Кіріспе
Сидней Поллактың 1969 жылғы "Аттарды атып тастайды, солай емес пе?" фильмі. Бұл Роберт Э. Томпсон мен Джеймс Поның сценарийі бойынша жазылған, Хорас МакКойдың 1935 жылғы сол аттас романының негізінде түсірілген американдық психологиялық драмалық фильм. Басты рөлдерде: Джейн Фонда, Майкл Сарразин, Сюзанна Йорк, Гиг Янг, Бонни Беделия және Ред Баттонс. Фильм Ұлы депрессия кезеңіндегі би марафонында жеңіске жетуге асыққан түрлі адамдар тобы мен оларды осы жолда ынталандыратын мүмкіндікшіл алып барушы туралы. Фильм АҚШ-та 1969 жылдың 10 желтоқсанында көрсетілімге шықты, сондай-ақ 1970 жылғы Канн кинофестивалінде де көрсетілді. Көркемдер фильмнің режиссурасын, сценарийін, Ұлы депрессия дәуірін бейнелеуін және актерлік шеберлігін (әсіресе Фонда, Йорк және Янгтің ойынын) жоғары бағалады. Фильм 42-ші «Оскар» сыйлықтарында тоғыз номинация алды, оның ішінде: «Үздік режиссер», «Үздік әйел актер» (Фонда үшін), «Үздік қосалқы рөлдегі әйел актер» (Йорк үшін), «Үздік бейімделген сценарий». Янг «Үздік қосалқы рөлдегі еркек актер» номинациясында жеңіске жетті. Қазіргі таңға дейін фильм «Үздік фильм» номинациясын алмаған, бірақ ең көп «Оскар» номинациясын алған фильм рекордын сақтап тұр.
They Shoot Horses, Don't They? is a 1969 American psychological drama film directed by Sydney Pollack, from a screenplay written by Robert E. Thompson and James Poe, based on Horace McCoy's 1935 novel of the same name. It stars Jane Fonda, Michael Sarrazin, Susannah York, Gig Young, Bonnie Bedelia, and Red Buttons. It focuses on a disparate group of individuals desperate to win a Depression era dance marathon and an opportunistic emcee who urges them on. The film was released theatrically in the United States on December 10, 1969, and also premiered at the 1970 Cannes Film Festival. Reviewers praised its direction, screenplay, depiction of the Depression era, and performances (especially of Fonda, York, and Young). It received nine nominations at the 42nd Academy Awards including: Best Director, Best Actress (for Fonda), Best Supporting Actress (for York), Best Adapted Screenplay, with Young winning for Best Supporting Actor. As of , it holds the record for obtaining the most Oscar nominations without receiving one for Best Picture.
Сюжет
Роберт Сивертон есімді үйсіз адам жасырын қылмысқа әкелген оқиғаларды еске алады. Бала кезінде аяғы сынған атты атып, азаптан құтылғанын көрді. Көп жылдар өткен соң, Ұлы депрессия кезінде ол Санта-Моника теңіз жағасындағы тозығы жеткен би залында басталатын би марафонына келеді. Олар Голливудтың танымал тұлғалары мен талантты іздеушілердің назарына ілігіп, 1500 доллар ақшалай сыйлыққа үміттенеді. Робертті Рокки, жарыстың ұйымдастырушысы және жүргізушісі, бұрынғы серіктесі бронхиттен дисквалификацияланғаннан кейін әлемге шаршаған, ашулы Глория Биттидің серігі ретінде тартады. Басқа қатысушылардың арасында зейнеткер теңізші Гарри Клайн, эмоционалды тұрақсыз, Лондондық болашақ актриса Элис, оның серігі және болашақ актер Джоэл, кедей шаруа Джеймс және жүкті әйелі Руби бар. Марафонның басында нашар жұптар тез шығарылады. Рокки күштірек қатысушылардың осал тұстарын байқап, оларды көрермендердің ләззатына жеткізеді. Аренада шарлатан дәрігерлер қатысушылардың ауыр дене және психикалық зардаптарын жасыруға тырысады. Асылған нервтерді Элис киімінің біреуін ұрлап, оны драмалық эффект үшін пайдаланатын Рокки және Робертке Элис көрсеткен қызығушылыққа наразы болған Глорияның наразылығы күшейтеді. Роберт Элиспен жұптасады, ал Глория Джоэлді серігі ретінде қабылдайды, кейін Джоэл жұмысқа кеткеннен соң Гарриге ауысады. Марафонға бірнеше апта қалғанда, Рокки көрермендердің қызығуын ояту үшін бірнеше дерби ұйымдастырады, онда жұптар би алаңының айналасында бірге жүгіреді, соңғы үш жұп шығарылады. Гарри жүрек талмасынан ортада қайтыс болады, ал Глория оны финиш сызығынан сүйреп әкеліп, шығарылудан құтылады. Рокки Гарриді «дисквалификациялайды», оның өлімін көрермендерден жасырады, ал медициналық қызметкерлер оның денесін би алаңынан шығарып алады. Элис нервтік күйзеліске ұшырағанда, мейірімді Рокки оны жұбатады және оны жарыстан шығарып, тиісті медициналық көмек алуға жібереді. Серігі қалмаған Глория мен Роберт қайтадан бірігеді. Рокки Глория мен Робертке марафон кезінде үйленуді ұсынады, бұл оларға қолдау көрсетушілерден, мысалы, бай әйел Миссис Лэйдннен ақша мен сыйлықтар алуға кепілдік береді. Глория бас тартқанда, Рокки шот-фактураны көрсетеді: шығындар сыйлық ақшасынан шегеріледі, яғни егер жұп жеңіске жетсе де, олар ештеңесіз кетеді. Көңілі қалып, Глория мен Роберт жарыстан шығып, би залынан шығып кетеді. Екеуі де пирске шыққанда, Глория Робертке өзін бос сезініп, өмірден шаршағанын айтады. Ол сөмкесінен тапанша алып, басына бағыттайды, бірақ оқ атуға батыл бола алмайды. Ол Роберттен өзін атып өлтіруін өтінеді, ол да солай жасайды. Полиция Робертті қамауға алып, Глорияның денесін алып кетеді. Неге солай істедің деп сұрағанда, Роберт полицияға оның өтініші бойынша істегенін айтады, содан соң: «Аттарды да атып тастайды, солай емес пе?» дейді. Марафон қалған аздаған жұптардың қатысуымен жалғасады, олар бұған дейін 1491 сағатқа жеткен.
Даму
1950 жылдардың басында Норман Ллойд пен Чарли Чаплин Ллойдті режиссер, Чаплинді продюсер етіп бірлесіп жұмыс істеуге болатын жоба іздеді. Ллойд Хорас МакКойдың романының құқығын 3000 долларға сатып алып, Чаплиннің ұлы Сиднейді және жаңадан көзге шығып келе жатқан Мэрилин Монроны басты рөлдерге бекітуді жоспарлады. 1952 жылы дайындықтар аяқталған соң Чаплин отбасын «Лаймлайт» фильмінің Лондон премьерасына қатысу үшін Ұлыбританияға қысқа сапарға алып шықты. Осы сапар барысында, Чаплинге Маккарти дәуірінде коммунизмді қолдады деген айып тағылғандықтан, ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер Иммиграция және натурализация қызметімен келісіп, оның елге қайта кіру рұқсатын жойды, нәтижесінде фильм жобасы тоқтатылды. Кітапқа құқық он алты жылдан кейін МакКойдың мұрагерлеріне қайтарылды (ол 1955 жылы қайтыс болды), бірақ олар Ллойдпен келісімді жаңартпады, өйткені оның бастапқы жоспарлары іске аспады. Сценарийді Джеймс По жазды, ол режиссерлік жасауды көздеді. Құқықтарды сол кезде президенті Эдгар Шерик болған Palomar Pictures компаниясы сатып алды. Шерик жобаны Боб Чартофф пен Ирвин Винклерден құралған продюсерлік топқа ұсынды, олар жобаға қызығушылық танытты, бірақ сценарийді қайта жазу қажет деп ойлады және Шериктің 900 000 долларлық бюджетімен фильмді жасау қиын болады деп санады. Олар Поның режиссерлік қабілетіне де, оның мақтандығына да алаңдады. Мия Фарроу басты рөлге үміттене бастады, бірақ Шерик оның 500 000 долларлық гонорары тым жоғары деп есептеді. Ақырында, сценарийді қызығушылық танытқан Джейн Фондаға көрсетуге келісті. Майкл Сарразин Universal компаниясынан еркек рөлін ойнау үшін шақырылды. Шерик бюджетті 4 миллион долларға дейін көтеруге келісті. Мартин Баум (агент) ABC Pictures компаниясының басшысы болды, ал Винклер Баум Шерикті жұмыстан босатуды ұйымдастырды деді. Баум екінші әйел рөлін Сусанна Йорк ойнауын қалады, бірақ По сол кездегі қарындасынан рөлді уәде алған еді. Винклердің айтуынша, Баум Ред Баттонс пен Гиг Янгті ұсынды және Поның жұмыстан босатылуын талап етті. Продюсерлер тартынды, өйткені Джейн Фонда Поны ұнатып, режиссерді мақұлдаған еді. Винклер Поға Бонни Беделиямен экрандық сынақ жасауды тапсырды, бірақ сынақ жақсы болмады, соның салдарынан Фонда Поның режиссерлік қабілетіне деген сенімі азайды. По жобадан алынған еді.
Түсірілім
Фильм түсірілімі барысында Йоркпен қиындық туды, ол «Кантри-данс» фильміне қатысатынына кепілдік беруді талап етті. Бұл кепілдік берілмеген соң, оны басқа актрисамен ауыстыруға тура келуі мүмкін болды, ал Поллак Салли Келлерманды ұсынды. Бірақ Йорк ойыннан бас тартпай, фильмде түсуге келісті.
Шығару
Фильм 1969 жылдың 10 желтоқсанында Көркемсурет театрында тұңғыш рет көрсетілді. Оның алғашқы аптасының кассалық табысы 28 000 долларды құрады.
Марапаттар
Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. (Дереккөз) «Оскар» сыйлығы Ең үздік режиссер Сидней Поллак Ең үздік актриса Джейн Фонда Ең үздік қосалқы актер Гиг Янг Ең үздік қосалқы актриса Сусанна Йорк Ең үздік бейімделген сценарий Джеймс По және Роберт Э. Томпсон Ең үздік көркемдік безендіруші Гарри Хорнер және Фрэнк Р. МакКелви Ең үздік костюм дизайны Донфельд Ең үздік фильм монтаждау Фредерик Штейнкамп Музыкалық фильмнің ең үздік музыкасы – түпнұсқа немесе бейімделу Джонни Грин және Альберт Вудбери Бельгия киносыншылары қауымдастығының сыйлығы Гран-при Сидней Поллак Британдық кино және телеарналар академиясының сыйлығы Басты рөлдегі ең үздік актриса Джейн Фонда Екінші рөлдегі ең үздік актер Гиг Янг Екінші рөлдегі ең үздік актриса Сусанна Йорк Ең үздік сценарий Джеймс По және Роберт Э. Томпсон Ең үздік фильм монтаждау Фредерик Штейнкамп Басты рөлдерге ең үміткер жаңа актер Майкл Сарразин Америка режиссерлер гильдиясының сыйлығы Фильмдегі ең көрнекті режиссерлік жетістік Сидней Поллак «Fotogramas de Plata» сыйлығы Ең үздік шетелдік фильмдегі актриса Джейн Фонда 3-орын «Алтын глобус» сыйлығы Ең үздік драма фильмі Ең үздік драма фильміндегі актриса Джейн Фонда Ең үздік қосалқы актер – фильм Ред Баттонс, Гиг Янг Ең үздік қосалқы актриса – фильм Сусанна Йорк Ең үздік режиссер – фильм Сидней Поллак Канзас-Сити киносыншылары шеңберінің сыйлығы Ең үздік актриса Джейн Фонда Ең үздік қосалқы актер Гиг Янг «Nastro d'Argento» сыйлығы Ең үздік шетелдік режиссер Сидней Поллак Ұлттық киносыншылар кеңесінің сыйлығы Ең үздік фильм Топ-10 фильм Ұлттық фильм сыншылары қауымдастығының сыйлығы Ең үздік актриса Джейн Фонда 2-орын Нью-Йорк киносыншылары шеңберінің сыйлығы Ең үздік актриса Ең үздік қосалқы актер Гиг Янг Таормина халықаралық кинофестивалі «Алтын Харибдис» Сидней Поллак Түркия киносыншылары қауымдастығының сыйлығы Ең үздік шетелдік фильм 3-орын Америка жазушылар гильдиясының сыйлығы Басқа ортадан бейімделген ең үздік драма Джеймс По және Роберт Э. Томпсон
Үй медиасы
Олар жылқыны атып өлтіреді, солай емес пе? Anchor Bay Entertainment компаниясы бұл фильмін 1999 жылы DVD форматында шығарды. Кейіннен, 2004 жылдың 19 қазанында MGM Home Entertainment компаниясы оны DVD форматында қайта шығарды. Kino Lorber бұл фильмін алғаш рет Blu-ray форматында 2017 жылдың 5 қыркүйегінде жарыққа шығарды.
Мұра
Turner Classic Movies компаниясы: "Маккойдың романының атауын танымал ету арқылы [фильм] американ тіліне бүгінгі күнге дейін жақсы танылған, фильм алғашқыда кең таралған кездегідей ұғымды сөз берді".