor). In the late 1960s, it became the practice of the principal candidate in presidential elections to announce their preferred choice of running mate at their political party's national convention. The current practice is for the presumptive nominee of a political party to announce their choice for running mate before the national convention which, because of the extensive primary election and caucus system, is becoming increasingly irrelevant. The practice of running candidates for president and vice president together evolved in the nineteenth century. Originally, electors cast votes for two candidates on the same ballot for president; the candidate who finished second place in the tabulation became vice president. Starting in 1804, the president and vice president were elected on separate ballots as specified in the Twelfth Amendment to the United States Constitution which was adopted in that year. As more and more states subsequently began to choose their electors by popular election instead of appointment (South Carolina being the last state to change, in 1860), candidates began to realize they could run together as a team for president and vice president instead of running completely separately for each office. The practice of a presidential candidate having a running mate was solidified during the American Civil War. In 1864, in the interest of fostering national unity, Abraham Lincoln from the Republican Party (popular in the North) and Andrew Johnson of the Democratic Party (popular in the South) were co endorsed and ran together for president and vice president as candidates of the National Union Party. Notwithstanding that this party disbanded after the war ended, with the result that after Lincoln's assassination he was succeeded by a Democrat, Johnson, the states began to place candidates for president and vice president together on the same ballot ticket, thus making it impossible to vote for a presidential candidate from one party and a vice presidential candidate from another party, as had previously been possible. Presidential candidates from smaller states sometimes choose a vice presidential running mate from a state with a large number of electoral votes as in 1984, when Walter Mondale of Minnesota (10 votes) selected Geraldine Ferraro of New York (then 36 votes). It is preferred, but not legally required, that the running mate be from a different state from the presidential nominee, because each elector can vote for no more than one candidate from their own state. Running mates can also be chosen from swing states in order to boost a candidate's chance of winning in the state.

АҚШ-тан тыс жерлерде

Көптеген елдерде президент пен вице-президент лауазымдары бар, және екеуі де халықтың тікелей дауысымен сайланады. Жеңімпаз президенттік үміткердің серігі автоматты түрде вице-президенттікке өтеді. Бірақ Филиппин бұл ереженің ерекше жағдайы болып табылады, онда бір президенттік үміткер қарсылас үміткердің серігімен бірге сайлануы мүмкін (және көбінесе осылай болады). Ирландия Республикасында "серік" термині Dáil Éireann-ға жалпы сайлауда бір сайлау округінен түсетін бір партияның мүшелеріне қатысты қолданылады.

Бағыштамалық жүйелерді қабылдау тізімі

Ел Ресми қабылдау Бірінші сайлау қолданылған Бұрын Ешқашан Ешқашан (де-юре); 1864 (де-факто) Жеке сайлау Де-факто – АҚШ ресми түрде сайлаушылар алқасы арқылы жанама сайлау жүйесін қолданады 1966 1966 Жеке және жанама сайлау Сайлаушылар алқасы арқылы жанама сайлау 1969 жылғы әскери хунтамен енгізілді; соған дейін Бразилия президенті тікелей сайланды. 1988 1989 Жанама сайлау, серік жүйесі бойынша Тікелей президент сайлауы 1988 жылғы Конституциямен серік жүйесін сақтап қайта орнатылды. 1989 Ешқашан Президент тағайындауы 1991 жылы парламенттік жүйеге көшу кезінде вице-президенттік қызметі жойылды. 1991 1991 N/A (вице-президенттік жоқ) 1993 жылы жаңа Конституция қабылдануына байланысты вице-президенттік қызметі жойылды. 1992 1996 Айырым және жанама сайлау 1994 1994 N/A (вице-президенттік жоқ) 2002 2004 Айырым және жанама сайлау 2004 2008 Айырым сайлау 2008 жылы серік жүйесі жойылды, 2012 жылы күшіне енді, содан кейін Палау жеке сайлауға қайта оралды. 2015 2016 Президент тағайындауы