Кіріспе

Флоренциядағы шіркеу, Италия
парфюмерия және денсаулықты жақсарту дәріханасы
темір жол станциясы

Santa Maria Novella – Флоренция қаласындағы шіркеу, Италия, қаланың басты темір жол станциясының қарсы бетінде орналасқан және осы станцияға атын берген. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Флоренциядағы алғашқы ірі базилика және қаланың негізгі доминикан шіркеуі. Шіркеу, оған іргелес келіс және басқару үйі көптеген өнер туындылары мен жерлеу ескерткіштерін сақтайды. Ерекше атақты готика және ерте Ренессанс шеберлерінің фрескалары. Олар Флоренцияның ең беделді отбасыларымен қаржыландырылған, олар өздері үшін қасиетті жерде жерлеу шаптерлерін қамтамасыз еткен.

Тарих

Бұл шіркеу S. Maria Novella («Жаңа») деп аталды, себебі ол 9-ғасырдағы Санта-Мария-делле-Винье ораториясының орнында салынған. 1221 жылы бұл жер Доминикан орденіне берілгенде, олар жаңа шіркеу мен оған іргелес монастырь салуды шешті. Шіркеуді екі Доминикан монахы – Фра Систо Фиорентино және Фра Ристоро да Кампи жобалады. Құрылыс 13 ғасырдың ортасында (шамамен 1276 жылы) басталды және 80 жылға созылды. Оның үлесі – шаршылармен әшекейленген кең фриз және төрт ақ-жасыл пилястрлар, дөңгелек терезе және екі жағынан S-тәрізді иілген элементтермен шеңберленген Доминикан орденінің күн белгісі бар фронтонмен жабылған жоғарғы бөлігінен тұрады. Сондай-ақ, қасбеттің төменгі бөлігіндегі Коринфтік капителдері бар төрт бағана да қосылды. Фриз және фронтон ежелгі өнерден шабыттанғаны анық, бірақ жоғарғы бөлігіндегі S-тәрізді иілген элементтер жаңа және ежелгі өнерде бұрын-соңды кездеспеген. Италиядағы көптеген шіркеулерде кездесетін бұл элементтер (немесе олардың вариациялары) кең қабаттардан тар қабаттарға өту мәселесін шешеді және осы шіркеудің дизайнынан бастау алады. Сол қанатын бойлап, шамамен ортасында орналасқан Қасиетті Үштік – Мазаччоның ерте Ренессанс кезеңіндегі новаторлық туындысы, ол перспектива және математикалық пропорциялар туралы жаңа идеяларын көрсетеді. Оның кескіндеме өнеріне әсері Брунеллескидің сәулет өнеріне және Донателлоның мүсін өнеріне тигізген әсерімен теңестірілуге лайық. Бұл жерге судья мен оның әйелі, Лензи отбасының мүшелері келіп, дұға тартқан. Төмендегі саркофагта итальян тілінде: «Мен сен болғандай болдым, сен мен болғандай боласың» деген жазу бар. Оң қанатында Бернардо Росселлиноның 1451 жылы салған Томба делла Беата Вильяна монументі орналасқан. Сол қанатта Фиезоле епископтарының қабірлері де бар, олардың бірі Тино ди Камайно, екіншісі Нино Пизаноға тиесілі.

Торнабуони шіркеуі

Қақпа (немесе Торнабуони капелласы) 1485 жылдан 1490 жылға дейін Доменико Гирландайо салған атақты фрескалар сериясын қамтиды, оның шәкірті жас Микеланджело болған. Фрескалар Құдай ана мен Жақияның өмірінен алынған сюжеттерді бейнелейді. Оларда Флоренцияның көрнекті отбасыларының бірнеше өкілдерінің бейнелері бар. Жоғары жағындағы дөңгелек суреттерде Евангелистердің бейнелері салынған. Арқалық қабырғада "Қасиетті Доминиктің дінсіз кітаптарды өртеуі" және "Қасиетті Петірдің шейіт болуы", "Жарлау" және "Қасиетті Иоанн шөлге кетеді" суреттері бейнеленген. 1492 жылы боялған шыны терезелерді флоренциялық суретші Алессандро Аголанти, сондай-ақ Ил Биделло деп белгілі, Гирландайоның эскиздері негізінде жасаған. Бас алтарьдағы қоладан жасалған айқыш Гьямболоньяның (16 ғасыр) туындысы.

Филиппо Строцци шіркеуі

Филиппо Строцци капелласы бас алтарьдың оң жағында орналасқан. Филиппино Липпидің фрескалар сериясы апостол Филипп пен апостол Ұлы Яковтың өмірін көрсетеді және 1502 жылы аяқталған. Оң қабырғада Иерополь ғибадатханасынан Аждаһаны қуатын әулие Филипп фрескасы және оның үстіндегі лунетте – әулие Филипптің айқышқа асылуы бейнеленген. Сол қабырғада Евангелист Иоаннның Друисанды қайта тірілтуі фрескасы және оның үстіндегі лунетте – Евангелист Иоаннның қиындыққа ұшырауы салынған. Адам, Нұх, Ыбырайым және Яков қабырғалы күмбезде бейнеленген. Алтарьдың артында Бенедетто да Майаноның мүсіні бар Строцци қабірі (1491).

Гонди шіркеуі

Джулиано да Сангалло жобалаған бұл шапель бас алтарьдың сол жағында орналасқан және 13 ғасырдың соңына дейін салынған. Мұнда, артқы қабырғада, Брунеллескидің ағаштан жасалған айқышқа шегеленген әйгілі туындысы – оның санаулы мүсіндерінің бірі орналасқан. Аңыз бойынша, ол Флоренциядағы Санта-Кроче шіркеуіндегі Донателлоның "примитивті" айқышқа шегеленген бейнесінен наразы болып, осы туындыны жасаған. Шапельдің күмбезінде 13 ғасырғы грек суретшілерінің фрескаларының фрагменттері сақталған. Көп түсті мәрмәрмен әрлеуді Джулиано да Сангалло жасаған (шамамен 1503 жыл). Витражды терезе 20 ғасырда орнатылған.

Каппелла Строцци ди Мантова

Каппелла Строцци ди Мантова сол жақтағы трансепттің соңында орналасқан. Фрескалар Филиппо Строццидің атасы Томазо Строцци тарапынан Нардо ди Чионеге (1350–1357) тапсырыс берілген. Фрескалар Дантенің "Құдай комедиясынан" шабыттанды: Соңғы сот (арқа қабырғада; Данте портреті қоса), Тозақ (оң қабырғада) және Жұмақ (сол қабырғада). "Құдай анасы мен қасиеттілермен" Құтқарушының негізгі алтарі Нardo ди Чионенің ағасы Андреа ди Чионе, көбінесе Орканья деп танылатын, жасаған. Артындағы үлкен бояулы шыны терезе екі бауырдың эскизі бойынша жасалған.

Делла Пура шіркеуі

Дела Пура капелласы ескі зираттың солтүстігінде орналасқан. Ол 1474 жылы салынған және Ренессанс дәуірінің бағаналарымен тұрғызылған. 1841 жылы Гаэтано Баккани оны қалпына келтірді. Сол жағында 14 ғасырға жататын Мадонна мен Бала және Әйел қасиетті Катерина бейнеленген фрескасы бар лунета орналасқан. Алдыңғы алтарьда Баччо да Монтелупоның 1501 жылы жасаған ағаштан ойылған кресті бар.

Руселлаи шіркеуі

Оң қанаттың соңында орналасқан Ручеллаи капелласы 14 ғасырға дейін сақталып келген. Паоло Ручеллаидің (15 ғасыр) кесенесінен және Нино Пизаноның Мадонна мен Баланың мәрмәр мүсінінен басқа, ол Маэстро ди Санта-Чечилияның фрескаларының қалдықтары сияқты бірнеше өнер туындыларын сақтайды (13 ғасырдың соңы – 14 ғасырдың басы). Сол қабырғадағы сурет, Әйя Екатеринаның шейіттігі, Джулиано Бугиардинимен салынған (мүмкін Микеланджелоның көмегімен). Еденнің ортасындағы қоладан жасалған кесенені 1425 жылы Лоренцо Гиберти жасаған.

Барди шіркеуі

Барди капелласы, апсиданың оң жағындағы екінші капелла, Риккардо Барди құрылысын бастады және 14 ғасырдың басына дейін салынған. Оң жақтағы тіреудегі жоғары рельефте Риккардо Бардиді ізгілікпен баталаған Әулие Григорий бейнеленген. Қабырғаларда Спинелло Аретиноға жатқызылатын 14 ғасырдың басындағы фрескалар сақталған. Алтастағы Розарио Мадоннасы – Джорджо Вазаридің (1568) туындысы.

Сакратория

Сол қаптаманың соңында орналасқан сакристия 1380 жылы Кавальканти отбасымен Жариялану шеберханасы ретінде салынған. Онда соңғы он төрт жылдық тазалау және қайта жаңартудан кейін Джоттоның ерте туындысы – Мадонна мен Жанындағы Иоаннмен бірге зор суреттелген Крест орналасқан. Сакристияны Джованни делла Роббияның (1498) шедеврлері – глазурланған терракота және мәрмәр шүмілкі әшекейлейді. Қабылдағыштар 1593 жылы Бернардо Буонталенти жасаған. Қабырғадағы суреттер Вазари мен Флоренцияның сол кезеңдегі басқа суретшілеріне жатқызылады. Арқа қабырғадағы үш бөлімі бар үлкен готикалық терезе 1386 жылы салынған және Николо ди Пьетро Геринидің эскиздеріне негізделген.

Испанша шіркеуі

Испан капелласы (немесе Cappellone degli Spagnoli) – монастырьдың бұрынғы бас үйі. Ол жасыл айванның (Chiostro Verde) солтүстік жағында орналасқан. Оны Доминикан ордені үшін бас үй ретінде Буонамико (Мико) Гидалотти салдырған. Құрылысы шамамен 1343 жылы басталып, 1355 жылы аяқталды. Гидалотти капелласы кейіннен «Испан капелласы» деп аталды, себебі Козимо I оны Толедоның Элеонорасына және оның испандық сүйегіне берді. Испан капелласының ішінде Ең Қасиетті Жәрдемнің кішкентай капелласы бар. Испан капелласын 1365 жылдан 1367 жылға дейін Андреа ди Бонайуто, сондай-ақ Андреа да Флоренция деп те аталатын суретші безендірген. Капелла доминикандықтар үшін салынғандықтан, фрескалардың көпшілігінде Әулие Доминиктің бейнесі кездеседі. Оң қабырғадағы үлкен фрескада белсенді және жеңіске жеткен Шіркеутің және Доминикан орденінің аллегориясы бейнеленген. Бұл әсіресе қызықты, өйткені фондық бөлігінде үлкен қызғылт ғимарат бейнеленген, оның кейбір адамдар Флоренция соборының Арнольфо ди Камбио жасаған бастапқы жобаларына түсінік беруі мүмкін деп санайды (Брунеллескинің күмбезі салынбастан бұрын). Алайда, мұндай түсіндіру қиял – Дуомо ешқашан қызғылт түске боялмаған, сондай-ақ колокольня артқы жағында орналаспаған. Бұл фрескада Рим папасы Бенедикт IX, кардинал Никколо Альбертини, граф Гидо ди Поппи, Арнольфо ди Камбио және ақын Петрарканың портреттері де бар. Басқа қабырғалардағы фрескалар кіреберіс қабырғасында Мәсіх және Әулие Петірдің өмірінен көріністерді (көп бөлігі кейінірек хор орнатылғандықтан зардап шеккен), сол қабырғада Әулие Фома Аквиннің жеңісі мен христиандық білімнің аллегориясын, ал алтарь қабырғасының аркасында «Калварий жолымен айқышқа шегелену және Лимбоға түсу» суреттерін көрсетеді. Төрт бөліктен тұратын күмбезде Мәсіхтің қайта тірілуі, navicella, Аспанға көтерілу және Пентикост (Елуінші күн) бейнеленген. Бернардо Даддидің 1344 жылы салған «Тәж киген Мадонна және Баласымен, төрт қасиетті» бейнеленген готикалық полиптих қазіргі уақытта айванның соңындағы шыны есіктер арқылы кіретін шағын мұражайда қойылған. Күмбездің, қабырғалардың және алтарьдің күрделі иконографиясы доминикандықтардың құтқаруға жол көрсетушілері екенін білдіретін біртұтас хабарды жеткізеді. Төртбұрышты пішінде, батыс жағында алтарь мен Доменико Пьераттидің XVII ғасырдың басында жасаған мәрмәр айқышқа ілінген кресі бар скарселла орналасқан, оны 1731 жылы Джан Гастоне де Медичи сыйға берген.

Сәулет

Вазари 1567 жылы Ұлы герцог Козимо I-нің тапсырысымен шіркеудің алғашқы жаңғыртуын жүргізді, оған бастапқы роуд экраны мен галереясын алып тастау және бағаналар арасына алты капелла қосу кірді. Екінші жаңғыртуды Энрико Ромоли жобалады, ол 1858 және 1860 жылдар аралығында жүзеге асырылды. Шіркеу алдындағы алаңды Козимо I жыл сайынғы аттардың көліктік жарысы (Palio dei Cocchi) үшін пайдаланған. Бұл дәстүр 1563 жылдан 19 ғасырдың соңына дейін сақталды. "Корса деи Кокчи" жарысының екі обелискі жарыстың басталу және аяқталу нүктесін көрсетеді. Олар ежелгі Римнің Максимус циркінің үлгісімен орнатылған. Обелисктер 1608 жылы мүсінші Джанболонья жасаған қола тасбақалардың үстіне қойылған.